Roman Diyalog Ağı, Romanlar için büyük anlam taşıyan Dünya Romanlar Günü vesilesiyle, hükümet ve merkezi idare, yerel yönetimlerin yetkilileri, kamu hizmeti sağlayan kurum yöneticileri ve siyasi partiler başta olmak üzere, ilgili tüm yetkililere seslendi ve aşağıdaki talepler başta olmak üzere, Romanların yaşadıkları sorunlara yönelik çözüm üretilmesi konusunda somut adımlar atılmasını istediler: ‘Bizler çözümün parçası olmaya, elimizi taşın altına koymaya dün olduğu gibi, bugün de hazırız.’

‘Romanlar Türkiye’nin En Büyük Gruplarından Biri’

Türkiye’nin en büyük gruplarından birini oluşturan ve ülkenin dört bir yanına dağılmış olan Romanlar ve Romanlar gibi yaşayanların, bin yılı aşkın bir süredir bu toprakların çocukları olmalarına karşın en çok ayrımcılığa uğrayan grupların başında geldiğinin altını çizen açıklamada, tarihsel ve toplumsal bir arka plana  sahip önyargılar ve ayrımcılığın, Romanların eğitim, istihdam, barınma ve sosyal güvence gibi temel  haklarına erişimlerinde ağır sorunlarla karşı karşıya kalmalarına yol açtığını ortaya koydu. 

‘Eğitime Erişim Oranı Endişe Verici’

Açıklamasında Roman çocukların eğitime erişimi meselesinin endişe verici boyutlarda olduğunu söyleyen Roman Diyalog Ağı, Roman çocukların maddi olanaksızlıklar yüzünden çok erken yaşta okul sıralarını terk etmeye mecbur bırakıldığına değindi. Okula devam etme şansı bulan az sayıdaki Roman çocukların ise bu yoksulluk döngüsünü kırmaları için son derece önemli olan “kaliteli” eğitim alamadığı, okul sisteminde de önyargılarla başa çıkmak zorunda kaldığı belirtildi.

‘Ortalama %77.5 İşsizlik’

Yakın zamanda yapılan Türkiye’de Roman Toplulukları ve Yoksulluk Araştırması’na göre, Romanlar, ortalama %77.5 ile tüm kırılgan gruplar arasındaki en yüksek işsizliğe sahip gruplardan. İş piyasasında da karşı karşıya kaldıkları önyargılar ve ayrımcılığın da etkisiyle, istihdam  olanaklarına eşit şekilde erişemiyorlar. Bulabildikleri işler genelde geçici nitelikte, düşük ücretli, güvencesiz ve ağır işler oluyor. Düzgün işlerde çalışamama ve düzenli gelir elde edememe hali  Romanları yoksulluk sarmalına kilitliyor.  

‘Gözden Uzak Kalmaya Zorlanıyorlar’

Barınmanın da Romanlar için ciddi bir sorun olduğunu belirten Roman Diyalog Ağı, çoğunluğun alt yapı ve üst yapının yetersiz olduğu kenar mahallelerde, standart altı evlerde yaşamalarını sürdürdüğünü hatırlatıyor. 

‘Ortalama Yaşam Beklentisi 10 Yıl Daha Az’

Açıklamaya göre Romanların, fiyatların sürekli yükseldiği ortamda, besleyici gıdalara erişmesi daha da zorlaştı: ‘Zaten nesiller boyunca protein ve vitamin açısından zengin gıdalara erişimde sıkıntı yaşayan bu  kesim, bakliyatı da öğünlerinden çıkarmış durumda. Temelde hububat temelli gıdalarla karnını  doyurabiliyorlar. İyi beslenememe, standart altı evlerde barınma, ağır yaşam koşulları ve yoksulluk,  sağlık göstergelerine yansıyor. Romanların ortalama yaşam beklentisi ülkemizdeki ortalama yaşam  beklentisinin yaklaşık 10 yıl altında. Solunum yollarına ilişkin rahatsızlıklar çocuklarda yaygın  olarak görülüyor, kronik hastalıklar yirmili yıllarda başlıyor, yaşla beraber ağırlığı artıyor.’

