Küresel Gıda Sistemi Dönüşebilir mi?

Salgınla birlikte, mevcut tarım ve gıda sisteminin sürdürülemez olduğunu gösterdi; doğal ve yerel ürünlerin öneminin arttı. Buna karşın, küresel gıda sisteminin kısa vadede dönüşümünün güç olduğu kaydediliyor.  Yine de mevcut sistemde değişimin kaçınılmaz olduğunda mutabakat olunduğu söylenebilir.  

Salgın gibi kriz durumlarında gıda kıtlığının yaşanmaması ve gıda sisteminin dirençli kılınması için küresel, ulusal ve yerel düzeyde karar alıcılar ile sivil aktörlerin geliştirdikleri kısa ve uzun vadeli stratejiler neler?  

Yeterli gıdaya sahip olmanın insan hakkı olduğu, herkesin sağlıklı gıdaya erişebilmesi için devlet ve diğer aktörlerin salgın günlerinde daha fazla rol üstelenmesi gereği, bu alanda uzman uluslararası kuruluşlar tarafından dile getiriliyor. Salgının gıda ve tarım sisteminde yarattığı sorunlara küresel mücadele ve dayanışmayla çözüm bulunabileceği açık… 

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), gıda tedarik zincirinde sorun yaşanmaması için tüm ülkeleri yerel, bölgesel, küresel düzeyde gıdaya erişiminin sağlanması ve açlığın önlenmesi konusunda uyarıyor.    

Yine FAO, COVID-19 salgınında artan açlık riskini önlemek için 350 milyon dolara acil ek finansman çağrısı yapıyor. BM Gıda Programı’nın (WFP) bu yılın sonuna dek kadar 30 civarında açlık görülebileceği ve 130 milyon kişinin daha açlığın sınırına geleceği uyarısında bulunuyor. 

Birleşmiş Milletler Gıda Hakkı Özel Raportörü Hilal Elver’ “COVID-19 krizi ile tarım ve gıdada yerele dönmenin önemi fark edildi. Ancak bu düzenin değişeceğini, küresel gıda sistemlerinin bir anda ortadan kalkacağını düşünmüyorum. Ama en azından her iki sistemin bir arada yürüdüğü, sağlığa uygun ve çevreye zarar vermeyen bir sisteme geçilmesi çok önemli”  dedi. Türkiye için daha olumlu bir tablo çizen Elver, “Bu dönüşüm, Türkiye gibi, tamamen endüstriyel tarım ve gıda sistemlerinin hakim olmadığı ülkelerde daha kolay; çünkü biz yolun başındayız ve her zaman geriye dönüş mümkün” diyor. 

Avrupa’da Gıdada Ekolojik Dönüşüm Hedefi  

Avrupa Birliği (AB), salgının yol açtığı krizin etkilerini de hafifletmek amacıyla gıda üretiminde ekolojik dönüşümü öngören iki yeni bir stratejiyi hayata geçirmeyi hedefliyor. Adil, sağlıklı bir gıda sistemi kurmak amacıyla  Çiftlikten Sofraya Strateji: Adil, Sağlıklı ve Çevre Dostu Gıda Sistemi adlı planı yakın zamanda açıklayan AB, iddialı hedefler ortaya koyuyor: Daha sürdürülebilir bir gıda sistemi kurmak ve biyolojik çeşitliliği korumak; 2050 yılına kadar sera gazı emisyonlarını sıfıra indirme; kimyasal tarım ilaçlarının kullanımını 2030 yılına kadar yarıya düşürülmesi; gübre kullanımı en az yüzde 20 oranında azaltılması; tarım alanlarının en az yüzde 25’inin organik tarıma ayrılması; önümüzdeki on yıl içinde en az 3 milyar ağaç dikilmesi… 

Henüz yürürlüğe girmeyen plana göre, AB ayrıca, kriz anlarında gıda güvenliğinin sağlanması ve tedarikinde sorun yaşanmaması için “olağanüstü durum planı/senaryoları” geliştirecek. 

Tarımda Diitalleşme: Sözleşmeli Üretim ve Dijital Tarım Pazarı 

Üyelik sürecinde tarım ve gıda politikalarını AB ile uyumlu kılması gereken Türkiye’de  ise yakın zamanda hayata geçirilen iki önemli proje, COVID-19 salgını ile mücadele kapsamında da önem arz ediyor. 

