The first of the economic developments that marked 2021 that I would like to mention was the dismissal of Naci Ağbal and the replacement of Şahap Kavcıoğlu in February. Market liked the management of Naci Ağbal very much. What he did while increasing the credibility of the Central Bank, whose credibility had decreased in recent years, was to take an approach that prioritized inflation. When he did this by using the classical Central Banking methods without going beyond the traditional methods and without creating complexity and uncertainty, the atmosphere in the economy turned positive compared to the past, but he could not stay in office for a long time and was replaced by another name. I guess the reason why he was sent was not the policy of increasing interest rates, but that part is another matter. While the Turkish economy was moving towards a positive trend, the markets evaluated the situation negatively with this change. The dollar, which went down to 7 TL, also turned its direction up. Because the newly appointed Central Bank Governor was a person who defended the need to lower interest rates in order to reduce inflation. But he was in no hurry to lower interest rates. I think he expected that the market would turn positive over time and that both the exchange rate and inflation would follow a downward trend, but that did not happen. In such a situation, the second critical economic development took place in September: Interest rate cuts.

When Kavcıoğlu took office, he signaled to the markets that they would not cut interest rates by saying, ‘We will continue to set the policy rate above inflation until there are strong indicators pointing to a permanent decline in inflation’. The Central Bank Inflation Report, on the other hand, predicted a decrease in inflation in the last quarter of the year. Therefore, according to expectations, inflation would decrease in the last quarter of the year and the Central Bank would lower interest rates with the decrease in inflation. As can be seen in the chart below, inflation did not decrease, and inflation increased even more. In August, inflation was 19.25%, surpassing the policy rate of 19%.Under these conditions, we came to September and the promises that the policy rate would be higher than inflation until strong indicators pointing to a permanent decline were made, using various excuses, and interest rates were reduced by 100 basis points. This rate cut was followed by 200 basis points in October and 100 basis points each in the next two months. With these interest rate cuts, the USD that was 8.76 on September 23, 2021 became 9.50 TL before the Monetary Policy Committee meeting in October, and it became 11 TL before the November meeting. On December 20, when the Currency Protected TL Deposit account was announced, it went up to 18.36 TL. With the Currency Protected TL Deposit account, which is the third important economic development for us, the dollar fell rapidly and entered a balancing between 13-14 TL. Selling the Central Bank reserves has a significant impact on this balancing. Therefore, the implementation of fluctuating policies by the Central Bank from the time of Naci Ağbal to the present and ultimately lowering the policy rate even though inflation could not be reduced, pushed the dollar rate higher. However, as can be seen from the CBT policy rate and inflation table below, the gap between the policy rate and inflation widened, especially as the interest rates began to decline. In order to prevent the exchange rate from going up any further, the Currency Protected TL Deposit system was introduced. This relationship between interest rates, inflation and exchange rate seems to be the main factor that will determine our course in 2022, but not only internal problems are a problem anymore, and the outside is not the same as it used to be outside.

Çevirisi: CBT Policy Rate and Inflation

Inflation-Policy Rate (%)

The trio of interest-exchange-inflation, which left its mark on 2021, is the most fundamental factor that will also affect the current economic course. We clearly see that as the exchange rate increases, it causes inflation, and the inflation has now reached 50% as of the end of January. It is essential for the rate to stay at these levels so that it does not climb higher. When we look at the result of the Currency Protected TL Deposit application, which was implemented to keep it at these levels, it seems to be successful so far, but it is still a fairly new application and when we look at the details, the stabilization of the exchange rate contains artificiality. The rate of exchanged foreign currency deposits is quite low. The ratio of foreign currency deposits in total deposits is still 62%. From this, we can understand that the distrust of the Turkish Lira is still high. A certain part of the society thinks that the economy will get worse no matter what policy is implemented, and they will continue to demand dollars at every opportunity.

A second point is that the money supply continues to increase continuously. With the expectation of deterioration in inflation as a result of the increased money supply to keep the economy alive, it is inevitable that money will go to the demand for dollars. The third point is that although the Currency Protected TL Deposit account includes protection against the exchange rate, it ultimately offers an interest yield that is well below the inflation rate. Rather than settle for such a negative real return, people may turn to the dollars, so it would not be surprising if the demand for dollars continues. The Currency Protected TL Deposit System finally promises a 17% return to people in a country with 50% inflation. Therefore, it is not possible for this system to convince individuals and continue to be maintained after persuading them. 

The fourth point is developments abroad. In the USA, the debate on whether inflation will be temporary or permanent has gained strength in the direction of its permanence, and the FED will begin to increase interest rates from March to restrain the rising inflation. The debate has now turned to how many rate hikes to rein in inflation. Increasing interest rates in the USA means money movements from developing countries to the USA. Since there has been money outflow from Turkey for a long time, maybe less outflows will be seen from us, but its negative impact is still inevitable. When we think together with other developing countries, Turkey has lost its attractiveness for capital investment. While other developing countries raise interest rates in their own countries against the FED interest rate increase, Turkey lowers interest rates. In an environment where the FED will increase interest rates, it is highly probable that investors with a high-risk appetite will prefer other developing countries instead of Turkey. While capital flows to emerging, markets are expected to decrease, it will not be surprising that this capital inflow goes to other developing countries instead of Turkey. Therefore, this is another situation that we can expect to have a negative impact on the exchange rate. On the positive side, Turkish tourism is expected to have a good year this year. The distrust of the data and the direction in which the Russia-Ukraine tension will evolve are the risk factors in tourism. By looking at all these factors, we can predict that the demand for the dollar will not decrease.

The fact that possible developments in the exchange rate will increase the exchange rate does not mean that the exchange rate will increase. By using (borrowed) reserves, the government can keep the exchange rate at current levels for a while. Although it is not sustainable in the long term and causes increased risks to the country’s economy, the government prefers to rein in demand by selling reserves. It is not possible to know how long it will continue to practice this, where it will give up. Therefore, it would not be correct to speak clearly about the course of the exchange rate in the short term. This part is completely enigmatic.

So far, I have evaluated the exchange rate because the level of the exchange rate was very critical in terms of the course. Being critical will actually show us how negative the trend will continue. But even if it is stable, we will continue to live with high inflation, this is inevitable. Inflation expectations get out of control as a result of the implemented monetary policy and I no longer expect it to return to their former levels easily unless a radical recipe is presented. And the government is not in the character of a power that would prefer to write and implement that bitter prescription. In addition to the monetary policy implemented, price increases from the energy side seem to play a driving role in keeping the price levels up. The high course of inflation will also cause the purchasing power of the consumer, whose purchasing power has been declining for a long time, to continue to decline. As the purchasing power decreases, the increase in the reactions will also trigger wage increases, but such an understanding leads to a wage-inflation spiral. Considering the fight against high inflation on the one hand and wage increases on the other, it is a difficult period for employers to manage. While the decline in domestic demand due to the decrease in purchasing power and the unpredictable structure of the future will put companies in an even more difficult situation, growth will also be negatively affected by this situation. The World Bank predicts 2% growth for 2022, which is a very low rate for a developing country like Turkey, but here, too, the conditions are not normal, and doping is given to the market at regular intervals to prevent normalization. I predict that the growth will be slightly higher than 2%, as the market will be tried to be revived by giving loans with the Credit Guarantee Fund, that is, by borrowing. There is an increase in exports on the positive side of economic growth, but its positive effect on the general public remains very limited. On the other hand, despite the growth, I expect the stagnation in the labor market to continue and some unemployment to increase. Because, as I mentioned above, I do not think that the vitality in the market will be strong without doping with loans. The rise in inflation brought some demands forward with it, and as that forward demand disappears, there will be a further decrease in demand. This will lead Turkey to enter a more stagnant economic period. Each year of recession is not neutral but a loss for Turkey.

The post Observations on the Course of Economy appeared first on Sivil Sayfalar.

Benim değinmek istediğim 2021 yılına damga vuran iktisadi gelişmelerden ilki şubat ayında Naci Ağbal’ın görevden alınıp yerine Şahap Kavcıoğlu’nun getirilmesiydi. Piyasa Naci Ağbal yönetimini oldukça beğenmişti. Kendisi son dönemlerde kredibilitesi iyice azalan Merkez Bankası’nın kredibilitesini yukarı çekerken yaptığı şey ise enflasyonu önceleyen bir yaklaşım içerisinde olmasıydı. Bunu da geleneksel yöntemlerin dışına çıkmadan, karmaşıklık ve belirsizlik üretmeden klasik Merkez Bankacılığı yöntemlerini kullanarak yapınca ekonomide hava eskiye göre olumluya döndü fakat görevde çok uzun süre kalamadı ve yerini başka bir isme devretti. Tahminimce gidiş nedeni uyguladığı faiz artırıcı politikalar değildi ama bu kısmı başka bir konu. Türkiye ekonomisi olumluya doğru giderken gerçekleşen bu değişiklikle birlikte piyasalar gidişatı olumsuz olarak değerlendirdi. 7 TL’ye kadar inen dolar da yönünü yukarı çevirdi. Zira yeni atanan Merkez Bankası Başkanı enflasyonu düşürmek için faizleri de düşürmek gerektiğini savunan bir kişiydi. Fakat faiz düşürme konusunda acele etmedi. Sanırım zamanla piyasanın olumluya döneceğini, hem kurun hem de enflasyonun aşağı yönlü seyretmesini bekledi ama beklenen gerçekleşmedi. Böylesi durumda eylül ayı ile birlikte ikinci kritik iktisadi gelişme yaşandı: Faiz indirimleri.

