Yasama Derneği (YASADER) Genel Başkanı Bahadır Yeşilırmak, 2003 yılında Meclis çatısı altında kurulan derneğin temel hedefinin, yasama sürecine katılımın arttırılması, yasama çalışmalarının daha etkili ve kaliteli hale getirilmesi olduğunu vurguluyor. Çıkardıkları aylık hakemli Yasama Dergisi’nin konuyla ilgili kişi ve kurumlar için önemli bir kaynak olduğunu belirten Yeşilırmak, bunun yanı sıra yasama süreçlerinin daha etkin hale getirilmesi için çeşitli projeler yürüttüklerini söyledi.

STK’ların yasama süreçlerine katılımının öneminin altını çizen Yeşilırmak, sahadaki sorunların, bilgilerin, verilerin parlamenterlere iletilmesi noktasında STK’ların kilit bir rolü olduğuna değindi. YASADER’in STK’ların bu süreçlere etkin katılımı noktasında farkındalık ve bilgilendirme çalışmaları yaptığını belirten Yeşilırmak, “Sivil topluma, parlamentoya nasıl ulaşabilecekleri, parlamenterlerle nasıl daha iyi ilişki kurabilecekleri, karşılaştıkları teknik zorlukları nasıl aşacakları konusunda bir çeşit uzmanlık desteği sunuyoruz” dedi.

Yasama süreçlerine katılımın etkin olunmamasının iki yönlü boyutu olduğunu belirten Yeşilırmak, “Birincisi, sivil toplum örgütü temsilcilerinin, sivil toplum kuruluşlarının, Meclisi, yapısını, işleyişini çok iyi anlamaları gerekiyor. Çünkü Meclis salt siyasi söylemlerle takip edilebilecek bir kurum değil. Meclisi anlayabilmek, özümseyebilmek görüşülen işlerin etkilerini görebilmek icap ediyor. Bu bağlamda sivil toplum kuruluşlarının meclisi tanımaları, hangi araçlarla kendilerini en hızlı ve uygun şekilde ifade edebilecekleri ve alanlarında uzmanlaşmaları önemli. İkinci olarak da sivil toplumun katılımının sağlanması noktasında var olan mekanizmaların daha genişletilmesi ve kurumsallaştırılması gerekiyor.” dedi.

The post ‘İyi Yasama Faaliyeti İçin Sivil Toplum Katılımı Önemli’ appeared first on Sivil Sayfalar.

Ankara’da bugün altı siyasi parti başkanının katılımıyla imzalanan parlamenter sisteme dönüş mutabakatını Sivil Sayfalar’a değerlendiren siyaset bilimci Hatem Ete, sistemlerden önce demokratik arka planın önemine işaret etti. Mevcut durumda başkanlık sisteminin merkeziyetçi, tek adam etrafından güç birikmesine yol açtığını belirten Ete, “Bu durum ittifak içi ya da parti içi ilişkilerin şeffaf olmadığı, kapalı kapılar ardında bir sürü kararların alındığı, cumhurbaşkanının tek başına yasama, yürütme ve yargı organlarını kendi elinde bulundurduğu, denetleme organlarının tamamen ortadan kalktığı bir tablo ortaya koydu. Parlamenter sisteme dönüş öncelikle bu unsurların yıkılıp yerine yeni bir yapı inşa edilmesinin yolunu açacak” dedi.

6 partinin ittifakıyla oluşturulacak parlamenter sistemde kuvvetler ayrılığının, denetleme ve şeffaflığın daha iyi kurgulanacağını ve hiçbir aktörün tek başına sistemi yürütemeyeceği için doğal bir diyalog ve müzakere alanı oluşacağını savunan Ete, “Muhalefeti oluşturan yapının çoğulcu olması herhangi bir aktörün sistemi tek başına domine etme imkanı olmayışı sistemi daha demokratik bir hale getirecektir” dedi. Ete, iki sistem tecrübelerinin de gözden geçirilip oluşturulacak güçlendirilmiş parlamenter sistem inşasında kullanılmasının önemine de vurgu yaptı.

Partilerin bir araya gelmesinin bu güne kadar Millet İttifakı’nın kullanılamayan potansiyelini gerçekleştirmesine yardımcı olacağını belirten Hatem Ete, “Bu aynı zamanda Millet İttifakı’na yöneltilen endişelerin ortadan kaldırılmasına da hizmet edebilir.” dedi.