‘Önyargıları Aşamıyorlar’

‘Romanların toplumsal yaşama eşit yurttaşlar olarak  katılımının önündeki en büyük engel ve sıralanan sorunların altında yatan ana sebep karşı karşıya kaldıkları önyargılar ve bu önyargıların yol açtığı ayrımcılık’  denen açıklamada, özellikle medyada yer alan  ayrımcı ifadelerin, Romanlar gibi kırılgan grupların daha da dışlanmasına yol açarken, önyargıları da pekiştirdiği belirtiliyor: Maalesef önyargılar ayrımcılığın ötesinde, kimi yerde nefret söylemine dönüşüyor.  Nefret söylemi konusunda da yeterince önlem alınmıyor. Bu suçu işleyenler yaptıklarıyla kalıyor.  

Roman Diyalog Ağı’nın talepleri şu şekilde:

• Romanlara yönelik nefret söylemleri, sosyal dışlama ve ayrımcı tutumların önlenmesine ilişkin  yasal mevzuat oluşturulması ve bu tür vakaların önlenmesine yönelik var olan yasal  yaptırımların uygulanması, 
• Eğitimden istihdama, sağlıktan barınmaya ve önyargılarla mücadeleye kadar yaşamın tüm  alanları kapsayan Romanlara yönelik gerçekçi ve bütüncül toplumsal içerme politikalarının ve  stratejiler geliştirilmesi; bunların eylem planları ve önlemlerle, gerekli bütçenin de ayırarak  hızla uygulamaya koyulması,  
• Pandeminin yol açtığı sorunlardan en ağır şekilde etkilenen Romanlara yönelik sosyo-ekonomik  destek paketlerinin oluşturulması, 
• Başta eğitim, politika ve medya alanlarında olmak üzere, Romanlara ilişkin resmi anlatı ve  söylemlerin, demokratik toplum, insan haklarına saygı ve hukukun üstünlüğü ilkeleri  kapsamında ve bu ilkeleri güçlendirecek şekilde pozitif bir çerçevede yansıtılması, 
• Romanlara ilişkin her türlü destek programı, politika, strateji ve eylem planının hazırlama,  uygulama, izleme ve değerlendirme süreçlerinde Romanların katılımının sağlanması ve  görüşünün alınması, 
• Ülkemizin kültürünün bir parçası olan Roman kültürü konusunda farkındalığın ve görünürlüğün  artırılması. 

6 Maddede Romanların Yanında Olmak

Ağın, bu konuda insan haklarına duyarlı sivil toplum aktivistleri ve kamuoyundan da beklentileri var: 

• Romanlara yönelik önyargıları ve kalıp düşüncelerin sorgulanması,
• Romanların maruz kaldığı nefret söylemi, sosyal dışlanma ve ayrımcılık konusunda ses çıkarılması,
• Romanların tarihi, sosyal ve kültürel yaşamlarıyla, yaşadıkları ekonomik ve toplumsal sorunlara  ilişkin bilgilenme,
• Romanların ayrımcı tutumlara maruz kaldığına tanık olunduğunda, onların yanında yer almak, 
• Roman toplumuyla ilgili konularda karar almadan önce, onları karar süreçlerine katılmak,
• Sadece 8 Nisan Dünya Romanlar Günü’nde ya da 6 Mayıs Hıdırellez’de değil, yılın tümünde  Romanların yanında olmak.

The post Dünya Romanlar Günü: Sorunlar ve Çözüm Önerileri appeared first on Sivil Sayfalar.

Araştırmanın sonuçları İstanbul’da düzenlenen basın toplantısıyla, kamuoyuyla paylaşıldı. Açılış konuşmasında Roman Diyalog Ağı (RODA) Koordinatörü Elmas Arus, toplantıya katılan gazetecilere “şahit olmak sorumluluk yükler” sözleriyle Romanların mevcut durumuna dair farkındalığın artmasında medyanın desteğinin önemine işaret etti.