Kavcıoğlu göreve geldiğinde “Enflasyonda kalıcı düşüşe işaret eden güçlü göstergeler oluşana kadar politika faizini enflasyonun üzerinde oluşturmaya devam edeceğiz” diyerek piyasalara faiz indirimi yapmayacakları sinyalini vermişti. Merkez Bankası Enflasyon Raporu ise enflasyonun yılın son çeyreğinde düşüş tahmin ediyordu. Dolayısıyla beklentilere göre enflasyon yılın son çeyreğinde düşecekti ve enflasyondaki düşüşle birlikte Merkez Bankası da faizleri düşürecekti. Aşağıdaki grafikten de görüleceği üzere enflasyonda bir türlü düşüş gerçekleşmediği gibi enflasyon daha da arttı. Ağustos ayında enflasyon %19,25 olarak %19 olan politika faizini de geçti. İşte bu koşullar altında eylül ayına geldik ve kalıcı düşüşe işaret eden güçlü göstergeler oluşana kadar politika faizi enflasyonun üzerinde olacak sözleri çeşitli bahaneler üretilerek bir kenara bırakıldı ve faizler 100 baz puan düşürüldü. Bu faiz indirimini ekimdeki 200 baz puan ve sonraki iki ayda 100’er baz puanlık faiz indirimleri takip etti. Bu faiz indirimleriyle birlikte 23 Eylül 2021 tarihinde 8,76 olan Dolar ekim ayı Para Politikası Kurulu toplantısı öncesi 9,50 TL, kasım toplantısı öncesi ise 11 TL oldu. Kur Korumalı TL Mevduat hesabının açıklandığı 20 Aralık tarihinde ise 18,36 TL’ye kadar çıktı. Bizim için üçüncü önemli iktisadi gelişme olan Kur Korumalı TL Mevduat hesabı ile dolar hızla düşerek 13-14 TL arasında bir dengelenme içerisine girdi. Bu dengelenmede Merkez Bankası rezervlerinin satılmasının önemli etkisi var. Dolayısıyla Merkez Bankası’nın Naci Ağbal döneminden bugüne oldukça dalgalı politikalar uygulanması ve nihayetinde enflasyon düşürülemediği halde politika faizinin düşürülmesi dolar kurunu yukarı çıkarttı. Bununla birlikte aşağıdaki TCMB politika faizi ve enflasyon tablosundan da görüleceği üzere özellikle faizlerin düşmeye başlamasıyla politika faizi ile enflasyon arasındaki makas açıldı. Kurun daha fazla yukarı gitmemesi için de Kur Korumalı TL Mevduat sistemine geçildi. Faiz, enflasyon ve kur arasındaki bu ilişki 2022 yılındaki gidişatımızı da belirleyecek ana unsur olarak gözüküyor ama artık sadece içerideki problemler sorun değil, artık dışarısı da eski dışarısı değil.

2021’e damgasını vuran faiz-kur-enflasyon üçlüsü bugünkü ekonomik gidişatı da etkileyecek en temel unsurlar. Net şekilde görüyoruz ki kur arttıkça enflasyona neden olmakta ve artık enflasyon ocak ayı sonu itibariyle %50’ye dayandı. Daha yukarılara tırmanmaması için kurun bu seviyelerde kalması elzem. Bu seviyelerde kalması için uygulanan Kur Korumalı TL Mevduat uygulamasına sonucu itibariyle baktığımızda ise şu ana kadar başarılı gibi gözükmekte fakat hala oldukça yeni bir uygulama ve ayrıntılara baktığımızda kurun stabilizasyonu yapaylık içeriyor. Bozdurulan döviz mevduat oranı oldukça düşük. Döviz mevduatlarının toplam mevduatlar içerisindeki oranı hala %62. Buradan Türk Lirasına olan güvensizliğin de hala yüksek olduğunu anlayabiliyoruz. Toplumun belirli bir kısmı hangi politika uygulanırsa uygulansın ekonomi kötüye gidecek diye düşünüyor ve onlar her fırsatta dolar talep etmeye devam edecek.

İkinci bir nokta para arzının sürekli artmaya devam etmesi. Ekonomiyi canlı tutmak için arttırılan para arzı sonucunda enflasyondaki bozulma beklentisiyle paraların dolar talebine gitmesi kaçınılmaz. Üçüncü nokta ise Kur Korumalı TL Mevduat hesabı her ne kadar kura karşı koruma içerse de nihayetinde enflasyonun çok altında bir faiz getirisi sunuyor. Böylesi bir negatif reel getiriye razı olmaktansa insanlar dolara yönelebilir o nedenle dolar talebinin devam etmesi şaşırtıcı olmaz. Kur Korumalı TL Mevduat Sistemi nihayetinde %50 enflasyonun olduğu ülkede insanlara %17’lik bir getiri vadediyor. Dolayısıyla bu sistemin bireyleri ikna etmesi ve ikna ettikten sonra sürdürülmeye devam etmesi mümkün değil.

Dördüncü nokta yurt dışındaki gelişmeler. ABD’de enflasyon geçici mi olacak kalıcı mı olacak tartışması kalıcılığı yönünde güç kazandı ve FED yükselen enflasyonu dizginlemek için marttan itibaren faiz artışlarına gitmeye başlayacak. Tartışma artık enflasyonu dizginlemek için kaç faiz artırımına gidileceği tartışmasına dönmüş durumda. ABD’de faizlerin artması demek, gelişmekte olan ülkelerden ABD’ye para hareketlerinin görülmesi demek. Türkiye’den uzun süredir para çıkışı olduğu için belki bizden daha az çıkış görülecektir ama negatif etkilemesi yine de kaçınılmaz. Diğer gelişmekte olan ülkelerle beraber düşündüğümüzde ise Türkiye sermaye yatırımı için cazibesini yitirmiş durumda. Diğer gelişmekte olan ülkeler FED faiz artışına karşı kendi ülkelerinde faizleri yukarı çekerken Türkiye faiz indiriyor. FED’in faizleri artıracağı ortamda risk iştahı yüksek olan yatırımcının Türkiye yerine diğer gelişmekte olan ülkeleri tercih etmesi yüksek olasılık. Zaten gelişmekte olan piyasalara sermaye akımlarının azalması beklenirken bu sermaye girişinin Türkiye yerine diğer gelişmekte olan ülkelere gitmesi şaşırtıcı olmayacak. Dolayısıyla bu da kuru negatif etkilemesini bekleyebileceğimiz bir diğer durum. Pozitif tarafta ise bu sene Türkiye turizminin iyi bir sene geçirmesi bekleniyor. Verilere olan güvensizlik ve Rusya-Ukrayna geriliminin evrileceği yön ise turizmdeki risk unsurları. Tüm bu faktörlere bakarak dolara olan talebin düşmeyeceğini tahmin edebiliriz.

Kura dair olası gelişmelerin kurun artıracak yönde olması kurun artacağı anlamına gelmemektedir. İktidar (ödünç) rezervleri kullanarak kur seviyesini mevcut seviyelerde bir süre daha tutabilir. Uzun dönemde sürdürülebilir olmamasına ve ülke ekonomisine dair risklerin artmasına yol açmasına rağmen iktidar rezerv satarak talebi dizginlemeyi tercih ediyor. Bunu daha ne kadar süre uygulamaya devam eder nerede pes eder bunu bilmek mümkün değil. O nedenle kurun kısa dönemde seyrine dair net konuşmak doğru olmaz. Bu kısmı tamamen muamma.

Buraya kadar kur üzerinden değerlendirdim zira kurun seviyesi gidişat açısından oldukça kritikti. Kritik olması ise aslında gidişatın ne kadar olumsuz devam edeceğini bize gösterecek. Fakat stabil olduğu durumda bile yüksek enflasyon ile yaşamaya devam edeceğiz, burası kaçınılmaz. Ben artık uygulanan para politikasının sonucu olarak enflasyon beklentisinin kontrolden çıktığını ve radikal bir reçete sunulmadığı sürece de kolay kolay eski seviyelerine gelmesini beklemem. İktidar da o acı reçeteyi yazıp uygulamayı tercih edecek bir iktidar karakterinde değil. Uygulanan para politikasının yanında enerji tarafından gelen fiyat artışları da fiyat seviyelerinin yukarıda kalmasını itici rol oynayacak gözüküyor. Enflasyonun yüksek seyretmesi de uzun süredir alım gücü düşen tüketicinin alım gücünün düşmeye devam etmesine yol açacaktır. Alım gücü düştükçe tepkilerin artması beraberinde yine ücret artışlarını tetikleyecektir ama böylesi bir anlayış bir ücret-enflasyon sarmalına götürür. Bir yandan yüksek enflasyonla mücadele, bir yandan ücret artışları düşünüldüğünde işverenler için de yönetmesi zor bir dönem. Alım gücünün düşmesi kaynaklı iç talepteki düşüş ve geleceğin öngörülemez yapısı firmaları daha da zor durumda bırakırken büyüme de bu durumdan negatif etkilenecektir. Dünya Bankası 2022 yılı için %2 büyüme öngörüyor ki bu Türkiye gibi gelişmekte olan bir ülke için oldukça düşük bir oran fakat burada da şartlar normal değil ve normalleşmemesi için piyasaya belirli aralıklarla doping veriliyor. Kredi Garanti fonu ile kredi verilerek, yani borçlandırılarak piyasa canlandırılmaya çalışılacağı için %2’ye göre büyüme biraz daha yüksek olacak diye tahmin ediyorum. Ekonomik büyümede olumlu tarafta ihracat artışı var ama onun da toplumun geneline yayılan pozitif etkisi oldukça sınırlı kalıyor. Öte yandan büyümeye rağmen istihdam piyasasındaki durgunluğun devam edeceğini ve bir miktar işsizliğin artmasını beklerim. Zira yukarıda da belirttiğim üzere kredilerle doping yapılmadan piyasada canlılığın güçlü olacağını zannetmiyorum. Enflasyonun yükselişi beraberinde bazı taleplerin öne çekilmesini de getirmişti, o öne çekilen talep ortadan kalktıkça talepte daha da azalma görülecektir. Bu da Türkiye’nin daha durgun bir ekonomik döneme girmesine yol açacaktır. Durgunlukla geçen her bir sene Türkiye için nötr değil, kayıptır.