The post ‘Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem İttifakı Doğal Bir Diyalog ve Müzakere Alanı Oluşturacak’ appeared first on Sivil Sayfalar.

Öncelikle ortaklaşılan ve 28 Şubat’ta imzalanan mutabakat, partilerin eşit ve demokratik bir ortamın tesisini öncelediğini ortaya koyuyor. Yani teknik vurguların yanı sıra sorunlara geniş bir arka planla da yaklaşılmış. Nasıl bir perspektifle yola çıkıldı ve mutabakat neleri içeriyor?

Altı siyasi parti öncelikli olarak Türkiye’nin demokratik temel olmazsa olmazları yakalamasını önceliyor. Yani toplumda yaşayan her bir vatandaşımızın eşit kabul edilmesi temel ortak nokta. Her bir vatandaşımızın katılım süreçlerine dahil edilmesi zorunluluğunun olması ve ancak bu şekilde toplumsal huzuru bulabileceğimiz anlayışı güçlü bir biçimde yer alıyor. Sadece teknik sistem üzerinde çalışmakla yetinmedik, aynı zamanda özgürlükçü ve çoğulcu bir demokratik anlayış üzerine güçlenmiş parlamenter sistem çalışmamızı bina edebildik. Güçlendirilmiş parlamenter sistem derken de sadece parlamentonun güçlendirilmesi şeklinde bir çalışmadan daha ziyade bu başlığı artık bir marka olarak değerlendirdik. Hukukun üstünlüğünü esas alan özgürlükçü demokratik bir düzenin nasıl olacağının çerçevesini, yargı, yürütme, yasama başlıklarıyla ele aldık. Türkiye’nin en önemli sorunlarından birisi olarak yolsuzluk ve bunu ortadan kaldıracak siyasi etik kanunu ile ilgili çok detaylı düzenlemeler öngördük. Demokratik toplumu, demokratik devleti nasıl güçlendireceğiz diye temel haklar üzerinde durduk. Kadın hakları üzerinde detaylı olarak durduk. Aynı zamanda din ve vicdan özgürlüğü üzerinde durduk. Fikir, düşünce özgürlüğü, basın özgürlüğü üzerinde durduk. Sivil toplum, çevre, sürdürülebilirlik, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi gibi konular üzerinde geniş vurgular yaptık. 

Sivil toplumla ilgili düzenlemeler nasıl bir perspektifle oluşturuldu?

Türkiye’de sivil toplum bilincinin güçlü olduğu düşünülür fakat ileri demokrasilerle mukayese ettiğimiz zaman Türkiye’de sivil toplum bilinci maalesef çok düşük. Ya siyasi bir mahallenin unsuru olarak konumlandırıyor insanlar kendilerini ya da korunaklı bir alana çekilme gereği duyuluyor. Yani toplum birbirinden kopuk, iletişim çok zayıf. Bu sadece siyaset için geçerli değil, toplumda da farklı farklı mahalleler birbirlerini tanımıyorlar, birbirlerine ciddi manada yabancılar. Bu yabancılaşmayı ortadan kaldıracak mekanizmaların, kamusal alanın doğal olarak oluşturulması gerekiyor. Türkiye’nin demokratik kültürü inşa etme noktasında acil bir gündemi olduğunu herkesin kavraması gerekiyor. 

Bugün iktidar Türkiye’de öyle bir noktaya geldi ki kendisine yakın sivil toplumun sivilliğini elinden aldı. Kendisine yakın STK’ları bir DTK’ya dönüştürdü. Yani devlet-toplum teşkilatına dönüştürdü. Kendi makro vatandaş anlayışı içerisinde sivil toplum kuruluşlarını ki çok ciddi, çok nitelikli sivil toplum kuruluşları vardı. Bunların çok çok büyük bir ekseriyetini tamamen sivillik, eleştirilebilirlik, hesap sorma bilincinden tamamen uzaklaştırdı. Kendisine hizmet eden, içerikten yoksun, sivillikten yoksun, enstitüler haline getirdi. 