Araştırmanın bulgularının paylaşan Fikret Adaman’ın sunumunda öne çıkan başlıklar şunlar:

Yoksulluk Sarmalı Sürüyor 

Roman kesimin çoğunluğu güvencesiz, niteliksiz ve düşük gelirli işlerde çalışıyor. Bu da gelecek nesli de kuşatan bir yoksulluk sarmalı yaratıyor. Bu ortamda çocuklarının iyi eğitim almaları ihtimali çok düşük. Bu sarmalın yapısal reformlar yapılmadan kırılabilmesi pek mümkün görünmüyor.

Gelir Dağılımının Bozukluğu ve Yüksek İşsizlik Oranı Sorunları Derinleşti

SODEV’in yürüttüğü ‘Türkiye’de Roman Toplulukları ve Yoksulluk Araştırması’na dair veriler, pandemide Romanların durumuna dair bu çalışmanın bulgularını teyit ediyor. Söz konusu araştırmada en az 1 kere işsiz kaldığını belirten kişilerin oranı yüzde 65,9.

Aynı çalışmada, pandemi döneminde kişisel gelirinde azalma yaşandığını ve gelirinin sıfırlandığını belirten kişilerin toplam oranı ise yüzde 88,9. İşten çıkartma yasağı, kısa çalışma ödeneği, ücretsiz izinlilere destek, yoksul kesime para transferi gibi desteklerin Romanlara ne kadar yansıdığını tartışmak gerekiyor.

Kötü Beslenme Sonucu Büyüme Geriliği Görülebiliyor

Roman mahallelerinde kötü barınma koşulları, ısınma problemi, sağlıksız iş ortamı, beslenme yetersizliği gibi faktörler, Romanların sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yaratıyor. Roman çocuklarda, kötü beslenme sonucu büyüme geriliği görülebiliyor. Ek olarak, yoğun bir uyuşturucu bağımlılığı var. Erken yaş evlilikleri yaygın.

‘Roman Okulları’ Birlikte Yaşama Kültürünün Önünde Engel

Roman çocuklarının eğitime erişimi pek çok nedenle sınırlı kalıyor. Bu da çocukların eğitim başarısını düşürüyor ve eğitime devam etme imkânını sınırlıyor. Roman çocukların “Roman okulları” olarak bilinen salt Roman çocukların kayıt olabileceği okullara gitmeleri Roman olmayan çocukların birlikte yaşama kültürü geliştirebilmelerine engel oluyor.

‘Sivil Toplum, Taşra ve Yerel Yönetimler ile Akademinin İş birliği Sinerji Yaratır’

Araştırma bulgularının paylaşılmasının ardından Prof. Dr. Fikret Adaman ile araştırmanın bulgularının ötesinde sahadan edindiği gözlemleri ve bunların kendisinde yarattığı hissiyatı konuştuk.

‘Burada acıların derinleşmesinden, yoğunluğunun artmasından bahsediyoruz.’ diyen Adaman, yeterli besinleri alamamaktan kaynaklanan sıkıntılardan, uyuşturucu kullanımının artmasından bahsettiklerini, bu sorunların zaten var olduğunu ancak yaygınlığı ve derinliğinin arttığını, çok kötü olan koşulların daha da kötüleştiğini belirtti.

Karşılaştığı tablonun vehametinin kendisinde yarattığı etkiyi ise Adaman şu sözlerle aktarıyor: “Siz İstanbul’dan Boğaziçi’nden kalkıp, gidiyorsunuz. Bunları görüyorsun. Sonra tekrar geri dönüyorsunuz. Bunlar tabii ki zor, acı ve sizde üzüntü yaratan konular. Bu bende bir şey yapamamanın getirdiği sıkıntı yaratıyor.”

Adaman, Roman toplumunda sivil toplumun durumuna ve kısıtlarına dair yönettiğimiz soruya ise STK’lar arasında platformların ve ağların kurulmasının önemine ve gücüne dikkat çekerek yanıt verdi: “Hedefe yönelik yapılar kurmak önemli.  Roman sivil toplum örgütleri, yerel yönetimler, kaymakamlık ve akademinin bir arada çalışmasının yaratacağı sinerjiye inanıyorum. Bunlar arasında iş birliklerinin etkisinin Türkiye’de yüksek olduğunu düşünüyorum. Çok az örnek var. Bu örnekler çoğalmalı.”