Görsel: Quartz

The post Ekonomik Gidişata Dair Gözlemler appeared first on Sivil Sayfalar.

Akla ilk gelen muhtemelen patates ve soğan depolayanların fırsatçı ilan edilmesi ve depolarının basılması olsa gerek. Örneğin Ankara Polatlı’da soğan stokçularına göz açtırmamak için, 3 bakanlık yetkililerinin de bir araya geldiği, 24 soğan deposunun basılması gibi büyük bir operasyon yapılmıştı. Halkın bir kısmı soğan depolarının basılmasından son derece memnundu ve sorun çözülmüştü. Fakat fırsatçılık patates ve soğan stokçuluğuyla sınırlı kalmadı. Devamında geliri dolar üzerinden olmayan işletmeler de fırsatçı olmakla suçlandı. Örneğin bir berber nasıl olur da hiçbir maliyeti dolar üzerinden olmadığı halde ücretlere zam yapabilirdi. Bu açık bir fırsatçılıktı ve açıkta yakalanmışlardı. Zamanla fırsatçılar listesine zincir marketler eklendi. Bu kadar yüksek artış yapacak bir durum yoktu ve güya marketler fahiş zamlar yaparak yüksek gelirler elde ediyorlardı. Bir de marketlere ürün satan firmalar var. Onlar da gramaj oyunlarıyla ve yüksek fiyat artışlarıyla zamlar yapıyorlardı ve yine onlar da devletçe yakından denetlenip cezalara çarptırılmalıydı. Marketlere ürün satan firmaları da listeye eklediğimizde aslında çok fazla sayıda sektör fırsatçılıkla suçlanmış oluyordu ama bunlarla da sınırlı kalmadı fırsatçılar. Son zamanlarda gördüğüm tavuk üreticileri bir yılda tavuğa üç kez zam yaparak fırsatçı olmakla suçlanıyorlar. Tavuk üreticileri de muhtemelen sürekli zam yapan yem firmalarını fırsatçılıkla suçluyorlardır.

Fırsat peşinde koşan firmalar bunlarla da sınırlı değil. Bankalar zaten her daim fırsatçı. Çoğu zaman faiz lobisi olarak adlandırılıyorlar. Yaptıkları kârlar miktar olarak oldukça yüksek, sırf bu nedenle bile onlar da ahlaken çöküntü içerisinde birer fırsatçı görülüyorlar ama bunun yanında faizleri hala yukarı çekiyorlar. Sigortacılık, emlakçılık bunlar da yine her daim sıkıntılı sektörler. Otobüs firmalarının salgını fırsat bilerek zamlar yapması da bir diğer fırsatçılık olarak görülen durum. Sebze ve meyve tarafındaki yüksek fiyatların sorumlusu ise haller mesela. Hallerde yapılan yüksek zamlarla soframıza giren sebze ve meyvenin oldukça pahalıya geldiği iddia ediliyor. İnsanlar yüksek fiyat artışlarını bir halde çöpe dökülen sebze ve meyve videolarıyla açıklamak istiyor. Özel hastanelerin ve eğitim kurumlarının yüksek fiyatlardan yanına yaklaşılamıyor, bu kurumlar velilerin ve hastaların kanını emiyorlar diye düşünülüyor. Oteller ve restoranlar ise artık gidilemez noktasında değerlendiriliyor.

Bugünlerde yine çok konuşulan mesleklerden birisi de kırtasiyecilik. Okulların yüz yüze başlamasını fırsat bilip yüksek zamlarla vatandaşı mağdur ettikleri iddia ediliyor. Okulların açılmasını fırsat bilen fırsatçılar listesine özel yurtları da ekleyebiliriz. Bir de tabii en büyük gündem olan ev sahipleri var, onlar da okulların açılmasını dört gözle bekleyen birer fırsatçılar ve kiralara fahiş zamlar yapıyorlar şeklinde tasvir ediliyor. 

Sanırım yeterince ahlaki açıdan çöküntü içerisinde olan meslek grubu saydık, sıkıcı olmamak adına burada bırakmak uygun olur. Tek tek suçlayınca pek fark edilmiyor belki ama listeleyince hemen hemen tüm meslek grupları fırsatçı olarak görülüyor, nerdeyse zam yapan herkes fırsatçı, herkes suçlu, herkes ahlaksız. O zaman sormamız gereken soru sanırım şu: Gerçekten bu kadar kısa süre içerisinde bu kadar fırsatçı firma ortaya çıkabilir mi yoksa hepsinin bu kadar fiyat artırmasının ortak bir nedeni mi var? İçinde kendimizin olmadığı neredeyse tüm meslek sahiplerini suçlarken bu ani çöküşün nasıl ve nereden geldiğine dair bir açıklama yok. Bir nedensellik içerisinde anlatılmayan ani bir fırsatçılıklar silsilesiymiş gibi ele alınıyor. Çünkü nedensellik içerisinde gelişmeler ele alınsa işin ucu başka bir yere gidecek. 

Aslında olan biten Türkiye’nin gittikçe artan ve 90’ları hatırlatan yüksek enflasyon sorunu. Ülkede genel bir enflasyon ve enflasyon ölçüm sorunu var. Fırsatçılıkla suçlanan firmaların hemen hemen hepsi artan maliyetlerin etkisiyle kârlılığını korumaya çalışan firmalar. Fırsatçılıkla suçlanan bu firmaların çoğu aynı zamanda operasyonel faaliyetlerinin yanında yüksek finansal maliyetlere de maruz kalan firmalar. Yani fırsatçılık yaptığı düşünülen firmalar banka kredilerini ödemek için bu dönemde yüksek faizlere katlanmak zorunda olan firmalar. Firmaların mali tabloları incelense fiyatlardaki yüksek artıştan yararlanan firmalar olmalarından ziyade tam da bu yükselen fiyatlar nedeniyle yüksek finansal maliyetlere katlanan firmalar oldukları görülecektir. Enflasyonun getirdiği yüksek faizlerden sanılanın aksine bankalar bile mağdur olmakta. Faizler yükseldikçe verdikleri krediler için daha yüksek faiz oranından mevduat topluyorlar. Maliyetleri döviz üzerinden olmayan firmalar ise endeksleme davranışı denilen bir davranışla enflasyona karşı korunma güdüsünde olan firmalar, aksi halde onlar da karlılığını, alım gücünü ve yatırım gücünü kaybedecek. Ki burada fiyatları artırmak talebin fiyata olan duyarlılığı ile oldukça yakın ilişkili, talebi hızla düşen ürünlerde firmalar istemese de kârlılığını hızla kaybediyor. O nedenle sorun bu kadar çok firmanın fırsatçılığı değil, ülke ekonomisinin kötü yönetilmesi kaynaklı yüksek enflasyon. Fiyatlama davranışları çok kötü bir şekilde bozulmuş durumda. Firmalar artık ne açıklanan geçmiş enflasyona göre ne de beklenen enflasyona göre artış yapıyorlar. Kanaatimce mevcut olduğunu hissettikleri enflasyona göre talebi de göz önünde bulundurarak fiyatlama yapıyorlar.

Enflasyonun bu kadar yüksek olduğu yerde elbette yine halkın tabiriyle fırsatçılar çıkacaktır. Böyle firmaların hiç olmadığını iddia etmek yanlış olur, maliyet artışına göre çok daha yüksek zam yapanlar elbette var ama bu durum da yine tam olarak ülkedeki enflasyon sorunun bir nedeni değil, sonucudur; enflasyon buna zemin sağlar. Enflasyon öyle bir sorun ki aynı zamanda bahsi geçen mesleklerdeki şirketlerin rekabetçi olanları ile olmayanlarını ayrıştırmada da engel. Enflasyonun düşük olduğu ortamda firmalar inovasyonla maliyetleri aşağı çekerek daha düşük fiyata ürün satabilme fırsatı elde ederler. Böylece rekabetçi firmalar ayakta kalır. Halbuki enflasyonun yüksek olduğu durumda inovasyon yaparak ödülü hak etmektense rekabetçi olan ve olmayan firmalar yüksek zamlar yaparak o kârlılığı elde ederler, rekabet pek verimlilik üzerinden gerçekleşmez. Verimlilik artışı olmayınca da bundan toplum faydalanamaz. O nedenle enflasyon bu yönüyle de toplum refahına zarar vermekte.

Yapılması gereken ise tüm firmaları fırsatçılıkla suçlamaktansa gerçeklerle yüzleşip ülkeyi yönetenlerden enflasyonu ivedilikle düşürmesini talep etmekten başka bir şey değil. Bahsettiğimiz sorun dünyanın tamamına yakınının çözdüğü bir sorun, o kadar ki çözülebilir. Bunun da yolu en başta kurumların asli görevlerini yapmasına izin verirken bir yandan da ülkedeki belirsizlikleri ortadan kaldırıp ekonomik güveni tesis etmekten geçiyor, şu an hiçbir şekilde yapılmayan bu. Ekonomik belirsizlikleri kim ortadan kaldırır ve ekonomik güveni tesis ederse, o zaman enflasyon da yavaş yavaş aşağıya doğru gelir. Aksi takdirde enflasyonla beraber gelen ve yeterince konuşulmayan güçlü bir ataletle birlikte her markete gittiğimizde hayretler içerisinde kalmaya devam edeceğiz gibi duruyor.

The post Fahiş Zam Yapan Sıralı Fırsatçı Meslekler Listesi appeared first on Sivil Sayfalar.

Belirsizlik dediğimiz şey, içinde yaşadığımız dünya hakkında yetersiz bilgiye sahip olmamızın ya da mevcut eylemlerimizle onların gelecekteki sonuçları arasındaki bağlantının bir sonucudur. Dünyada pandemiyle ekonomik mücadelede başarılı olan ülkelerin ortak noktası, pandeminin getirdiği bu belirsizlikle mücadele oldu kanaatimce. Pandeminin getirdiği belirsizliği minimize etme mücadelesi. Sağlık ve ekonomi arasında tercih yapmak ya da yapmamak üzerine uygulanan politikalar da söz konusu bu belirsizliğin şiddetini belirledi.

