“Tatlı Bela” Yaşlılık – Gerontolojinin ve Gerontologların Türkiye Serüveni

2016 yılı Haziran ayının ilk günlerinde sessiz sedasız ama önemli bir gelişme yaşandı. Türkiye’de sadece Gerontologlar için değil ama yaşlanma ve yaşlılık alanında çalışan öğrenciler, meslek elemanları, araştırmacılar, politika geliştirenler-uygulayanlar ve bilim insanları için olduğu kadar, yaşlanma sürecindeki tüm aktörler için önemli bir gelişme… 3 Haziran 2016 tarihi itibariyle Gerontolog ulusal meslek standartları[i] belirlendi! Yaşlılık […]

2016 yılı Haziran ayının ilk günlerinde sessiz sedasız ama önemli bir gelişme yaşandı. Türkiye’de sadece Gerontologlar için değil ama yaşlanma ve yaşlılık alanında çalışan öğrenciler, meslek elemanları, araştırmacılar, politika geliştirenler-uygulayanlar ve bilim insanları için olduğu kadar, yaşlanma sürecindeki tüm aktörler için önemli bir gelişme… 3 Haziran 2016 tarihi itibariyle Gerontolog ulusal meslek standartları[i] belirlendi!

Yaşlılık ve yaşlanma, Türkiye’de hep bir sorun olarak düşünülüyor. Oysa bir toplumun yaşlanması “sorun” olmamalı. O halde neden bu endişe? Endişeliyiz, zira Türkiye zenginleşemeden yaşlanan bir ülke! Fransa’nın 115 yılda ya da İsviçre’nin 85 yılda geçirdiği yaşlanma sürecini, Türkiye önümüzdeki 15 yıl içinde tamamlayacak. Bugün Türkiye, dünyanın en hızlı yaşlanan ülkeler arasında. O halde, yaşlanma sürecine hazır olmamak, endişe verici bir “sorun” olarak görülmeli. Üstelik ekonomik açıdan hazır olmadığı gibi beşeri sermeyesi de yetersiz Türkiye’nin. Aktif yaşlanma politikalarını üretecek ve hayata geçirecek, donanımlı bir meslek grubuna ihtiyacımız var. İşte bu yazıda ihtiyaç duyduğumuz, gelecekte daha da fazla ihtiyaç duyacağımız bir alanın, gerontolojinin ve o alandaki uzmanların, gerontologların, Türkiye serüvenini anlatacağım.

“Gerontolojiyi bilmiyorlar!”

2011 yılında gerontoloji bölümünde çalışmaya başladığım ilk günden bu yana, öğrenciler ve kimi zaman meslektaşlar “hocam gerontolojiyi bilmiyorlar, bize sürekli soruyorlar” diye yakınırdı. Bir sır değil, halen yakınanlar var. Ancak üzülmeyiniz. Aksine “gerontolog kimdir?” ve “ne iş yapar?” soruları yöneltilince mutlu olunuz. Çünkü size kendinizi anlatmanız için olağanüstü bir fırsat verilmiştir. Fırsatı değerlendirin; ona bir sandviç sunun! Önce ekmek, sonra bol, lezzetli, sağlıklı, doyurucu ve besleyici katık ve daha sonra ise yine bir parça daha ekmek. Ekmek de ekşi maya ve organik olsun ama…

İşte gerontolog meslek tanımları biraz böyle, lezzetli, sağlıklı, besleyici ve doyurucu. Uzun soluklu ve emek dolu çalışmalarımız neticesinde, artık, “gerontolog kimdir?”, “gerontolog nerede ve ne iş yapar?” sorularına yanıt vermek daha kolay olacak. Bir mesleğin ulusal düzeyde tanımının yapılmış olması önemli. Zira mesleği icra eden için olduğu kadar, mesleğin icra edildiği alanda tutkuyla yapılacak olmasına imkan tanıyor meslek tanımları…

Bu tanıma göre gerontolog; ampirik araştırmalardan elde edilen bulgularla hareket ederek, ama aynı zamanda diğer bilimlerin teorilerinden yararlanıp, hedef kitlenin, yaşlı ve çevresinin ihtiyaçlarını dikkate alarak, güçlü taraflarını ve sorunlarını tespit eder. Tespit edilen sorunların çözümü, güçlü tarafların korunması ve geliştirilmesine yönelik araştırmalar yapar. Bu bağlamda uygulama alanlarını inceleyerek öneriler geliştirir, hayata geçirir ve ilgili birimlerle paylaşır.

Bizim hikayemiz meşakkatlidir!