Roman Çocukların Eğitime Erişimi % 2: Romanları Karanlık Bir Tablo Bekliyor!

Arus, Roman gruplar özelinde yıllardır yürüttüğü çalışmalar ve gözlemler çerçevesinde yaptığı şu tespiti yaptı: “Roman çocukların bu kadar eğitimin bu kadar dışında kaldığı 1 dönem daha önce hiç olmadı. Romanlar için biz yüzde 60’lara varan bir oran tahmin ediyorduk. Ancak şu an gördük ki Roman çocukların eğitime erişimleri şu anda yüzde 2’lerde.  Bu korkunç bir tablo. Bunun etkilerini 5 yıl sonra daha net göreceğiz. Müthiş bir karanlık karanlık bekliyor Roman toplumu ama kimse farkında değil.”

Arus, ayrıca 2010 yılında bu yana Roman toplumunun durumuna dair pek çok araştırma yürüttüklerini ancak özellikle pandemi sürecinden “Romanların nasıl ayakta kalabileceklerini” merak ve endişeyle izlediğini aktardı. Romanların salgının ilk 2 ayında “ellerini kollarını nereye koyacaklarını bilemediklerini” söyleyen Arus, sokağa çıkma yasaklarının başlamasından ve Kabahatlar Kanunu’nu ihlal ederek sokağa çıkmak zorunda kalanların da para cezalarına çarptırılması ve “eve ekmek getiremez” hale geldikten sonra işe erişmek için türlü yollar denediklerini söyledi.

En önemlisi herkesin çok sıradan göreceği bir maskeye bile Romanlar erişemedikleri için sokağa çıkamadılar. Çocuklar okula gitmek için ıslak mendillerden ya da çoraplardan kendilerine maske yaptılar.

Arus, mevzuatın eksiklikleri nedeniyle yardımlardan Romanların yararlanamadığını ve zaten sosyal yardım sistemin dışında olmalarının da desteklerden faydalanmalarını güçleştirdiğini aktardı: “Romanlar sisteme kayıt olmak istediklerinde de ellerinde buna erişebilecekleri mekanizma yok çünkü internetleri ve dijital okur yazarlığı yok.”

Arus, ayrıca Romanlara ulaşan çeşitli ödeneklerin de kimi durumlarda “Covid olmaları yüzünden dışarı çıkarak  para cezası yemelerinden” ötürü alacakları yardımdan daha fazla ceza yiyenlerin olduğunu da paylaştı.

Politika Önerileri

Araştırmanın bulguları çerçevesinde raporda öne çıkan politika önerileri şunlar:

1. Kayıtlı çalışmaya geçiş: Kayıt dışı çalışma ile mücadele kapsamında şu an uygulanmakta olan (polisiye olmaktan öteye gidemeyen) yöntemler yerine, gerek hukuksal düzenlemeler gerek makro düzeyde planlamalar yapılması;
2. Eğitim ve sağlıkta hak-temelli yaklaşımın gerçek anlamda uygulanması: Yoksulluk sarmalının kırılması için, formal istihdam koşullarını sağlamanın yanı sıra, kamunun sosyal devlet sorumluluğuyla hareket etmesi ve önceliklerini buna göre belirlemesi ;
3. Vatandaşlık geliri: Parçalı halde olan mevcut yardımların yerini, tüm toplumda yaşayanları, çalışma durumuna bakmaksızın, yoksulluk sınırı üzerinde tutacak düzenli bir meblağ ödenmesi ;
4. Gider düşürücü önlemler: “Askıda Fatura” uygulaması benzeri uygulamaların hayata geçirilmesi ve bunların Romanlara özgü koşul, ihtiyaç ve taleplerin dikkate alınması ;
5. Mahallelerde öğrenci etüt merkezler açılması
6. Yetişkin eğitimi: Örgün eğitimin yanında yetişkin eğitiminin de sağlanması;
7. Mahalle topluluk merkezleri: Öğrenci etüt merkezlerinin yanı sıra—ya da öğrenci etüt merkezlerini içerecek bir biçimde—mahallelerde çok amaçlı topluluk merkezlerinin açılması;
8. Eğitim teşvik mekanizmaları: Okullarda devamlılığı teşvik eden mekanizmaların (örneğin okullarda kahvaltı ve/veya öğle yemeği verilmesi) tesisi;
9. Kreş/okul öncesi eğitim: Kreş/okul öncesi eğitimin yaygınlaştırılması;
10. Krizlere yönelik direncin arttırılması: Pandeminin yanı sıra iklim değişikliği, deprem gibi birçok başka riskleri ve eşzamanlı krizlerin dikkate alınarak krizlere direncin artırılması.