Bu dönemde diğerlerine göre daha başarılı olan ülkelerin genellikle bunu sağlık-ekonomi ikilemine düşmemelerine borçlu oldukları gözüküyor. Sağlık ya da ekonomiden birinden feragat etmek zorunda olmadan başarı elde eden ülkeler mevcut. Yani, pandemide insanların sağlığını ne kadar iyi koruduysanız refahınız o kadar kötüye gitmiştir diye bir durum yok, ikisini birden başaran ülkeler mevcut. Bu ülkeler genel itibariyle salgınla ekonominin dengesini bulmaya çalışmaktan ziyade, Covid vaka sayısını sıfırlamaya daha çok odaklanan ülkeler. Örnek olarak Avusturya, Güney Kore, Çin ve Yeni Zelanda gibi ülkeler verilebilir. Vaka sayısını sıfırlamaya odaklandıkları için de ekonomi ve sağlık alanlarında daha başarılı olmuş gözüküyorlar. Vakaları sıfırlamaya çalışmanın göreli ekonomik avantajına, alternatifini inceleyerek ulaşmaya çalışacağım.

***

Vaka sayısını sıfırlamaya alternatif olarak genellikle dur-kalk yöntemi uygulandı. Avrupa ülkelerinin birçoğu hala bu yöntemi uygulamakta. Bu yöntemde ülkeler bazı dönemler ekonomiyi açarlarken, bazı dönemlerde kapanma yoluna gitti. Dur-kalk uygulamasında kapanma ve açma politikalarının düzensizliği ve yarattığı bir öngörülemezlik mevcut. Bu yöntemde politikaları yerli yerine oturtmak kolay değil, sürekli politika değiştirmeyi besleyen bir vaka var karşınızda. Dolayısıyla dur-kalk sistemi sürekli yeni ve değişen kararlar almak durumunda kaldığınız bir paket halinde size gelir. Bu durum geleceğe dair belirsizlikleri ve öngörülemezlikleri önemli ölçüde artırdı.

Sıklıkla yapılan kapatıp açmalarla başta çiftçiler, dağıtıcılar, aracılar ve esnaflar yeterli kapanma açılma bilgilerine sahip olmadıkları için etkin karar almakta zorlandı. Bu kesimler mevcut tüm seçenekleri bilmiyorlardı ve sonuçlarının ne olacağı konusunda kararsızlardı. Hatta bugün arzu ettiklerini yarın başarırlarsa yine de istedikleri şey olup olmayacağını bile bilmiyorlardı. Toplumun hem üretim tarafı hem de tüketim tarafı bu plansızlık ve plansızlığın getirdiği öngörülemezlik nedeniyle aksiyon almaktan kaçındı ya da yanlış karar alabildi. Öngörülemezlikle birlikte tüketici ve üretici güveni böylelikle düştü. Üretici ve tüketicinin güveni düştüğünde ekonomik aktivite hızla kan kaybetti. Yatırım yapacak ya da işe alacak olanlar da daha uzun dönemli değil çok daha kısa süreli tercihlerde bulunmak durumunda kaldı, o nedenle yatırım ve istihdam da olumsuz etkilendi.

Dolayısıyla piyasaları etkileyen en önemli unsurların başında, iktidarların kararsız davranışlarından kaynaklı ortaya çıkan güvensizlik ortamı nedeniyle, ekonomik aktivitenin daha da yavaşlaması sorunu geldi bana kalırsa. O nedenle ekonomiyi açıp kapatma yoluna gitmeyip vaka sayılarını minimize etmeye çalışan ülkelerin ekonomisi daha az belirsizlikle karşılaştı ve daha başarılı oldular.

Türkiye’de Durum

Türkiye de dur-kalk yöntemini uygulayan ülkelerden birisi. Uygulanan bu yöntem de ne sağlığa ne de ekonomiye çare olabildi. Ekonomik anlamda kapanmalar kaynaklı hizmetler ve tarım sektörünün büyük yaralar aldığını ve birçok işletmenin üretimi devam ettirmede oldukça zorlandığını gözlemleyebiliyoruz. Hem sektör bazlı, hem de büyük ve küçük işletme gibi farklı ayrışmalar da oldukça fazla oldu. Dolayısıyla dur-kalk yönteminin yarattığı büyük bir belirsizliğe maruz kaldık. Bu son 17 günlük kapanmada yaşananlar ise aslında nasıl bir belirsizlik ortamından geçtiğimizin en somutlaşmış hali oldu. Yukarıda da belirttiğim üzere dur-kalk yöntemi sürekli yeni kararlar almaya iten bir politika olduğu için belirsizliği arttırıyordu. Bu belirsizliklere Cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminde popülist bir iktidarda yakalanmış bir ülke olarak, belirsizlikler bizi çok muhtemelen daha ağır şekilde etkiliyordur (keşke bunu ölçecek güvenilir verimiz olsaydı). Bizim uyguladığımız sistemde kararlar oldukça hızlı ve düşünülmeden alındığı için sıklıkla değişiyor ve öngörülemezlikler daha da artıyor. Cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminin avantajını kararların hızlı alınmasından ziyade kararların hızlı geri alınmasında görüyoruz maalesef.

Dur-kalk yönteminin yanında, para politikasındaki bize özgü belirsizlikler pandemi sürecindeki ekonomik belirsizlikleri daha da artırdı. Bütün bunlar yetmezmiş gibi, dünyada tedarik zincirindeki sorunlar ve emtia fiyatlarındaki artışlar da fiyatlar seviyesini hızla yukarı çekti. Yüksek enflasyonla mücadele edilmek zorunda kalındı.

Enflasyon demek fiyat belirsizliği demek, bu belirsizlikten dolayı planlama ve fiyatlama yapamamak demek, ekonominin uzun dönemli dengesinin bozulması demek. Dahası emtia tarafında fiyatların artmasıyla, yerli emtia üreticisi iç piyasaya ürün vermeyip ihracata yöneldiği için birçok firma açısından üretim tarafında ciddi belirsizlikler yaşanmakta. Tüm bu belirsizliklere siyasi belirsizlikleri de kattığımızda Türkiye’nin çok büyük bir belirsizlikler ülkesi olduğunu görüyoruz.

Bu kadar belirsizliğin olduğu bir ülkede üreticiler ve tüketiciler kendileri için optimizasyon yapmıyor; daha ziyade alınan kararlarla mücadele etmeye çalışıyor. Haziran ayı için normalleşmeden bahsediliyor mesela; ama 29 Mayıs itibariyle tüketici ve üretici bunun ne olduğunu bilmiyor. O nedenle belirsizlik bu ülkenin ekonomisine en büyük darbeyi vurmakta. Tüm bu belirsizliklerin yarattığı ekonomik sorunları kısa dönemde halının altına süpürmek için de, sorunları çözmek yerine, bir anlamda uyuşturucu görevi gören krediler devreye sürülerek istatistikler kısa dönemde güzelleştirildi.

***

Eski İngiltere Merkez Bankası Başkanı Mervy King Radikal Belirsizlik kitabında radikal bir belirsizlik durumunu sadece ‘ne olacağını bilemememiz’ olarak tanımlamaz. Radikal belirsizlik King’e göre ne tür şeyler olabileceğini bile bilemememiz durumudur. Hayal edemediklerimizin dünyası, belirsiz gelecekler ve onların öngörülemez sonuçlarını içerir. Bizim dünyamız Türkiye de tam olarak artık böyle bir radikal belirsizlik içerisinde.

Aşıyla birlikte pandeminin belirsizliklerini gidereceğiz belki; ama Türkiye belirsizlikler ülkesi olmaktan çıkamayacak durumda. Ülke olarak pandemi öncesinde de belirsizliklerle mücadele ediyorduk, pandemi ise bu belirsizlikleri daha da artırdı ve yönetenlerin bahanesi oldu. Halbuki, ekonomik belirsizliğin yarattığı ekonomik bunalım ülkeyi yönetenlerin düşen oylarının, bana kalırsa, en büyük nedeni. Bu belirsizliği kaldırmadan ekonominin düzelmesini beklemek ise sadece bir hayal. O nedenle bu radikal belirsizlik üreten sistem ve yönetenler değişmedikçe de bu belirsizlikten çıkmamız, ekonomimizin eski iyi günlerine uzun dönemli olarak dönmemiz mümkün değil. Belirsizliklerden artık kurtulmanın yolu da sadece seçimden geçiyor, ama her defasında aynı sonucu aldığımız bir seçimden değil.

Görsel: BRIAN STAUFFER

The post  Pandemi Ekonomi İlişkisi: Radikal Belirsizlik appeared first on Sivil Sayfalar.

“I am 23 years old. I am a senior at a university. I study and work since I live in a cold house, which we have to heat by a stove. When I am hungry and go to the supermarket, I lose appetite. Because I cannot afford buying anything. My mother, father and elder brother have all been working for many years now, but we still haven’t been able to buy a house or a car. We could take but a single vacation as a family. I am studying for the civil service exam [an exam held by state institutions to select civil servants to be employed in state organs], but the books are so expensive that I have to buy pirated copies. My flatmate and I have begun waking up very late to skip a meal. We have consumed over 10 kilos of burghul and 10 kilos of pasta in 5 months. We almost exclusively eat these two dishes. We can’t afford fruit. Although my situation is so dire, when I go out on the street, I feel relatively wealthy. Young people collect waste packaging from garbage at night, even when it snows. Most of them do not even have a proper coat. The other day, while entering a supermarket, a father said to the security guard, ‘Would you mind watching over my child for a minute, he will wait for me here at the door.’ The man probably could not even afford a chocolate for his kid. I see hungry people on the street all the time. I’m exhausted of feeling sad.”