Gıda israf ve kayıplarının her yıl 18,8 milyon ton olduğu tahmin edilen Türkiye’de, FAO ile beraber gıda kayıp ve israfına kamuoyunun farkındalığını arttırmak ve gıda tedarik zincirinde yer alan aktörleri sürece dâhil etmek için Gıdanı Koru Sofrana Sahip Çık ulusal kampanyası hayata geçirildi. Gıdanı Koru kampanyası ile tüketici bilgisinin arttırılması ve israfı önleyici davranışların benimsenmesi ve vatandaşların gıda tüketim alışkanlıklarının uzun vadede değiştirilmesi hedefleniyor. FAO, Gıdanı Koru Kampanyası’nın, bölgedeki diğer ülkelere örnek olacak bölgesel bir girişim olarak değerlendiriyor. 

Bu projenin yanı sıra, Tarım ve Orman Bakanlığı tarımda dijitalleşme adımlarına COVID-19 salgını ile mücadele kapsamında hız verdi. Doğru destek ve yönlendirmelerle iyi planlama yaparak sözleşmeli üretime geçilmesi amacıyla Dijital Tarım Pazarı projesini başlattı. Proje ile talep ve arzın buluşması, bu sayede gıda israfının önlenmesi, üreticinin elinde ürünün kalmaması amaçlanıyor. Dijital Tarım Pazarı (DİTAP) tarım sektöründe tüm tüketici ve üreticilerin online platform üzerinde buluşmasını sağlıyor.  

Gıda Krizine Yerelden Çözümler   

Türkiye’nin çeşitli kentlerinde, salgın nedeniyle tarımsal üretimde bazı sorunlar yaşansa da çeşitli gıda toplulukları, gıda kooperatifleri ve yerel yönetimler aracılığıyla oluşturulan kent bostanları gibi uygulamalar ile adil, organik, temiz gıda üretimin giderek daha fazla oranda teşvik edildiğini görüyoruz.   

COVID-19 salgını özellikle yerel yönetimlerin tarımsal üretimde yaşanacak sorunlar ve gıda krizine karşı önlem almaya sevk etti. İstanbul, Ankara, İzmir, Gaziantep gibi büyükşehir belediyeleri diğer pek çok kentte ücretsiz fidan dağıtımı yapıldı.   

Gaziantep Büyükşehir belediyesi COVID-19 salgını ile mücadele kapsamında çiftçiye 5 milyon fide dağıtımı yaptı. İzmir’de ilk tohum merkezi açıldı; Ankara’da belediyeye ait alanlarında tarımsal üretime başlandı. İstanbul’da İBB,  tohum, fide, tarım ilacı desteği yapacağı çiftçinin elinde kalan ürünü satın alarak ihtiyaç sahiplerine dağıtacak. 

Buca Belediyesi Balkon Tarımı  ve Nilüfer Belediyesi “fidesi bizden üretmesi sizden” projesini hayata geçirdi. Yine, Nilüfer Belediyesi salgın nedeniyle bu yıl düzenleyemediği Tohum Takas Şenliği nedeniyle Kent Bostanları’ndan ücretsiz yerli tohum dağıttı. Antalya’da Muratpaşa Belediyesi, salgına karşı önlem kapsamında belediyeye ait arazide mısır üretimine başladı.

Ovacık’tan Tunceli’ye: Farklı Bir Sistemde Tarımda Başarı Hikayesi  

Yerel yönetimlerin salgın sürecinde hayata geçirdiği bu uygulamalardan farklı olarak, Ovacık’ta başlayan ve Fatih Mehmet Maçoğlu’nın Tunceli Belediye Başkanı olmasıyla devam eden Ovacık Doğal Kooperatifi’nin benzerlerinden farkını ve salgınla mücadelede yerel yönetimler ile yurttaşlara önerilerini Başkan Maçoğlu’na sorduk.  

Tunceli Belediyesi’nin tarımsal üretime katkısını ve yurttaşlara uygun maliyetlerle gıda teminini nasıl yürüttüğünüzü bize özetler misiniz?

Koronavirüs salgının dünyayı etkisine aldığı bu günlerde önümüzdeki süreçte bizi bekleyen en büyük sıkıntılardan biri gıda sıkıntısı. Bu anlamda bizler sağlıklı gıda üretimini önemsiyoruz. Tunceli Belediyesi olarak Ovacık Doğal Kooperatifi ile birlikte çalışmalarımız sürüyor. Ovacık Doğal Kooperatifi’nden yoldaşlarımız ile sağlıklı ve doğal üretim üzerine neler yapabileceğimizi sık sık konuşuyoruz. Toprakla ilk kez buluşan yurttaşlarımıza tohum ve mazot desteği vererek başlangıç aşamasında üreticiye destek vermeye çalışıyoruz. Tüccar ve tefeciyi aradan kaldırdığımız için, üreticiden ürünleri düşük fiyata alım da ortadan kalkıyor. Kar amacı gütmeden bu çalışmaları yürütüyoruz.