Covid-19’un Türkiye’deki Roman Toplulukları Üzerindeki Sosyo-ekonomik Etki Araştırması raporuna buradan ulaşabilirsiniz.

Fotoğraflar: Sezgin Kartal

The post Pandemide Romanlar: ‘Yoksulluk ve Acı Katmerlendi, Yapısal Reformlar Yapılmalı’ appeared first on Sivil Sayfalar.

The post Sivil Meydan’da Roman Kadınların Mücadelesi Konuşuldu appeared first on Sivil Sayfalar.

RODA projesini özgün kılan yönler ve projenin hedefleri konusunda bilgi veren Gebze Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Hande Barlın, Roman toplumunun sorunlarını sosyal içerme ve sosyal dışlanma ekseninde toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifi ve AB’nin katkıları ile değerlendirirken; ağ üyesi öncü iki Roman kadın Nilay Karadeniz ve Sema Poyraz ise Roman toplumunun sorunlarını ve kadın olarak verdikleri mücadeleyi anlattı.       

Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Anaakımlaştırılması 

RODA projesi, temel olarak Romanların sosyal içermesine yönelik politikaların toplumsal cinsiyet perspektifiyle ana akımlaştırılmasını hedefliyor.  

Rom, Dom, Lom ve Abdal olmak üzere dört Roman grubunun temsil edildiği tek ağ olan RODA’nın 22 STK üyesi bulunuyor. 2012’de kurulan ve Kamu- STK Diyalog Grubu adını taşıyan ağ, 2015 yılından bu yana Roman Diyalog Ağı (RODA) adıyla faaliyetlerini sürdürüyor. Üç yıl sürecek olan RODA Projesi Sıfır Ayrımcılık Derneği ile Mesleki Eğitim ve Küçük Sanayi Destekleme Vakfı (MEKSA) tarafından uygulanıyor. Projede 22 STK’dan bir erkek bir kadın olmak üzere 44 temsilciyle yer alıyor. 

RODA Projesi’nin online düzenlenen açılış toplantısına katılan AB Türkiye Delegasyonu Başkanı Christian Berger, AB’nin eşitlik ve kapsayıcılık ilkeleri çerçevesinde Romanlara ilişkin birçok projeye destek verdiklerini hatırlattı.  Berger ayrıca, RODA ağının toplum temelli bir iletişimi esas alması, bunu hak temelli bir yaklaşımla yapması ve ‘çok cesur ve topluma tutkuyla hizmet edecek kadın katılımcılar’ ile yürütülecek olmasının projeyi özel kıldığını belirtti. Romanların sosyal içermesine ilişkin bazı konularda ilerleme görmekle birlikte, 2011’de yayımlanan Ulusal Roman Entegrasyon Politikaları İçin Avrupa Çerçevesi çerçevesinde hazırlanan strateji belgesinin somut eylemlere hayata geçirilmesi gerektiğini kaydetti. 

“Toplumu Birlikte İyileştireceğiz; Beraber İyileşeceğiz”

RODA projesinin ana yürütücüsü olan Sıfır Ayrımcılık Derneği Başkanı Elmas Arus, RODA ağına üye olan kadınların kendisini topluma adamış kadınlar olduğunu belirterek, Roman kadınların el ele vererek toplum için çalışacağını söyledi. RODA projesinin 2 katmanlı olduğunu söyleyen Arus, ilk katmanda ağdaki STK’lara eğitim ve koçluk verileceğini, hak temelli savunuculuk yaklaşımını uygulayacaklarını; ikinci katmada toplumsal cinsiyet eşitliğini anaakımlaştırmada, Roman kadınların sosyal içermeye dahil edilmesi için yerel düzeyde kamu ile iş birlikleri yürüteceklerini belirtti. Türkiye’de 600 civarında Roman STK’sı olmasına karşın çoğunun yardım ya da ihtiyaç temelli çalıştığına dikkat çeken Elmas Arus, hak temelli yaklaşımı yaygınlaştırmaya çalışacaklarını kaydetti. 

