2018’den bu yana, 356 gazetecinin yargılandığı 240 davanın yaklaşık 600 duruşmasını izleyen ve belgeleyen Press in Arrest raporunda; ceza hukuku tedbirlerinin gazetecilerin yasal faaliyetlerini hedef alacak şekilde sistematik kullanıldığını ortaya koyuyor. 

Uluslararası insan hakları hukuku ve yargılama usulleri uzmanı Avukat Ayşe Bingöl Demir tarafından hazırlanan rapor, Türkiye’de gazeteci yargılamalarında başvurulan kanun hükümlerini ve hukuki uygulamaları, uluslararası insan hakları hukuku standartları ve içtihadı temelinde ayrıntılı bir şekilde inceliyor. Böylece, bu davalar üzerinden gazeteci yargılamalarının bir nevi hukuki karakterini de tarif ediyor.

Sistematik İnsan Hakları İhlalleri…

Raporda ifade özgürlüğüne yönelik saldırılardaki temel eğilimler belirlenerek, şu dört temel başlık altında sistematik insan hakları ihlallerine dair kanıtlar sunuluyor:

Ceza hukuku ve terörle mücadele mevzuatının keyfi kullanımıyla gazetecilerin hedef haline getirilmesi: Verilere göre, Türk Ceza Kanunu ve Terörle Mücadele Kanunu’nun kimi hükümleri ısrarlı biçimde gazetecileri hedef alacak şekilde kullanılıyor. Bu kanunların pek çok maddesinin fazla geniş kapsamlı ve muğlak olduğu ve uluslararası insan hakları standartlarına uymayan şekilde uygulandığı ortadadır.

Gazetecilerin keyfi biçimde gözaltına alınması ve tutuklanması: Toplanan verilere göre, keyfi gözaltı ve tutuklu yargılama yöntemlerinin, iktidara yönelik gerçek veya farazi muhalefeti ve hükümete yönelik eleştirileri engellemek için kullanımı neredeyse kural haline geldi. Oysa uluslararası insan hakları hukukuna göre, gazetecilerin gazetecilik faaliyetleri nedeniyle özgürlüklerinden mahrum bırakılması, ancak olağanüstü ve istisnai durumlarda meşru olabilir.

Gazeteci davalarında ceza yargılaması ve adil yargılanma hakkı prensiplerine uyulmaması: Rapor, yargılamanın aleniyeti, tarafların eşitliği ve masumiyet karinesi ilkeleri gibi, uluslararası hukuk tarafından güvence altına alınan bir dizi adil yargılanma hakkı prensibinin gazetecilere yönelik davalarda istikrarlı biçimde ihlal edildiğini vurguluyor.

Yargının bağımsız ve tarafsız olmaması: Rapora göre, Türkiye’de hakim ve savcıların atama ve terfileri ile görevden alınma ve disiplin cezalarından sorumlu kurum olan Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun (HSK) bileşimi nedeniyle, yargının gerçek anlamda bağımsız olması tasarımı itibariyle mümkün değildir. 2017’de yapılan Anayasa değişiklikleri, yürütmenin HSK üzerindeki kontrolünü önemli ölçüde genişleterek, bu kurumu siyasi güçlere daha da maruz bırakmış ve bağımsızlığına ket vurmuştur.

Sistematik Sorunlar İçin Çözüm Önerileri

Raporun diğer bölümlerinde; OHAL süreci ve sonrasında Türkiye’de gazetecilerin hak ve özgürlüklerinin uygulamadaki mevcut durumu, basın özgürlüğünün, cezai yargılamalar çerçevesinde, farklı biçimlerde uğradığı sistematik ihlaller, gazeteciler üzerindeki baskıyı artırmanın bir aracı olarak keyfi ve ölçüsüzce uygulanan gözaltı ve tutuklu yargılama uygulamaları etrafındaki ısrarlı sorunlar ve gazeteci davalarında gözlenen ceza yargılaması ilkelerinin ihlal edilmesine dair yaygın uygulama eğilimleri yer alıyor.