This comment is just one among thousands written with frustration and despair in the comments section of 140journos’ latest documentary, Tarih Tekerrür, or Historic Recurrence for an English translation.

I want to discuss this frustration in this article. If I am not mistaken, these desperate comments came to the agenda of the social media after a Twitter account (@mortifera) posted some of them. The above comment is among those, which drew much interaction. This heart-wrenching comment sums up the current economic situation of low-income families.

We, economists, tend to reduce poverty to statistical figures in the form of growth, unemployment and inflation data, thus involuntarily normalizing the situation. Thereby we tend to normalize millions of stories like the one above. As such, it is urgent to bring such cases to the attention of the public, alongside the statistics.

The university student, who penned this comment will probably graduate in June; to face an economic panorama marked by 26.9% youth unemployment, according to TurkStat’s February 2021 figures. Among women, youth unemployment rises to a whopping 34.7%.

What makes the situation worse for the youth is that these unemployment figures are coupled with a labour force participation rate of just 38.5%. For women, the situation is even worse: Young women’s labour force participation rate is 26.6%. The data that might further darken the picture is that the employment rate is a meagre 17.4% among young women. This means that, though the female population aged between 15-24 is 5.769 million, only 1.2 million of these people are employed. While some of these young people cannot find a job despite seeking one, most of them do not even enter the job market, since they have lost hope. 4.235 million young women are thus outside the job market. Of a total of 11.826 million young people, only 3.327 million are in employment. Roughly 61 out of every 100 young people are out of work due to the failure to create jobs, and many of them view the civil service exam as their final hope.

Of course, a failing job market is not the only factor adding to their desolation. With so many universities established in recent years, more and more young people now have bigger dreams. Young people with bigger dreams inevitably experience more disappointment. In the comments section, some young people say university education does not help them find a job and some even declare, “I wish I hadn’t gone to the university.” This is yet another factor instigating disillusionment and anguish among young people in Turkey today.

Purchasing Power on a Steady Decline

A third factor is the decline in purchasing power owing to the rampant exchange rate and inflation of recent years. Individuals’ purchasing power tends to fall during crises, and the houses and cars which young people dream of are no longer attainable for them. Even if they were to get a job right away, young people can no longer dream of purchasing a house or a car one day.

The drop in purchasing power and the loss of hope go hand in hand. The young man, who wrote the above comment, remarks that although everyone in the family worked, they still cannot afford a house or a car. Even an old car like a Broadway, which can barely move around, costs 30 thousand TL (almost 3000 euros). If you were to take out a 60-month (i.e. 5-year) bank loan, the monthly instalment would be 850 TL. Given this, someone working for the minimum wage simply cannot purchase a Broadway. We are talking here about a Broadway, which has only the basic features of a car: It moves around and has a roof.

In fact, the minimum wage is not enough even for a life without a car. If purchasing a Broadway is such a challenge, buying a home must be simply unimaginable. However, in the past, dreams of prosperity in this society used to start with a house and a car. Due to the rising exchange rate and inflation, the prices of houses and cars -which we may view as the most popular items in dreams of prosperity- are mounting rapidly, even as young people’s salary (assuming they do have a job) converges to the minimum wage.

Even the simple things they want to buy by saving money become unaffordable due to successive waves of inflation. In the comments, a 21-year-old university student says, “I could not get a KYK scholarship, so I had to take out a loan. Otherwise I couldn’t meet any of my basic needs. Then my phone broke down and I began to save money to buy a new one. Yet whenever I managed to save the necessary amount, the phone prices went up. It took me 9 to 10 months to buy a phone.” Many others say that their family has no money to spare for their personal needs. A new graduate writes, “I make pencil drawings, but I cannot buy a new drawing pad when the old one is full… I can’t expect my family to give up on cooking oil so that I can engage in art.” As such, this long-lasting hike in exchange rates and inflation is a major reason shattering their dreams, even worse than in previous crises.

A fourth factor is the worsening income distribution in the country. In times of crises, income distribution deteriorates across the world. Turkey is still reeling from the 2018 crisis, and when coupled with the pandemic, this has probably led to the worst income distribution in our history. The pandemic has so suddenly divided the country into those who can maintain their income level and those who cannot, that it feels like living in two separate worlds. In fact, I think that youth working as delivery people in the services sector to make ends meet during the pandemic are harder hit by this income inequality. They must be affected worse since their current job is very tough and unrelated to their education, and they are in constant interaction with people at a much higher income level. People’s sense of justice is harmed when they see those with connections to the government land cushy jobs and display their luxurious life style on social media. These problems in income distribution must have further aggravated the disappointment among young people.

Young People Lack Hope and Prospects

A fifth factor, as clearly stated by Nesrin Nas in the 140journos documentary, is that, when things went south in the past, people used to expect that the system would change. In tough times, such a prospect created hope. Yet the youth have no such prospect today. They assume that the current system will remain in place, which worsens their despair for the future. Young people in their 20s have always seen the same political party in power. As such, they expect no change in the future and do not think that today’s problems may be overcome through social transformation, which in turn must aggravate their disappointment.

In fact, according to TurkStat’s employment figures, the lowest employment rate among young people under AKP rule was recorded in February 2009: a time when the impact of the 2008 economic crisis was at its worst. Yet we remember that, or at least I remember that, even during that shock the youth were not as desperate and disappointed as today. Back then, the shock originated from overseas and there were hopes that the government would be replaced if it mismanaged the country. That is no longer the case. Hopelessness is worse today since all these factors that take away young people’s economic prospects emerge under a pandemic, and the youth are afraid of expressing their opinions freely.

The only light of hope in young people’s comments is the possibility of going abroad somehow. According to a joint study by Yeditepe University and Mak Consultants, 76% of young people want to live abroad to have a better future (1). Indeed, the young person who wrote the above comment concludes with the following words:

“As soon as I get my diploma, I want to save money and go abroad. There is brutality and carnage outside. This system makes me weep every night until I’m out of breath. I cannot stand it anymore. Even though I may enjoy an ice cream every now and then, my guilty conscience exhausts me. I have no enthusiasm left.”

When I finished this article, there were 24,188 comments. Simply watching a video discussing their situation, young people (who are cognizant of their own situation) have become very sensitive.

Prominent journalist Mustafa Hoş once said, “The entire country is so downcast right now that if a warm, tender hand were to caress the map of Turkey, everyone would start to weep.” Likewise, young people are very gloomy, turning the comments section of a Youtube video into a wall of despair.

The post Youth’s ‘Wall of Despair’ appeared first on Sivil Sayfalar.

Bu yorum 140Journos’un son belgeseli Tarih Tekerrür’ün Youtube sayfasında içinde yaşadığımız döneme dair hayal kırıklığı ve umutsuzlukla yazılan binlerce yorumdan sadece birisi, bu yazı da bu hayal kırıklıklarına dair bir yazı. Yorumlar gördüğüm kadarıyla @mortifera adlı Twitter hesabının paylaşımıyla sosyal medya gündemine geldi. Yorumlardan en çok etkileşim alanlardan birisi bu yukarıdaki yorum. Mevcut ekonomik döneme dair dar gelirli ailelerin durumunu özetleyici ve bir o kadar da can yakıcı bir yorum. Biz iktisatçılar yaşanılan yoksulluğu büyüme, işsizlik ve enflasyon verileriyle basitçe rakama indiriyoruz ve bir yandan da durumu istemeden normalleştiriyoruz. Fakat normalleştirdiğimiz milyon hikayelerinin de birçoğu aslında yukarıdaki hikayelerden. O nedenle vakaları da istatistiklerle birlikte kamuoyunun önüne çıkarmak gerekiyor. Yorumu yazan üniversite öğrencisi muhtemelen haziran ayı içerisinde mezun olacak ve karşılaşacağı durum TÜİK’in son açıkladığı 2021 şubat ayı verilene göre gençlerin %26,9’unun işsiz olduğu bir durum. Hele kadınsanız genç işsizlik oranı %34,7’ye çıkıyor. Durumu gençler için daha da korkunçlaştıran ise işgücüne katılım oranının %38,5 olduğu bir durumda bu işsizlik oranları var. Kadınlarda durum yine daha da kötü: genç kadınların işgücüne katılım oranı %26,6. Karamsarlığı daha da arttıracak veri ise genç kadınların istihdam oranı aslında sadece %17,4. Bu şu demek oluyor: 15-24 yaş arasındaki kadın nüfusu 5 milyon 769 bin ve bu 5 milyon 769 bin kişiden sadece 1 milyon 2 bini istihdam edilmiş. Bu genç insanların bir kısmı iş aradığı halde iş bulamazken çok büyük bir kısmı iş arama ümidini de kaybettiğinden istihdam piyasasına girmemekte. İşgücü piyasasına girmeyen genç kadın nüfusu 4 milyon 235 bin. Toplam 11 milyon 826 bin gencimizden ise sadece 3 milyon 327 bini istihdam edilmiş. Kabaca her 100 gençten 61’i çalışmıyor bu ülkede çünkü istihdam yaratılamıyor yıllardır ve KPSS en son küçük bir umut olarak kalıyor. 

Umutsuzluğu arttıran tek etken istihdam piyasasındaki sıkıntı değil elbette. Son yıllarda çok fazla üniversite açılmasıyla birlikte daha fazla genç daha fazla hayaller kurmaya başladı. Daha fazlasını hayal eden gençler haliyle de daha fazla umutsuzluğa ve hayal kırıklığına uğruyor. Bazı gençler yorum kısmında okumanın kendilerine iş bulma konusunda bir katkısı olmadığını söylüyor, “keşke okumasaydım” yazmış bir kısmı. Bu da bugünün Türkiye’sinde gençlerin hayal kırıklığı ve umutsuzluk içerisinde olmasına başka bir etken. 