Biz 2013 yılı sonunda, çalışma sürecini başlatmadan evvel, Gerontolog Meslek Standart ve Yeterliliklerine ilişkin içeriklerin nasıl oluşturulabileceğini düşündük. Dolayısıyla, çalışmalarımıza başlarken öncelikle nasıl çalışacağımızı belirlemeliydik. Kapıları kapatıp, önce gizlice ve tek başımıza aklımıza gelenleri yazıp, sonra kavga dövüş, alandaki meslek gruplarını kutuplaştırarak bir tanım yapmak olur muydu? Olması gereken bambaşkaydı. Biz açık, şeffaf ve katılımcı bir çalışma süreci izleyecektik. Katiyen başka yolu yoktu. Önce bu temel prensipleri uygulamak için mücadele verdik.

Ben, bir “başkan”, bir “tek adam” olmaktan ziyade bir genel kolaylaştırıcı olarak, gerontoloji bölümü öğretim üyeleri, öğrencileri, meslek temsilcileri ve alanda çalışan diğer meslek gruplarının iştirak ettiği bir komisyon için çağrı yaptım. Bir araya gelen komisyon üyeleri olarak, ilk toplantımızı 30 Nisan 2014 tarihinde ASPB’de gerçekleştirdik. Toplantı hiç kolay olmadı. Çetin sorular geldi, kimi zaman kısa kimi zaman uzun yanıtlar verdik. Ama hep birlikte tartıştık. Bu toplantıda bir ara tanıdığımız bilim insanlarından birisi seçilmiş öğrenci temsilcimize dönüp, “sen ne biliyorsun ki konuşuyorsun, ben alanda 30 yıldır çalışıyorum” deyiverdi. Oysa biz tanımları kimler için yapıyorduk? Asli unsurlar bu tartışmaya katılmazsa nasıl katılımcı olabilirdik? O nedenle, şimdi sizlere bir romantizmle bu toplantılar hep neşe doluydu diyemem. Zordu. Şüpheci, ikna olmaz, birbirini dinlemez, “sen nereden bilirsin”ci gibi, kolektif çalışmayı zora sokan konumlarda durup vakit kaybettiğimiz de oldu. Ancak birbirimizden öğrenerek ilerlemeliydik. Öyle de yaptık.

2014 yılı Nisan ayında yaptığımız ilk toplantıda çekirdek ekip olarak yazdığımız gerontolog meslek standartlarını, katılımcı tarafların görüş ve değerlendirmelerine sunduk. Aldığımız keskin görüşleri değerlendirdik. Aykırı, ters, tuhaf, saçma, olanaksız, tekdüze, yetersiz gibi sıfatlar yüklemeden tüm görüşleri dinledik, okuduk ve böylece tekrardan gözden geçirilen gerontolog meslek standartları, 30 Mayıs 2014 tarihinde Gerontoloji Bölüm Başkanlığı’nın ev sahipliğinde Antalya’da ikinci kez tartışmaya açıldı. Yolu yok, bir kez daha tartışacaktık! Bu son toplantıdan aldığımız önerilerle zenginleştirdiğimiz gerontolog meslek standartları, 2014 yılı Haziran ayında ASPB’ye sunduk.

Gerontolog meslek standartları ASPB tarafından 7 Eylül 2015 tarihinde ülkemiz komuoyunun görüşüne açıldı.[ii] Bu süreç sonunda 9 farklı kurumdan tarafımıza görüşler ulaştırıldı. Biz, gerontolog meslek standartlarını yeniden gözden geçirerek, MYK Sağlık ve Sosyal Hizmetler Sektör Komitesine sunulmak üzere nihai haline getirdik. Bitti mi? Hayır. Hazırladığımız tüm çalışmayı MYK’de sektör komitesinin önünde “savunmalıydık”. Bu “savunma” sözünü duyunca biraz heyecanlandım, huzursuz oldum. En son 10 yıl önce doktora tezimi savunmuştum (şimdi size bir doktora savunma hikayesi anlatmayacağım ama), çok uzun sürmüştü! Bu noktaya geldik ve vazgeçmek olmazdı. Atladık, hep birlikte Ankara’ya gittik, dilimizde bir şarkı “Ankara Ankara güzel Ankara, seni görmek ister her bahtı kara!”. Bilirsiniz, işte öyle…