Bir yandan da kendisine uzak gördüğü sivil toplum kuruluşlarını da devamlı ötekileştirdi, düşmanlaştırdı, hedef aldı. Öteki kabul ettiği sivil toplum kuruluşlarındaki popüler kişileri de cezalandırma yoluna gitti. Misal, İHD Başkanı Öztürk Türkdoğan’ın duruşması vardı geçen hafta. İçeriğine bakıyorsunuz tamamen boş. Osman Kavala zaten yeterince iyi bir örnek. Boş isnatlarla, boş suçlamalarla neredeyse 5 yıla yakındır cezaevinde tutuklu yargılanıyor. 

Metnimizde bu mevcut durum ve bakışın yanı sıra, iktidarın sivil toplumla münasebeti üzerinde durduk. Sivil toplum meselesine de çoğulcu, katılımcı, eşitlikçi bir toplum anlayışı felsefesi üzerinden yaklaştık. Bu şekilde yaklaşmadığınız zaman iktidara gelen herkes kendi rengini devlete giydirdiğinde, kimlikçi bir devlet yapısı oluştuğunda geçmiş süreçlerde olduğu gibi yaygın sorunlar oluşuyor. Böyle bir ortamda da özgür sivil toplumdan söz edilmesi çok zor. O yüzden ideolojik, kimlikçi devlet anlayışından eşitlikçi devlet anlayışına geçmek gerekiyor. Dolayısı ile eşitlikçi aynı zamanda katılımcı yani bütün sivil toplum kuruluşlarının farklı farklı görüşlere sahip olan insanların bir araya gelecekleri ortamları her düzeyde oluşturmak devletin en öncelikli görevlerinden birisi olması gerekiyor. Çünkü aksi takdirde demokratik kültürü geliştiremeyecek. Katılımcılığın yanında çoğulcu olması gerekiyor. Farklılıklara eşit yaklaşması gerekiyor. Bu çoğulculuğu da her ortamda sağlayacak bir anlayışa sahip olması gerekiyor. 

Hangi düzenlemeler öngörülüyor bu eşitliğin sağlanabilmesi için?

Öncelikle ayrımcılık içeren tüm mevzuat düzenlemeleri kesinlikle ortadan kaldırılmalı, kamu menfaati konusu ayrıca ele alınmalı. Yani kamu yararına çalışma statüsüne sahip sivil toplum kuruluşları meselesi tekrar ele alınarak eşitlikçi, adil bir anlayış geliştirilmeli. Özgürlükçü bir anayasal düzene aykırı olmayan bütün sivil toplum kuruluşların kamu yararına çalışma statüsüne sahip olması lazım. Bunları sağladığımız takdirde zaten adil bir sistem inşa etmiş oluyoruz. Yerel yönetimlerin sivil toplum kuruluşlarına yönelik açık kapı mekanizması üzerinde özellikle durduk. Yerel yönetimlerde bu uygulama kısmen sağlanmış vaziyette, bunu güçlendirmek gerekiyor. Yasama bağlamında da sivil katılımın üzerinde durduk. Sivil toplumun yasama süreçlerine  daha güçlü bir biçimde angaje edilmesi gerekiyor. Meclis içtüzüğünü değiştirerek bunu zorunlu hale getireceğiz. Bunu da metnimizi aldık. Dolayısıyla sivil toplumu ezen, kendisine benzeten, dönüştüren değil; sivil toplumun farklılığını, eleştirelliğini bir zenginlik olarak kabul eden, STK’ları her düzeyde katılımcı anlayışla sürece dahil eden bir güçlendirilmiş parlamenter sistem felsefesi ortaya koyduk.

The post Özgürlükçü Demokrasi İçin Eşit ve Kapsayıcı Sivil Katılım appeared first on Sivil Sayfalar.

Raporun tamamı için tıklayınız.

The post Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem Önerilerine Denge Denetleme Merceği… appeared first on Sivil Sayfalar.

İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch/HRW) bugün yayımladığı beş soru ve cevapla, 16 Nisan referandumunda oylanacak Anayasa değişikliğinin ne anlama geldiğini değerlendirdi.

Bianet’te yer alan habere göre HRW, değişikliğin, ülkenin yönetişim yapısını parlamenter bir sistemden cumhurbaşkanlığı makamının yetkilerinin büyük ölçüde artığı bir başkanlık sistemine dönüştüreceğini ifade etti.