Alım Gücü Giderek Düşüyor

Üçüncü bir etken ise yıllardır kur ve enflasyonun yukarı yönlü hareketiyle birlikte alım gücünün düşüşü. Kriz dönemlerinde insanların alım gücü düşer ama gençlerin hayalini kurduğu ev ve arabalar da hayal olmaktan çıktı. Bugün işe girseler dahi gençlerin artık ev ya da araba alma hayali yok. Alım gücündeki düşüşle umutlardaki düşüş paralel gitmiyor. Yukarıdaki yorumu yazan genç de zaten tüm aile olarak çalıştıkları halde ev ya da araba alamadıklarını söylüyor. Araç piyasasında henüz hareket etme kabiliyetini kaybetmemiş olan bir Broadway araba bile şu an 30 bin TL civarında.  Bankadan 60 ay (yani 5 sene) vadeli kredi ile almak istediğinizde aylık ödemesi 850 TL. Asgari ücretle çalışan birisi Broadway’i bu durumda kolay kolay alamaz. Broadway arabadan bahsediyoruz, bir aracın en temel özelliklerine sahip: hareket edebilme kabiliyeti ve üstünün kapalı olması. Aslında asgari ücretin kendisi arabasız hayata bile yetmiyor. Broadway almanın zorlaştığı bir yerde ev hayali zaten kurulamaz olsa gerek. Halbuki bu toplumda refaha dair hayaller ev ve arabayla başlardı. Kur ve enflasyon etkisiyle insanların en ortak refah hayalleri diyebileceğimiz ev ve arabanın fiyatları çok hızla yukarı çıkarken gençlerin (eğer iş bulabilirlerse) alacakları maaş ise asgari ücrete yakınsıyor. Para biriktirerek almaya çalıştıkları basit şeyler bile onlara yaklaştıkça yeniden gelen enflasyon dalgasıyla uzaklaşıyor. Yorumlarda 21 yaşındaki başka bir üniversite öğrencisi, “Bana KYK bursu çıkmadı mecburen kredi çekmek zorunda kaldım. Yoksa hiçbir temel ihtiyaçlarımı karşılamayacaktım. Telefonum bozuldu ve telefon alabilmek için para biriktirmeye çalıştım, ne zaman parayı tamamlayıp alabilecek seviyeye gelsem zam geldi alamadım. Yaklaşık 9-10 ay sonra alabilmiştim.” şeklinde yazmış. Diğer birçoğu için ise aile içinde kişisel ihtiyaçlarına para kalmadığını söylüyor. Yeni mezun birisi, “Karakalem yapıyorum ve defterim bittiğinde alamıyorum… Suratım azıcık gülsün diye yarım litre sıvı yağdan olamayız.” yazmış. Bu uzun süredir yükselen kur ve fiyatlar seviyesinin hayallerin daha önceki krizlerden çok daha kötü şekilde yıkılmasında bir diğer neden.

Dördüncü bir etken ise ülkedeki artan gelir dağılımı bozukluğu. Kriz dönemlerinde dünyada gelir dağılımı daha fazla bozulur. 2018 krizini atlatamamış bir ülke üzerine bir de pandemi ile de karşılaşınca çok muhtemelen gelirin tarihte en eşitsiz dağıldığı dönemini yaşıyoruz. Pandemi dönemi ülkeyi gelir seviyesini koruyabilenler ve koruyamayanlar şeklinde öyle bir ani ayrıştırdı ki biz bu dönemde iki farklı dünyada yaşıyor gibiyiz. Hatta pandemi döneminde iş bulabilmek için hizmet sektöründe kuryelik yapan gençlerin bu gelir eşitsizliğinden daha fazla etkilendiğini tahmin ediyorum. Gerek yaptıkları işin aldıkları eğitimle uyumsuzluğu ve zorluğu gerekse de kendi refah seviyelerinden yüksek insanlarla daha etkileşim halinde olmaları onları daha da çok etkiliyor olmalı. Üzerine iktidarla bağlantılı olan kişilerin işe daha kolay erişebilmeleri ve yaşanan lüks hayatların sosyal medyada görkemli şekilde sunulması da adalet duygusunu zedeliyordur. Gelir dağılımındaki bu sorunlar da gençlerin hayal kırıklığını daha da arttırmış olmalı.

Gençlerin Umudu da Beklentisi de Yok

Beşinci bir etken 140journos belgeselinde Nesrin Nas’ın çok sarih bir şekilde ifade ettiği üzere eskiden insanlar işler kötüye gittiğinde düzenin değişeceğini umut eder, değişimi beklerdi. Kötü zamanlarda umutlar buradan beslenirdi. Şimdiki gençlerin ise artık böyle bir beklentisi yok. Sanki bu düzen artık hiç değişmeyecekmiş gibi bir varsayım içerisindeler ve bu da geleceğe dair ümitsizliklerini arttırıyor. 20’li yaşlarındaki gençler hayatlarında sadece bir iktidar görmüştür. Haliyle de hayatında farklı iktidar görmemiş gençlerin geleceğe dair bir değişim beklentisi içerisinde olamaması ve içinden geçtikleri zorluklardan bir değişimle çıkılamayacağı düşüncesi hayal kırıklıklarını daha da arttırıyor olmalı. Aslında TÜİK verilerinden istihdam oranlarına bakarsak Ak Parti döneminde gençlerin istihdam oranının en düşük olduğu dönem hala 2009 yılı şubat ayı. 2008 ekonomik krizinin etkilerinin en şiddetli görüldüğü dönem. Fakat o dönemki şokta bu kadar ümitsiz ve hayal kırıklığına uğramış bir gençlik olmadığını hatırlıyoruz ya da en azından ben öyle hatırlıyorum. O dönem şokun içerden gelmediği ve mevcut iktidarın kötü yönettiği durumda değişeceğine dair umutların olduğu bir dönemdi. Artık böyle bir durum yok.  Tüm bu gençleri ekonomik anlamda umutsuz yapan hayal kuramaz hale getiren faktörlerin bir pandemi hayatı içerisinde yaşanıyor olması ve düşüncelerini özgürce ifade etmekten çekinmeleri umutsuzluk katsayısını elbette daha da çok arttırıyordur. Gençlerin yazdıklarından gördüğüm tek umut kapısı olarak kendilerini yurtdışına atmak kalıyor. Yeditepe Üniversitesi ve Mak Danışmanlık işbirliği ile gerçekleştirilen bir çalışmaya göre gençlerin %76’sı daha iyi bir gelecek için yurt dışında yaşamak istiyor (1). Nitekim ilk paragrafı yazan kişi yorumunu şu ifadelerle bitiriyor:

Diplomamı alır almaz para biriktirip yurtdışına çıkmak istiyorum. Dışarıda vahşet ve katliam var. Her gece bu sistemin içinde olmaktan nefessiz kalana kadar ağlıyorum. Dayanamıyorum artık. Kendime bir dondurma alsam bile vicdan azabı çekmekten yoruldum. Hevesim kalmadı artık.

Ben bu yazıyı bitirdiğimde 24188 yorum vardı. Birilerinin gençlerin durumunu anlatmasını dinlemek sanırım (kendi durumunu bilen) gençlere çok ağır gelmiş.  Mustafa Hoş’un “şefkatli ve sıcak bir el Türkiye haritasını okşasa hüngür hüngür ağlayacak kadar doluyuz” sözlerindeki duygusallığa benzer şekilde gençler belli ki çok dolu ve bir Youtube video altını hayal kırıklığı duvarına çevirmişler. “Kalite ve kalifikasyon noktasında kendini ispat edebiliyorsa bir genç iş bulur” sözlerini değil ‘sorunlarına çözüm olacak sözler istiyor’ gençler demek isterdim ama bu yazı zaten gençlerde böyle bir umudun kalmadığını anlatıyor. 

The post 140journos Belgeseli ve Gençlerin Umutsuzluk Duvarı… appeared first on Sivil Sayfalar.

Değişimi anlamak için öncelikle ürün ağırlıklarının yüzdesel değişimini hesapladım. Buna göre de hangi ürünlerin ağırlıklarında yüzdesel değişimi çok artmış ve düşmüş özellikle incelemek istedim. Değerlendirmeyi ise kategorik yapacağım. Öncelikle gıda ve alkolsüz içeceklerden başlayalım. Genel olarak bu kategorinin tüketimdeki ağırlığı 2020 yılında %22,76 iken 2021 yılında %25,94’e çıkmış. Bu aslında oldukça yüksek bir artış. Gıda ve alkolsüz içeceklerin ağırlığı 2012 yılından sonra en yüksek seviyeye ulaşmış durumda ki bu hiç de olumlu bir gelişme değil zira ülke ekonomisi geliştikçe gıda ve alkolsüz içeceklerin ağırlığı düşmesi beklenir. Türkiye her geçen gün bütçeden daha fazla gıda harcamasına pay ayırmak zorunda kalıyor. Kanaatimce burada etkili olan üç faktör var. Bunlardan birisi gıda fiyatlarındaki yüksek artış nedeniyle zorunlu bir harcama kategorisi olarak aynı ürünlere daha fazla bütçeden ödeme yapıldı, 2020 gıda ve alkolsüz içeceklerdeki fiyat artışı %20,61. İkinci faktör ise insanların evde daha fazla vakit geçirmesi nedeniyle daha az dışarıda yemek yiyip daha fazla miktarda gıdayı evde tüketti. Üçüncü bir faktör ise aldığımız birçok hizmet pandemi döneminde iptal olunca tasarrufların etkisiyle gıdanın ağırlığı doğal olarak bütçelerimizde arttı. Evden çıkmayan bir insanın ulaşımdan eğlenceye birçok sektörde harcama yapmaması nedeniyle gıdanın bütçe harcamaları içerisinde payı yükseldi.  