ASPB ve  MYK ile yaptığımız görüşmeler çerçevesinde, “Gerontolog (Seviye 6) Ulusal Meslek Standartları”nı, 3 Haziran 2016 tarihinde, MYK Sağlık ve Sosyal Hizmetler Komitesi önünde savunduk. Bu savunma sırasında yanımda Türkan Yılmaz, Jason Holdsworth ve Çağrı Elmas vardı. Komisyon başlayınca, “lütfen sadece bizlerin bu çalışmayı hazırladığını düşünmeyin. Biz 3 yıldır bu mesele üzerinde kafa yoran, çalışan, kolektif biçimde üreten bir ekibin küçük bir parçasıyız” dedik. Tartışmalar başladı. Tamamı 27 sayfa, 7 ana bölüm ve 128 maddeden oluşan dokümanın her satırında durduk, tek tek ve hiç acele etmeden her bir noktayı, virgülü tartıştık. Sorular zordu, kimi zaman sert de oldu. Ama gerontolog meslek standartlarının her bir satırından sorumlu olarak, yukarıda sözünü ettiğim ilkelerden ödün vermeden ve hep birlikte göğüs göğüse tartıştık. Bugün biraz da “resmi” olarak söyleyebilirim ki;

“Gerontolog (Seviye 6) Ulusal Meslek Standartları, 3 Haziran 2016 tarihinde, MYK Sağlık ve Sosyal Hizmetler Komitesi tarafından doğrulanmıştır.”[iii]

Gerontolog meslek tanımları neden önemli?

Sevgili dostlar, değerli mezunlar, öğrenciler ve tüm ilgililer, Gerontolog (Seviye 6) Ulusal Meslek Standartları’nın Ağustos 2016 tarihi sonunda, Resmi Gazete’de yayınlanmasının beklendiği haberini müjdeliyorum.

Nitekim, meşakkatli çalışmalar neticesinde hazırlamış olduğumuz gerontolog meslek standartları, lisans düzeyinde (Seviye 6) ve sosyal bilimler alanında ülkemizde doğrulanmış ilk ve tek meslek standartlarıdır. Sosyologların, psikologların, sosyal hizmet uzmanlarının, kısacası sosyal bilimler alanında yer alan meslek gruplarının henüz bir tanımı olmadığı düşünüldüğünde, gerontologların meslek standartlarının ve tanımlarının tamamlanmış olmasının ne denli kritik olduğu anlaşılır. Ülkemize Akdeniz Üniversitesi Gerontoloji Bölümü’nü, kuruluşunu gerçekleştirerek hediye eden üniversitemiz, bir ilki daha hayata geçirmiş, Türkiye için yeni sayılabilecek bir meslek grubunun, gerontologların, meslek tanımlarını ve standartlarını belirlemiştir. Gerontolog (Seviye 6) Ulusal Meslek Standartları’nın doğrulanmış olması, Gerontoloji Bölümü’nün kuruluşundan sonraki en mühim gelişmedir. Umuyoruz ki bu standartlara ve tanımlara dayanılarak, kamu ve özel sektörde gerontoloji mezunları için çalışma alanları zenginleşecektir. Ayrıca, Gerontolog (Seviye 6) Ulusal Meslek Standartları ile yetkilendirilmiş olan bölümümüz, halihazırda açılmış ve gelecekte açılacak olan gerontoloji bölümleri için örnek olma sorumluluğunu da üstlenmiş sayılmaktadır. Bu sorumluluk, üniversitemizin yaşlanma ve yaşlılık çalışmalarında önemli bir merkez haline dönüştüğünün de kanıtı niteliğindedir.

Unutmayalım, bi tanım aynı zamanda önemli bir sorumluluktur. Meslek tanımları yeknesak ve değişmez kurallar bütünü değildir. Onlar zamana göre, meslek erbabının ve hedef grubun ihtiyaç, beklenti ve arzuları için değişmesi gereken kuralları içerir. Nitekim, her 5 yılda bir gerontolog meslek standartlarının gözden geçirilmesi en büyük arzumuzdur.

Bu vesileyle, “Gerontolog (Seviye 6) Ulusal Meslek Standartları”nı hazırladığımız süre zarfında meslektaşlarımız, mezunlarımız ve öğrencilerimizin gösterdiği ilgi ve alaka ve tarafımıza sunulan destek için müteşekkiriz. Sizlerin desteği ve katılımıyla, Türkiye’de yaşlılık ve yaşlanma çalışmalarının gelişimi için gelecekte atacağımız adımlarda daha özgüvenli ve hevesli olarak çalışmalarımızı sürdüreceğiz.

 

[i] Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı (ASPB), Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) ve Akdeniz Üniversitesi Gerontoloji Bölümü arasında 2013 yılında imzalanan protokol çerçevesinde “Gerontolog (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı’nı belirlemek üzere çalışmalar başlatıldı. Bu vesileyle, 3 Haziran 2016 tarihinde MYK Sağlık ve Sektör Hizmetler Meslek Komitesi’nde savunduğumuz gerontolog meslek tanımları kabul edildi.

[ii] Gerontolog (Seviye 6) Ulusal Meslek Standartları’nın ASPB’ye iletilen ve kamuoyu görüşüne açılan ilk taslağına ulaşmak için lütfen tıklayınız.

[iii] MYK haberi için lütfen tıklayınız.