Raporda uygulamalardaki eksikliklerin çözümü için yer verilen önerilerden bazıları şunlar:

• Devlet, gazetecilik faaliyetlerine dair davalarda gazetecilere yönelik tüm suçlamaları düşürmeli,
• Yargı tacizi dahil her türlü baskıya son vermeli ve gazetecilerin mesleki görevlerini herhangi bir gözdağı veya haksız müdahale olmadan sürdürmesine imkan tanımalıdır.
• Yargı makamları, ceza kovuşturmaları boyunca ve yargı kararlarının gerekçelendirilmesi esnasında uluslararası insan haklarını ve anayasal ilkeleri dikkate almalıdır. 
• Yürürlükteki mevzuat, uluslararası ifade özgürlüğü standartlarına uyum sağlamak amacıyla kapsamlı biçimde elden geçirilmelidir. 
• Hükümet elindeki yürütme ve kararnamaler yolu ile düzenleme yapma yetkilerini keyfi şekilde kullanmaktan vazgeçmeli ve etkili bir denge ve denetim sistemi tesis etmelidir.

Press İn Arrest Veri Tabanı Hakkında

Press in Arrest gazeteci yargılamaları veritabanı, kaygı uyandıran bu gelişmeler karşısında, Türkiye’de gazetecilerin yargılandığı davaları izlemek, belgelemek ve raporlamak üzere kuruldu. Veritabanı, 2018’de proje başladığı sırada Türkiye’de devam ettiği bilinen ve gazetecilerin yargılandığı tüm davaların bir envanteri üzerinden, kendi uzmanları tarafından incelediği ve doğruladığı dava dosyalarını çalışma kapsamına aldı. Press in Arrest veritabanında bulunan tüm dava dosyalarını, izleme, belgeleme ve raporlama çalışmalarını da pressinarrest.com adresinden açık kaynak olarak kamuoyu ile paylaşıyor. Proje tüm insan haklarının sağlıklı bir şekilde kullanılabilmesinin de temelini oluşturan bilgiye erişim, halkın haber alma ile basın ve ifade özgürlüğü haklarının güçlendirilmesine katkı sunmayı amaçlıyor.

Raporun tamamı için tıklayınız.

The post “Türkiye Uluslararası Hukuki Yükümlülükleri Yerine Getirmekte Yetersiz” appeared first on Sivil Sayfalar.

“Göstergelere Dayalı Stratejik İzleme Hayati Önemde”

Veri tabanının oluşturulma yöntemleriyle ilgili de bilgi veren Belli, açık kaynaklar üzerinden gittiklerini ve güncel-politik tartışmalara girmeden, dosyasına ulaşabildikleri tüm gazeteci yargılamalarını takip ettiklerini ifade etti: “Açık kaynaklardan ulaştığımız isimlerin hepsinin dava dosyalarına, avukatlarına ve kendilerine ulaştık. Eğer hapistelerse ailelerine ulaşmaya çalıştık. Sonra dava dosyalarını teker teker okuduk. Bu verinin açık hale gelmesini istedik. Dolayısıyla kendimiz teyit edebildiğimiz, çalışabildiğimiz, özetini çıkarabileceğimiz tüm veriyi ve bilgiyi bir yerde toplamak istedik. Böylece herkesin anlayabileceği şekilde gazetecilerin hangi konulardan yargılandığı, haklarında hangi sebeplerle dava açıldığı verisi bir araya getirilmiş oldu.”

Türkiye’de insan hakları alanındaki izlemelerin strateji ve sistematik içinde yapılabilmesini kolaylaştırabilecek bir model oluşturmak için projeyi yürüttüklerini belirten Burçak Belli, “Bir izleme sistemi, bir izleme stratejisi kurduk. O göstergeleri alıp diyelim ki insan hakları savunucularının yargılanmasına koyabiliriz. Yeni göstergeleri insan hakları standartları içerisinden, mevzuatlar içerisinden, sözleşmeler içerisinden belirleyip o göstergeleri üzerinden aynı şekilde orayı da izleyebiliriz ve oradaki eğilimleri tespit edilebilir hale gelebiliriz. Tüm bunları bu izleme veritabanı modeli sayesinde sistematik olarak yapabiliriz. Türkiye’de insan hakları alanında bu türlü veriye dayalı, sistematik izlemelere büyük ihtiyaç var” dedi. Veri tabanını önümüzdeki yıl tüm kullanıcılara açmayı da hedeflediklerini kaydeden Belli, “Bundan sonra bu model üzerinden maden meselesini de izleyebilirsiniz; aynı şekilde aynı kurgu, anahtar kodlarıyla, göstergelerle. Ya da baraj inşaatları etrafındaki çevresel ve toplumsal sorunları da izleyebilirsiniz, iklim değişikliğinin sosyal adalete etkisini de izleyebilirsiniz. Yani aklınıza gelebilecek tüm hayati insan hakları konularında sistematik izleme yapabilecek hale gelebiliriz. Bilgiye erişimi de kolaylaştıran bir şey yapmış oluyoruz. Sistematik izleme ile beraber kurgunun nasıl işlemesi gerektiğini de bilgilendirebilecek, yeni politikaların nasıl belirlenmesi gerektiğini de bilgilendirebilecek, savunuculuk yapan kurum kuruluşları için altlık oluşturabilecek bir şey yaratmış olduk. Bir veri zemini yaratmış olduk aslında. Bu model ile beraber artık tekil söylem diye bir şey olmak zorunda değil,”  diye konuştu.