Peki pandemi döneminde hangi gıda ve alkolsüz içecek ürünlerinin bütçedeki ağırlığı azalmış ve de artmış? İncelediğim 133 gıda ve alkolsüz içecek ürününden en çok ağırlığı düşen ürün bebek maması (Toz karışım) olmuş. Bütçede ağırlığı çok yüksek olmamakla birlikte %17’lik bir düşüş görülmüş. Bu ağırlık düşüşünün nedeninin 2020 yılında yeni doğum artış hızının düşüş göstermesi olduğunu tahmin ediyorum ki bu durum pandemiden bağımsız bir durum. Nitekim diğer bebek ürünlerinin ağırlığındaki düşüşü de göreceğiz. Diğer gıda ve alkolsüz tüketim ürünlerinde kayda değer bir yüksek düşüş gözükmüyor ki zaten çoğunun ağırlığı artmış durumda. Fakat bütçede ağırlığı artan ürünlerde çok sayıda gıda ürünü bulunmakta. Bunların başında bütçedeki payı %103 artan yumurta bulunmakta. Burada da yine bir miktar fiyat artışının etkisi olması kaçınılmaz. Keza Ayçiçek yağının bütçedeki payı da hem fiyat artışının hem de evde yemek yapmanın etkisiyle olsa gerek, %44 artmış. Konserve balık ve tahıl gevreği gibi ürünler de evde kalan insanlar için kolay tüketilen ürünlerden olmaları kaynaklı ağırlığı artmış. İlk dönemlerde çok konuşulan unun ağırlığı ise sadece %15 artmış. Pandemide evde ekmek yapmak gibi işlemler çok muhtemelen etkisini zamanla kaybetmiştir. 

Diğer bir kategori olan alkollü içkiler ve tütün kategorisinin bütçedeki payı %6.05’ten %4,87’ye düşmüş. En çok kısıtlamanın bu kategorideki ürünlere gelmesinden dolayı düşüş kaçınılmaz olmuş. Yine de bütçeden sigaraya yapılan harcama miktarının %20 oranında düşmesi kayda değer. Giyim ve ayakkabı kategorisinin payı ise %15 oranında azalmış. İnsanların daha az işe gidip daha az sokağa çıkmasının etkisiyle daha az yeni kıyafete ihtiyaç duyması ve gelirdeki düşüşün etkisi olmuş olabilir. Bu kategoride en çok ağırlığı düşen ürünler arasında bebek pijaması, bebek tulumu ve bebek iç çamaşırı bulunmakta. Bebekler dışında ayrıca çocuk kıyafetlerinin bütçeden aldığı pay da düşmüş, çocuk kıyafetlerine daha az bütçeden pay aktarmışız. Çocuk ayakkabısı, çocuk kazağı, çocuk elbisesi, çocuk spor ayakkabısı, çocuk botu, çocuk tişörtü ve çocuk pijaması olmak üzere hepsinin ağırlığı %20’den fazla azalmış. TÜİK verilerinden de görüleceği üzere Türkiye’de doğurganlık hızı azalıyor.

Bütçeden konut kategorisi için ayrılan pay ise %14,33’ten %15,35’e yükselmiş. Burada üniversite öğrencilerinin evleri boşaltmasına rağmen kiranın bütçedeki payının %5’ten %5,47’ye yükselmesi kayda değer. Doğalgazın payı düşerken suyun bütçedeki payı artmış. Pandemi döneminde temizlik hassasiyetiyle alakalı olsa gerek suya ödenen miktar eskiye göre %44 civarı artmış. Pandemi döneminde bütçeyi nereye harcadığımızın en somut görüldüğü kategori ise ev eşyaları oldu. Ev eşyalarının payı 2020’de %2,83 iken pandemi döneminde %8,64’e çıkmış. Bu dönemde evimiz için çok daha fazla harcama yapmışız. Pandemide tüketiciler için ev eşyası harcamalarında payı en çok artan derin dondurucu ve No Frost buzdolabı olmuş. Bu ürünleri sırasıyla sıcak içecek makineleri, elektrik süpürgesi, çamaşır için temizlik ve bakım ürünleri, çamaşır makinesi, yatak örtüsü, bulaşık makinesi, tost makinesi, saklama malzemeleri, klima ve blender takip etmiş. Kısacası bu dönemde eve harcadığımız bütçenin payı oldukça artmış ki zaten bu alanlarda üretim yapan firmaların karlılığındaki yüksek artıştan bunu görebiliyorduk. Battaniye ve cam eşyaları harcamalarının payını ise azaltmışız.

Sağlık harcamaları tarafında hastane yatak ücretine daha az harcama yapılmış. Sezaryen doğumun payı çok az da olsa düşmüş iken diğer tüm sağlık harcaması alt kategorileri artmış. Dikkatimi çeken bir nokta ilaçların bütçe içindeki payının artması. Finansal raporlarını incelediğim ilaç firmalarında da ilaç satış geliri artarken kutu bazlı ilaç satışları azalmış. İnsanlar ilaç yazdırmak için daha az hastaneye giderken artan ilaç fiyatlarıyla daha fazla ödeme yapmış olmalılar. Fakat sağlık harcamalarının payı genel olarak düşük, bütçenin sadece %3,24’ü sağlık harcamalarına gidiyor. 

Ulaştırma için harcanan bütçe payı ise pek değişmeyip %15 civarlarında kalmış. Burada düşüş olması beklenebilirdi belki ama otomotiv harcamalarının payının %2,42’den %4,13’e çıkması ve araç bakım ve malzemelerinin bütçeden aldıkları payların artmış olması diğer alanlardaki düşüşü dengelemiş. Pandemi boyunca çok konuşulan otomotiv fiyatlarındaki yüksek artış bütçenin daha fazla otomotiv harcamasına gitmesine yol açmış gözükmekte. Belediye otobüsü, taksi, metro, servis, şehirlerarası otobüs, tramvay, otobüs ve uçak bileti kullanımımız ise salgın etkisiyle düşmüş, daha az seyahat edilmiş.

Haberleşme tarafında cep telefonu, telefon yedek parçası ve telefon onarım ücretine bütçeden daha fazla pay ayırmışız. Eğlence kültür kategorisinde ise yurtiçi ve yurtdışı turları ve, hac ve umre ziyaretleri gerçekleşmediği için payları azalırken, bilgisayar ekipmanlarının, müzik aletlerinin ve televizyonun payı artmış. Eğitim kategorisinin payı ise %2,58’den %2,27’ye düşmüş.

Son kategori olarak lokanta ve oteller kategorisine geldiğimizde, eskiden ortalamada hanehalkı bütçesinin %8,66’sını lokanta ve oteller kategorisine harcarken bu oran 2020 yılında %5,91’e düşmüş. Bu kategoride yurt ücretleri bütçe harcamalarında en büyük düşüşü göstermiş. Genel itibariyle tüm kategorilerde yüzdesel anlamda en büyük kaybı yurtlar görmüş gibi duruyor. Yurt ücretlerini otel ücretleri takip etmiş. Lokanta ve otel kategorisi altında bütçedeki payı en çok düşen hazır yemek ise pide olmuş. Pideyi ise kebap takip etmiş. Daha önce payı %0,98 olan kebabın payı %0,68’ye düşmüş. 

Özetleyecek olursak hanehalkları pandemi döneminde özellikle gıda ve alkolsüz içecekler ve ev eşyalarına bütçeden daha fazla pay ayırmış. Bunun yanında haberleşme, konut ve sağlık harcamalarının payları da artmış. Giyim ve ayakkabıya, eğlence ve kültüre, lokanta ve otellere, alkollü içecek ve tütüne, ve eğitime yapılan harcamalar ise bütçede düşüş göstermiş. Ulaşımın payı genel itibariyle sabit kalmış. Aslında bu kategorilerdeki talepsel değişimler bize gelir dağılımının ve işsizliğin pandemi döneminde hangi yöne doğru kaydığına dair de güzel bilgiler veriyor. Pandeminin etkisini sektörel bazda tartışmak çok daha açıklayıcı olur. Beyaz eşya ve diğer ev eşyaları üreten ve satanlar için pandemi dönemi belki de tarihte hiç olmadığı kadar iyi bir dönemken lokanta ve otel işletmecileri için oldukça zorlu bir dönem.

Bitirirken şunu da eklemek gerekir ki bu ağırlık değişimleri 2021 yılında uygulanmakla birlikte pandemi koşullarında oluşturulmuş bir sepet ağırlığını ifade ediyor. 2020 yılında ölçülen enflasyon ise 2019 ağırlıklandırmasını yani pandemi öncesi dönem koşullarını içeriyordu. Dolayısıyla 2020 yılı enflasyonu pandemi koşullarında 2019 ağırlıklandırmasıyla yapıldığı için aslında oldukça sorunlu. İnsanların yasaklar nedeniyle tüketemediği ürünleri tüketmeye devam etmiş gibi hesaplamak yapmak yanıltıcıydı. Bu yanıltıcılık nispi fiyat değişimleri sonucu hızlı tüketim davranışı değişikliklerini de yansıtmamakta. Ve yine aynı şekilde bugün pandemiden çıkacak olsak 2021 yılı enflasyonu pandemi dönemi koşullarında yapılmış ağırlıklandırmaya göre ölçülmeye devam edecek. Bu durum da bizi yine gerçekte olan ile ölçülen arasında önemli farklar olduğunu işaret ediyor.

The post Pandemi Döneminde Bütçeyi Nereye Harcadık? appeared first on Sivil Sayfalar.