Roman kadınların erkeklerle yan yana olması için çalışacaklarını kaydeden Arus, “kadınların karar alma mekanizmalarında yer alacağına dair güçlü inancımız var” dedi. Projede Roman kadınların yer alabilmesini “büyük bir başkaldırı” olarak nitelendiren Arus, “okur-yazar bile değil denen bu insanlar, şu anda internet karşısında Zoom’da toplantıya katılıyor. Bu devrim niteliğinde… RODA projesi ile birçok ilki bir arada yaşıyoruz… Birlikte toplumu iyileştireceğiz, beraber iyileşeceğiz” dedi.

“Eşitsizlikle Baş Etmek Roman Kadınlar İçin Daha Da Zor”

RODA projesinin moderasyonunu yürüten Gebze Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Hande Barlın’a projenin hedeflerini Roman toplumun sorunlarını sosyal içerme ve toplumsal cinsiyet eşitliği çerçevesinde nasıl değerlendirdiğini sorduk. 

Dr. Hande Barlın, hem sosyal içerme hem de toplumsal cinsiyet konusunda çalışmalar yürütmekte olduğunu kaydederek, RODA projesinin her iki konunun kesiştiği bir niteliğe sahip olduğunu söylüyor. Barlın’a göre, “sosyal içerme, sosyal dışlanmanın ortadan kaldırılmasına yönelik politikaları kapsıyor. Sosyal dışlanma da yoksulluğun ötesinde, belirli grupların toplumsal çoğunluk içinde (anaakım toplum içinde) yer almaması, toplumun çeperinde konumlanması olarak ifade edilebilir. Çok boyutlu ve dinamik bir süreç. O yüzden bunu gidermeye yönelik politikaların da çok boyutlu, çok yönlü ve aynı dinamizmi sağlıyor olması lazım. Politika açısından sadece birine müdahale etmeniz etkili bir sonuç ortaya çıkarmıyor. Bütünleşik bir yaklaşımla ele alınması gerekiyor.”

Dr. Barlın ayrıca, sosyal içerme politikalarının toplumsal cinsiyet perspektifi açısından ana akımlaştırılması yani, politika ve uygulamalarınızın toplumsal cinsiyet eşitliğine katkıda bulunması gerektiğini kaydediyor. “Diyelim ki, tüm iyi niyetinizle, yoksullukla mücadele için istihdam alanları ve mesleki eğitimler geliştirirken, erkekleri toplumun içine çeken, kadınları da daha çok evde tutan girişimlerde bulundunuz. Bu durum kadınların toplumsal konumunu kötüleştirebilir, bakım yükünü artırabilir, gerçekten yapmak istediği bir şeyi yapmasının, kendi potansiyelini gerçekleştirmesinin önüne geçebilir.”

Barlın RODA projesinde yapılmak istenenleri şu şekilde özetliyor: “Romanların sosyal içermesine yönelik politikalar ve uygulamaların toplumsal cinsiyet perspektifi açısından ana akımlaştırılması için zemin hazırlamak. 2010 yılından beri gelen Roman Açılımı sürecinde Strateji Belgesi, Eylem Planları gibi pek çok ana doküman ortaya koyuldu. Sürece dahil olan sivil toplum kuruluşlarının kaç tanesinde aktif kadın üyeler veya yönetim kurulu üyeleri vardı? Son derece az. Roman kadınların sorunlarının dahi, erkekler tarafından, erkeklerin gördüğü biçimde aktarıldığını biliyoruz. O yüzden bu projenin çok değerli olduğunu düşünüyorum. Öncelikle, proje, RODA Ağındaki STK’larda kadın temsiliyetini artırmaya ve kurumsal kapasitesini geliştirmeye odaklanıyor. Daha sonra da sosyal içerme politikalarının ve uygulamalarının çok boyutlu ve dinamik olması, toplumsal cinsiyet eşitliğine hizmet etmesi için savunuculuk ve farkındalık artırma faaliyetleri ile elverişli bir ortam oluşturuyor. Tabi bu ortamı da yan yana çalışan kadın ve erkek RODA ağı üyeleri oluşturacak.” 