The post “Toplumsal Hafızayı Resmi Söylemin Tekilliğinden Çıkarmak İstedik” appeared first on Sivil Sayfalar.

Son olarak Kasım Ayı Basın Özgürlüğü Raporu’nu paylaşan Press in Arrest’e göre, Kasım ayında Türkiye’de 8 ilde görülen 30 basın davasında, 8’i kadın 40 gazeteci hâkim karşısındaydı. Yargılanan en az 40 gazeteci ile ilgili davalarda savcılıklar, 2 kez ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ve toplam en az 201 yıl 4 aydan, 497 yıl 2 aya kadar hapis cezası talep ettiler.

İnsan Hakları Hukuku uzmanı Kerem Altıparmak, yargılamanın aleniyeti ilkesine kısıtlama getirilebilmesi için yasal bir düzenleme yapılmasının şart olduğunu belirterek, “Bu konuda (duruşmaların gözlemci ve izleyicilere kapatılması) yasal bir düzenleme yapılmadığına göre öncelikle zaten böyle bir kısıtlama yasaya aykırı olur. Hangi koşullarda, kapanmanın zararlarının nasıl karşılanacağı düşünülerek böyle bir sınırlamaya gidilebilir ancak. Burada ölçülülük ilkesi devreye girer.” tespitini yaptı.

Türkiye’deki basın yargılamalarında gazetecilerin savunmalarını üstlenen Avukat Tora Pekin ise gazetecilerin ve gözlemcilerin duruşma salonlarına alınmamasının Anayasa’nın ve Sözleşme’nin ihlali olduğunu vurgularken, “Duruşmaya sadece avukatların alınması aleniyet ilkesine uyulduğunu göstermez, onlar zaten ‘taraf’ olarak orada bulunmaktadırlar. Ayrıca belirtmek gerekir ki yargılamaların bu şekilde kapalı yapılması sadece taraflara ve toplumun adalet duygusuna zarar vermemektedir. Aynı şekilde yargının ‘saklamak istediği şeyler’ olduğu algısını yarattığı için yargı erkine de büyük zarar vermektedir.” dedi.

Press in Arrest veritabanına göre:

• Türkiye’de son iki yılda en az 89 kadın gazeteci, en az 84 basın davasında yargılandı/yargılanıyor.
• 3 Aralık 2020 itibarıyla, en az 64 kadın gazetecinin en az bir basın davasındaki yargılaması tutuksuz olarak sürüyor.
• Son iki yılda yargılanan en az 21 kadın gazeteci hakkında yerel mahkemelerde; toplamda 1 kez ağırlaştırılmış müebbet hapis cezas ve en az 71 yıl 7 ay 18 gün hapis cezası kararı verildi.

Türkiye’de son iki yılda kadın gazeteciler ise;

• Türk Ceza Kanunu’nun 26 ayrı maddesi, Terörle Mücadele Kanunu’nun 3 ayrı maddesi kapsamında açılan basın davalarında yargılandı/yargılanıyor.
• Türkiye’de son iki yılda; en az 89 kadın gazetecinin 78’i, Terörle Mücadele Kanunu (TMK) kapsamında açılan basın davalarında yargılandı.
• Gazetecilerden 42’si; TMK’nin 7. maddesi uyarınca “terör örgütü propagandası yapmak” suçlamasıyla yargılandı/yargılanıyor. 11 kadın gazeteci TMK 7 kapsamında hapis cezasıyla cezalandırıldı.

Press in Arrest Kasım 2020 Basın Özgürlüğü ayı raporunun tümüne buradan ulaşabilirsiniz.

The post Basın Özgürlüğü Raporu: “Yargılamada Aleniyet İlkesinin İhlali Öne Çıkıyor” appeared first on Sivil Sayfalar.

Raporun tamamına buradan ulaşabilirsiniz.

The post Press In Arrest Mart 2020 Basın Özgürlüğü Raporunu Yayınladı appeared first on Sivil Sayfalar.