Dünyada genellikle üniversite eğitimi de almış daha eğitimli kesim, pandemi döneminde kendi evinde veya diğerlerine göre daha sağlıklı ortamda çalışabilmekte. Bu insanlar yine genel itibariyle daha zengin ve iş kaybetme korkusu daha az olan insanlar. Çoğu büyük şirketlerde çalışıyor veya onların sahibi. Ayrıca büyük firmalar görece küçük firmalara göre salgın döneminde daha az oranda başarısızlık göstermekte, bunu da eklemeliyim. Yani bu insanlar pandemiden pek de negatif etkilenmiyor, hatta birçoğunun harcamaları bile azalıyor, tasarrufları artıyor. Durumdan negatif etkilenmeyen ve tasarrufları artan bu insanlar için bir diğer güzel gelişme pandemi döneminde merkez bankalarının para musluğunu açmaları ile birlikte para bolluğu dönemine girilmiş olması oldu. Merkez bankalarınca basılan paralar kredi faiz oranlarının düşmesine ve varlık değerlerinin artmasına yol açtı. Dolayısıyla tasarruf imkanı olan zengin kesimin tasarruflarını kullandığı hisse senedi ve konut gibi sektörlerde yükselen fiyatlar daha da zenginleşmelerine, servetlerine servet katmalarına yol açtı. Piramidin yukarısına doğru çıktıkça pandemide refah artışı daha da artıyor. Oxfam’ın birkaç gün önce yayınlanan ve çok ses getiren raporuna göre dünyanın en zengin 10 kişisinin serveti pandemi döneminde 540 milyar dolar arttı (1). Daha anlaşılır olması açısından, pandemi gibi bir dönemde en zengin 10 kişide Türkiye’nin bir yıllık ekonomik üretiminin %70’i kadar servet artışı olmuş. Rapora göre, bu artış miktarı tüm dünya nüfusunun aşılanması ve salgın koşullarında derinleşen yoksulluğu azaltmak için yeterli. Sanırım raporun en çarpıcı tespiti kısmı bu kısım olsa gerek. 

Varlıklı kesim bu haldeyken dünyada aynı dönemde birçok insan işsiz kalıp gelirinden olmakta veya düşen taleple geliri oldukça azalmakta. Dünya genelinde konaklama ve perakende gibi en çok etkilenen sektörlerde yüzlerce milyon kişi çalışıyor. Dahası bu sektörler özellikle yüksek oranda kadın, etnik azınlık, göçmen ve düşük vasıflı insanların çalıştığı sektörler. Yine en çok etkilenen sektörler aynı zamanda çalışanına düşük ücret ödeme eğiliminde olan sektörlerdi. Bu sektörlerin yara alması burada az kazanan insanların daha da çok etkilenmesine yol açtı. Bir de gelir gruplarının en alt katmanına inelim ve en yoksul kesime yani mutlak yoksulluk ile mücadele eden kesime bakalım. Tablo 1’den de görüleceği üzere, günlük kazancı 1,90$’ın altında olup mutlak yoksulluk ile mücadele eden insan sayısı yüzdesi Dünya Bankası’nın farklı Covid-19 senaryolarında hızla artıyor. Sürekli azalan mutlak yoksul sayısı Dünya Bankası’nın bu tahminlerine göre 25 yıl sonra ilk defa artıyor.  Bu durumda 2020 yılı için 88 ila 115 milyon, 2021 yılı da eklendiğinde 150 milyon civarı yeni insanın mutlak yoksulluğa düşeceği tahmini yapılıyor(ref). Tüm bu gelişmeler aslında gelir eşitsizliğinin pandemi döneminde oldukça arttığını gözden kaçırılamaz hale getirmekte. Yine Oxfam’ın raporuna göre 100 yıllık kayıtlarında ilk defa aynı anda tüm ülkelerde eşitsizlik artmış durumda. Pandemide zenginliği daha da artan kesimle birlikte geliri düşen bu iki kesimin gelir farklılaşması Peter Atwater’ın popülerleştirdiği şekilde aslında K harfi şeklinde bir gelir farklılığına işaret ediyor. 

Tablo 1: Dünyada Mutlak Yoksulluk Oranı

Gelir eşitsizliğinde Türkiye tarafına baktığımızda da her ne kadar elimizde somut veri olmasa da göründüğü kadarıyla Türkiye birçok noktada dünyadan farklı değil, burada da toplumun yoksul kesimi ile varlıklı kesimi arasında fark pandemi döneminde hızla artıyor. Fakat bizi dünyanın birçok ülkesinden ayrıştıran bence iki faktör var: enflasyonun seyri ve kamu yardımı. Zaten yüksek olan enflasyonun son dönemde daha da artması, işsizliğin yükselmesiyle yoksul kesimin alım gücünü daha da düşürdü. Dolayısıyla gelirler düşerken harcama maliyetleri de hızla arttı. Bu nedenle yoksul kesimde gelirini koruyabilenler bile özellikle gıda tarafında gerçekleşen fiyat artışıyla alım gücünü kaybetti ve hızla kaybetmeye de devam ediyor. Diğer yanda ise tıpkı dünyanın geri kalanında olduğu gibi tasarrufları olan insanları çok uygun imkanlarla konut alabilme imkanı elde ederken ve hatta konut satışında tarihi rekorlar kırılırken, döviz, altın ve borsada yüksek kazançlar elde edildi. Özellikle hisse senedi piyasasında birçok yatırımcı tarihte hiç kazanmadıkları ve bir daha da kazanamayacakları gelirler elde ettiler. Türkiye’deki yüksek enflasyonun varlığında düşük faiz ortamının da etkisiyle yüksek kazanç arayan yatırımcılarla birlikte Türkiye’de borsa yatırımcısı 2 milyona ulaştı. Aşağıda Tablo 2’de görüleceği üzere hisse senedi yatırımcısı 2019 Aralık ayında 1.2 milyon civarı idi.  Yaklaşık %65’lik bu yatırımcı sayısı artışı insanların yüksek kazançlar peşinde koştuğuna ve hatta borsanın geldiği seviyelere bakıldığında gerçekten de bu kazancı elde edildiğine bir gösterge olurken aynı dönemde yukarda bahsedilen işsizliğin olması tarihi anlamda yüksek bir eşitsizliğin göstergesi.

Tablo 2: Hisse Senedi Yatırımcı Sayısı

İkinci ayrıştırıcı faktör ise kamu yardımlarının yetersizliği idi. Türkiye pandemi kaynaklı gelir yardımında oldukça yetersiz kaldı. Aşağıdaki haritada ülkelerin milli gelirlerine göre yapılan mali yardımların oranları verilmektedir. Türkiye birçok Afrika ülkesi ile birlikte milli gelirinin %2,5 ve aşağısında maddi yardım yapanlar kategorisinde, yani en az yardım yapan ülkeler kategorisinde. Gelişmiş ülkelerle karşılaştırıldığında oldukça düşük bir mali yardım yapıldığı gözüküyor. Bu yetersiz yardımlar derinleşen gelir dağılımı sorunun pandemiyle daha da derinleşmesini engelleyemedi. Pandemi döneminde bu denli farklı iki kesimin varlığı zaten gelir dağılımı bozuk olan Türkiye’de eşitsizliği daha da yukarı çekiyor. Aşağıda Tablo 3’den de görüleceği üzere Avrupa Birliği ülkeleri ile karşılaştırıldığında Türkiye’de gelir dağılımı zaten görece yüksek durumda ve hatta en son sırada. Tabloya göre Gini değeri sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımı daha eşit olmaktadır ve biz sıfırdan zaten yeterince uzağız. Kısacası Türkiye’de zaten bozuk olan gelir dağılımı  pandemi ile birlikte daha da bozuldu ve çok muhtemelen tarihi yüksek seviyelerde.

Harita 1: Ülkelere Göre Kamu Covid-19 Mali Yardımlarının Milli Gelire Oranı

Tablo 3: AB Üye Ülke Gini Katsayıları

Bitirirken şunu da vurgulamak gerekir ki Türkiye aşı ile pandemi sürecini atlatmaya hazırlanırken, sadece bugünün gelir eşitsizliğini değil, geleceğin gelir eşitsizliğinin zeminini de oluşturarak veda etmeye hazırlanıyor. Pandeminin başladığı süreden itibaren eğitimde fırsat eşitsizliği somut bir şekilde ortaya çıktı. Varolan eğitim seviyesi farkları daha da belirginleşirken Türkiye gibi ülkelerde birçok öğrencinin okuldan kopuşuna da neden olması kaçınılmaz gözüküyor. Eğitimdeki eşitsizliklerin yanında kadınlar da bu süreçten erkeklere göre daha büyük kayıplarla çıkmakta. Yukarıda bahsi geçen Oxfam raporunun da belirttiği üzere kadınlar genel itibariyle düşük ücretli güvencesiz işlerde çalıştırılmakta idi.  Düşük ücretli güvencesiz çalışanlar olarak pandemiden de en çok etkilenen olmaları kaçınılmaz durumda. Goldman Sachs’ın bir raporunda da önemle dikkat çektiği gibi kadınlar büyük olasılıkla ev paralarını gıda, eğitim, sağlık hizmetleri, mali ürünler ve hizmetler, giyim, dayanıklı tüketim malları ve çocuk bakımı dahil olmak üzere hanehalkının refahını iyileştiren mal ve hizmetlere harcayan kişilerdir ve bu şekilde orta sınıfı inşa ederler, orta sınıfı oluşturan bir anlamda onların bu tavırlarıdır(3). Kadınların bu dönemde görece çok daha fazla işsizlik problemleriyle karşılaşması ve bu işsizliğin telafisinin uzun süreler alabilecek olması geleceğe dair eşitsizlikleri besleyecek bir diğer çok önemli bir husustur. Eğitimdeki ve kadın istihdamındaki pandemiyle gelen ek sorunlarımız geleceğin daha büyük eşitsizliğini şimdiden şekillendiriyor. Bir de tabii milyonları bulan Suriyeliler var ve biz onların süreçle nasıl mücadele ettiğini ve gelecekte ne gibi sorunlar yaşayacaklarını başından beri göremiyoruz.

REFERANSLAR

https://www.oxfam.org/en/press-releases/mega-rich-recoup-covid-losses-record-time-yet-billions-will-live-poverty-least 

https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/10/07/covid-19-to-add-as-many-as-150-million-extreme-poor-by-2021

https://www.goldmansachs.com/insights/investing-in-women/bios-pdfs/power-of-purse.pdf

The post Pandemi Dönemi Gelir Eşitsizliği: Dünya ve Türkiye appeared first on Sivil Sayfalar.