Roman Olmak: Derin Yoksulluk ve Yoksunluk 

Barın, Türkiye’deki Romanlar ile AB üye ülkelerindeki Romanların durumunu karşılaştırma yapmanın güç olduğunu çünkü, AB üye ülkeleri arasında da ciddi farklılıklar olduğunu belirtiyor. Buna göre, Çekya’da Romanlara karşı derin bir ırkçılık var ve mahallenin bir başında bir sonunda karakollar bulunuyor; Romanlar şehir merkezine rahatça giremiyorlar. İspanya’da ise sistematik politikalar ekseninde Romanların konumu iyileştirilmiş olsa da toplumsal bütünleşme tam sağlanamamış durumda. Barlın’a göre hem AB üye ülkelerinde hem de Türkiye’de Romanların durumuna ilişkin ortak nokta derin bir yoksulluk ve yoksunluk.  

Edirne, İstanbul, İzmir, Gaziantep gibi pek çok şehirde Romanların ve Roman gibi yaşayanların ağırlıklı olduğu mahalleri ziyaret eden Hande Barlın, tüm bu şehirlerde mahallelerin yoksulluk ve yoksunluk açısından birbirine çok benzediğine dikkat çekiyor. Şehrin geri kalanından alt yapı ve sosyal hizmetler olarak daha dezavantajlı konumda olan Roman mahallerinde, okullaşma ve okul devamlılığında sorunu yaşayan çocukların, evlerinde ders çalışabilecekleri ortamın olmamasıyla okul başarısızlıklarını, yoksulluk ve geleneklerle kısır döngü yaratıp erken evliliğe zemin hazırlaması; mahallelerin pek çoğunda günlük ekonomi dönmesiyle günlük elde edilen kazancın o gün harcanması; çoğunlukla güvencesiz işlerde çalışılması gibi pek çok sorunu sıralayan Barlın,  bu ortamda Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisindeki birinci basamaktaki unsurları bile garanti altına alınamayışıyla, “yoksunluk ve yoksulluk birbirini beslerken, kendini yeniden üretiyor.” 

AB Politikalarının Türkiye’de Sosyal İçermeye ve Romanlara Etkisi 

Barın, AB adaylık sürecinin Türkiye’deki politikaları ve hukuki zemini etkilediğini, sosyal politikalara özellikle de sosyal içerme politikalarına bakıldığında AB tarafından benimsenen politika yaklaşımının son derece belirleyici olduğunu kaydediyor. 2010 yılında Türkiye’de başlayan Roman Açılımı süreci, AB Ulusal Roman Bütünleşme Stratejileri Çerçevesi ile paralel olduğunu hatırlatan Barlın, diğer konularda da AB politikalarının, Türkiye’deki politikaları önemli ölçüde etkilediğini düşünüyor.

Toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda Türkiye’deki ilerlemelerin Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi ve AB tarafından oluşturulan süreçlerle paralellik taşıdığını kaydeden Barlın, örneğin 2000’li yılların ortalarından itibaren bu sürece paralel bir şekilde Türkiye’de de cinsiyet temelli şiddete karşı bir farkındalık oluşmaya başladığını, mevzuattın geliştiğini, mekanizmaların oluştuğunu dile getiriyor. AB ve Türkiye arasındaki politik sürecin tek taraflı bir süreç olmadığına dikkat çeken Barlın’a göre, Türkiye aday bir ülke olarak, AB nezdindeki politikaları etkileyebilir. Türkiye bunu AB’nin 2020 sonrası Roman Politikalarını oluşturma sürecinde düzenlenmekte olan geniş katılımlı çalıştay ve toplantılara katılarak, “Hiç bıkmadan, sıkılmadan, rehavete kapılmadan buralarda yer alıp, görüş bildirerek” yapmalıdır. 