Anayasa değişikliğiyle ilgili beş soru ve cevap şöyle:

Denge ve denetleme mekanizması

*İnsan hakları açısından bir sistem diğerinden daha mı iyi? 

Başkanlık sisteminin mi, parlamenter sistemin mi, ya da ikisinin bir karışımının mı tercih edilmesi gerektiği, insan haklarıyla ilgili bir mesele olmaktan çok, bir ülkenin yurttaşları tarafından verilmesi gereken siyasi bir karar.

İnsan haklarının ve hukukun üstünlüğünün korunması için önemli olan şey, sistemde siyasi makam sahiplerinin yetkilerini kötüye kullanmalarını engelleyebilecek bir denge ve denetleme mekanizmasının bulunup bulunmadığıdır. Tüm yönetişim sistemlerinin özünde de bu vardır.

Demokrasi belirli aralıklarla yapılan seçimlerde oy kullanma fırsatına sahip olmaktan ibaret bir şey değildir. Seçmenlerin yetkili makamlara seçtikleri kişilerden demokratik yollarla hesap sorabilmelerine olanak tanıyan anlamlı araçlara sahip olabilmeleri için, bir denge ve denetleme mekanizmasının varlığı olmazsa olmaz önemdedir.

Denge ve denetleme mekanizmasının merkezinde kuvvetler ayrılığı ilkesi vardır.

Kuvvetler ayrılığı, yasama organının (kanun koyucu parlamento veya meclis), yürütmenin (siyasi liderler) ve yargının (bağımsız mahkemelerin) kurumsal olarak birbirlerinden ayrı bir şekilde işlemesi demek. Bu sayede yasama organı ve mahkemeler, farklı şekillerde, yürütmenin sahip olduğu yetkileri etkin bir şekilde denetleyen kontrol aygıtları olarak işleyebilir ve yürütmenin anayasal sınırlar içinde kalarak, insan haklarına ve hukukun üstünlüğüne uygun davranmasını sağlayabilirler.

Meclis’i fesih yetkisi

*Seçmenlerin oylaması istenen değişiklikler neler?

Hükümetin “Türk tipi” olarak nitelendirdiği icracı cumhurbaşkanlık sistemini oluşturmak için önerilen değişiklikler, 1946’da çok partili sisteme geçilmesinden bu yana Türkiye’nin siyasi kurumlarında yapılacak en kayda değer değişiklik olacak.

İki değişiklik hemen yürürlüğe girecek. Cumhurbaşkanı, yargının idaresinden sorumlu olan ve hakim ve savcıların atamalarını denetleyen Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK-yeni adıyla Hakimler ve Savcılar Kurulu-HSK) üzerinde daha fazla yetkiye sahip olacak ve cumhurbaşkanının bir siyasi partiyle bağının bulunması yasağı kalkacak. Türkiye’de halen zaten siyasi etkilere açık olan mahkemelerin bağımsızlıkları bu değişikliklerle daha da azalacak.

Yani, örneğin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın meclis çoğunluğuna sahip Adalet ve Kalkınma Partisi’nde öncü bir rol oynaması resmi olarak mümkün olabileceği için söz konusu değişikliklerle Erdoğan’ın HSK üzerindeki etkisi hem meclisin, hem de Cumhurbaşkanlığı makamının yetkileri üzerinden daha da artabilecek.

Diğer değişiklikler Kasım 2019’da yapılması planlanan başkanlık ve milletvekili seçimlerinden sonra, başbakanlık makamı kaldırıldığında yürürlüğe girecek.

Cumhurbaşkanı tek başına cumhurbaşkanı yardımcılarını, bakanları ve üst düzey kamu yöneticilerini atama veya görevden alma yetkisine sahip olacak.

Cumhurbaşkanı kararnameler çıkarabilecek ve cumhurbaşkanlığı bütçesini meclis onayı şartı olmaksızın güvence altına alabilecek. Cumhurbaşkanı milletvekili ve başkanlık seçimlerinin yenilenmesini isteyerek meclisi feshedebilecek.

Cumhurbaşkanı beş yıllık iki dönem görev yapabilecek; ikinci dönem sona ermeden meclis seçimlerinin yenilenmesine karar verilmesi halinde üçüncü kez aday olabilecek.