“Haklarımız İçin Savaşması Gereken Biziz” 

RODA ağı üyesi rol model kadınlardan biri olan Nilay Karadeniz, Roman açılımından bu yana yapılan çalışmalarda, kadın bakış açısının eksik kaldığını belirterek, ağdaki kadınlarla birlikte kadınların harekete daha fazla katkı sunacağına ve başarılı olacağına inandığını belirtti. Romanların son yıllarda çok daha görünür olduğunu ve Romanlara yönelik önyargıların az da olsa etkisini yitirmeye başladığını söyleyen Karadeniz, buna karşın açılımların Romanların sosyal ve ekonomik hayatlarına katkı sunmadığını, damgalanma, ayrımcılık, sosyal izolasyon, yoksulluk ve eğitimsizliğin sürdüğünü vurguluyor. 

Edirne Belediyesi’nin desteğiyle kurulan Romacted Çocuk Evini kurduklarını söyleyen Karadeniz, kentte kamu kurumları ve STK’lar ile Belediye Görev Gücü oluşturduklarını, aylık toplantılar yaparak mahalledeki sorunları ele alıp çözüm önerilerinde bulunarak ortak çalışmalar yürüttüklerini söylüyor. 

Alice Walker’in “Çoğu zaman insanlar güçlerinden, aslında güçlü olmadığını düşünerek vazgeçerler” sözünde ilham aldığını söyleyen Nilay Karadeniz, şu tespitlerde bulunuyor: “Roman olmayan kadın dernekleri ya da topluluklar Roman kadınların haklarını savunmak adına çalışmalar yürütüyor. Oysa ki sorunları yaşayan bizleriz, çözüm önerileri sunacak olan, haklarımız için savaşması gereken de bizleriz. Toplumsal cinsiyet eşitliği kavramını mahalle bazlı ele alıp, Roman kadınların farkındalık seviyelerini görüp beraberce çalışmalar yapmak zorundayız. Mahalledeki kadınlarımız eşitsizliğin farkında olamıyorlar.”

“Bizim Haklarımız Var; Biz, Haklarımızı Kullanabiliriz”

Christian Berger tarafından Roman toplumuna rol model kadın olarak gösterilen bir diğer kadın Sema Poyraz da Edine’de ROMACTED Çocuk Evi çatısı altında bir yıldır saha çalışmalarına katılarak çocukların ihtiyaçlarına gönüllü olarak destek veriyor ve kendini rol model bir kadın olarak tanımlamasının gerekçelerini sıralıyor: “ Pazarda esnafım, yumurta, ekmek gibi şeyler satıyorum. Kendi ayaklarım üzerinde duruyorum, işimi severek yapıyorum. Boşandım, çocuklarımla yaşıyorum; kendi başıma ayakta duruyorum.” 

Projede yer alma motivasyonunu, Roman çocuklardan 10’undan 2’sinin bile kurtarılması ve iş imkânı bulacak bu çocukların rol model olmasıyla toplumun dönüşmesine katkı sunmak olarak özetliyor. 

Roman bir sivil toplum gönüllüsü olarak pandemide Romanların yaşadıkları yoksunluğun arttığına dikkat çeken Poyraz, karantina koşullarında tablet ve interneti olmayan Roman çocukların eğitim hakkından mahrum kaldığını, Roman gençlerin ise işsizlik kıskacında madde bağımlılığı gibi risklere daha açık hale geldiklerini söylüyor. 

Roman kadınların da diğer kadınlar gibi çalışmak istediğini söyleyen Sema Poyraz, boşanmış bir kadın olarak kendisinin eşine karşı söz hakkını işe başladığı zaman elde edebildiğini söylüyor. Bu nedenle, diğer Roman kadınlarıyla birlikte çalışarak “dağ gibi olacaklarına” inandığını vurguluyor. Poyraz Roman toplumunun Roman STK’ları sayesinde haklarını öğrenmeye başladıklarını belirterek, “Ben hakkım neyse öğreniyorum; bizim haklarımız var. Biz, haklarımızı kullanabiliriz. Biz buradayız, Roman kadınların ve Roman çocukların başındayız.” diyor.  

The post RODA Projesi: Roman Kadınların Sivil Toplumda Öncü Rolü   appeared first on Sivil Sayfalar.