Meclis’in gensoru verme yetkisi

*Meclisin rolü ne olacak?

Anayasa değişiklikleri kabul edildiği takdirde Kasım 2019’daki seçimlerden ve yeni başkanlık sisteminin tam olarak yürürlüğe girmesinden sonra meclis, cumhurbaşkanı, cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlardan müteşekkil olacak yürütme erki üzerindeki denetim yetkisini kaybedecek.

Her ne kadar meclisteki sandalye sayısı 550’den 600’e çıkacak olsa da, Meclis halen elinde bulundurduğu, hükümet ve bakanlar hakkında gensoru önergesi verme yetkisini kaybedecek. Meclis, bunun yerine, yalnızca cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yazılı soru önergesi verebilecek.

Cumhurbaşkanına ise yazılı soru önergesi de verilemeyecek.

Meclisin kanun koyma yetkileri devam edecek ve teorik olarak, cumhurbaşkanının kararname çıkarma yetkisi Meclis’in yasama yetkisiyle çelişemeyecek. Ancak cumhurbaşkanının bir siyasi partiyle resmi bağı olması yasağının kalkmasıyla, cumhurbaşkanının meclis üzerindeki nüfuzu, cumhurbaşkanının partisi meclis çoğunluğuna sahip olduğunda artmış olacak

Yargı bağımsızlığı

*Uluslararası hukuk uzmanları Türkiye’de önerilen anayasa değişikliklerini nasıl değerlendiriyor?

Avrupa Konseyi’nin anayasa hukuku ile ilgili danışma organı Venedik Komisyonu değişikliklerin olası sonuçları hakkında kaygılı.

Komisyon 13 Mart’ta yayımladığı anayasa değişiklikleri hakkında görüş başlıklı mütalaada, bu değişikliklerin “yürütme yetkisinin ölçüsüz bir biçimde cumhurbaşkanlık makamında yoğunlaşmasına ve meclisin yürütme yetkisinin zayıflamasına yol açacağını” ve “Türkiye’ye, rejimin otoriterleşmesini önleyecek denge ve denetleme mekanizmalarından yoksun bir başkanlık rejimi getireceğini” söylüyor.

Venedik Komisyonu ayrıca cumhurbaşkanının hem cumhurbaşkanı hem de meclis politikalarında baskın bir güç olarak üstlendiği ikili rol sayesinde yargıdaki atamalarda büyük bir kontrol elde edeceğinden ve “dolayısıyla yargı bağımsızlığını ciddi anlamda tehlikeye atacağından” duyduğu kaygıyı da dile getiriyor.

KHK’larla olağanüstü yetkiler

*Cumhurbaşkanının yetkileri hakkında referandum yapılması kararının zamanlaması hakkında ne diyorsunuz?

Türkiye’de Temmuz 2016’da yaşanan darbe girişiminden sonra olağanüstü hal ilan edildi ve bu da Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bakanlar kuruluna başkanlık etmesine ve ülkeyi meclis ve yargı denetiminin zayıfladığı koşullarda, Kanun Hükmünde Kararnamelerle (KHK) yönetmesine olanak sağladı.

Referandumda oya sunulan anayasa değişiklikleri, pratikte cumhurbaşkanının mevcut durumda üstlendiği olağanüstü yetkilerin kalıcı olmasını sağlayacak.

Hükümetin ve bizzat Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın öncülük ettiği “evet” kampanyası Türkiye’nin kamusal alanına, yazılı basınına ve TV kanallarına hakim olduğu için referandum öncesinde herkes için eşit bir mücadele alanı bulunduğunu söylemek mümkün değil.

Bu koşullarda bir anayasa referandumu yapılmasıyla ilgili kaygılarını dile getiren Venedik Komisyonu şu yorumda bulundu:

“An itibariyle Türkiye’de gazetecilik yapmaya elverişsiz ve giderek verimsizleşen kamuoyu tartışmalarının tek taraflı yürütüldüğü bir ortamın bulunması, önerilen değişikliklerin arzu edilirliğine ilişkin anlamlı ve kapsayıcı bir demokratik referandum kampanyası yürütmenin mümkün olup olmadığını sorgulanır kılıyor”.

The post İnsan Hakları İzleme Örgütü’nden (HRW) beş soruda Anayasa değişikliği appeared first on Sivil Sayfalar.