Ovacık Doğal ürünlerine, Korona nedeniyle talep arttı mı? Kooperatifin ürettiği ürünler, Tunceli’de ve ulusal düzeyde talepleri karşılayabiliyor mu? 

Evet, talepler arttı. Kooperatifin ürettiği ürünler şu an sınırlı. Talepleri bütün ürünlerde karşılamıyoruz. Doğal ürün çeşitliliğini arttırmak ve daha çok üreticiye ulaşmak gibi hedefimiz var. Ama altını çizelim, öncelikli hedefimiz doğal, sağlıklı gıdayı halka ulaştırmak.

 Ovacık Doğal ürünlerini üreten Kooperatif ’in yanı sıra, Tunceli Belediyesi’nde tarımsal üretim ile ilgilenen bir biriminiz var mı?

Belediyemizde tarımsal üretim ile ayrıca ilgilenen kurumsal bir birimimiz oluşturulmadı. Ancak belediyemiz bünyesinde tarımsal üretim, doğal üretim ile ilgilenen çalışma arkadaşlarımız var. Mesela şu an Park ve Bahçeler Müdürlüğümüz bünyesinde Komün Bahçeler’i kurmaya başladık. Bu bahçelerde vişne, elma, armut, kayısı, şeftali, erik ağaçları ekildi. Bunların yanı sıra domates, biber, patlıcan üretimi için de tohumlarımız toprakla buluştu.  Bu çalışmalarımız ise Belediyemiz Kadın ve Gençlik Meclisleri üzerinden yürütülüyor.  

Doğal ve Atalık Tohumlarla Tarımsal Üretime Teşvik 

Koronavirüsü nedeniyle gıda krizi tartışmalarına karşı sizin bir önleminiz, uygulamaya geçirmeyi planladığınız politikalar ile bilgi verebilir misiniz?   

Biz öncelikle doğal, atalık tohumlara ulaşarak insanları üretime yönlendirmeyi hedefliyoruz. Kadın ve Gençlik Meclislerimiz ile Ovacık Doğal Kooperatifi birlikte Koronavirüsü tartışmalarının yaşandığı bu süreçte, üretimi teşvik etmek için ücretsiz olarak halka fide dağıtımı için çalışmalar yürütüyoruz. Ovacık Doğal kooperatifi üzerinden yaşanacak herhangi bir gıda krizine karşı depolar oluşturmak gibi hedefimiz var.

Kendi gıdasını üretmeyi düşünen yurttaşlara ne önerirsiniz?

Doğal tarım yapmalarını öneririm. Eğer ulaşmaları mümkünse ata tohumlarına ulaşmalarını ve ilk olarak sağlıklı gıda üretimini önemsemeyi ilk sıraya koymalarını öneririm. Ovacık Belediyesi’nden gelen kooperatifçilik anlayışını bu süreçle bütünleştirerek, kadınlarla birlikte özellikle üretim ve toprağa yönelik projeler gerçekleştiriyoruz. Bunlardan bir tanesi komün bahçeciliği; üç mahalle üzerinden meyve bahçelerinin ekimini yaptık. 

Tarımsal Planlamanın ve Tarımsal Kooperatiflerin Önemi 

Sizin gibi tarımsal üretimi yerel yönetim desteğiyle yürütmeyi planlayan diğer belediyelere tavsiyelerinizi paylaşır mısınız? Özellikle yoğun nüfusa sahip Büyükşehir Belediyelerine ne önerirsiniz?

Tarımsal faaliyetlerin yoğun olduğu bölgelerle tarım kooperatifleri ile bağ kurmalarını ve kooperatifleşme yoksa, bunu geliştirmelerini öneririm. Kooperatifleşmeyi geliştirmek ve bunu bunu yaparken tabii ki doğal ve sağlıklı üretime teşvik etmeleri önemli.  Fakat bu sadece belediyelerin üstleneceği bir sorun değil. Tarımsal planlamanın devlet politikası haline gelmesi gerekiyor. Üreticiye doğal üretimi anlatmanın yanında, devletin üreticiye teşvik vermesi bu noktada önemli bir yerde duruyor.

Gıda krizi ya da gıda temininde yaşanan güçlüklerin COVID-19 salgını ile daha çok gündeme gelmesi konusunda sizin değerlendirmeniz nedir? 

Bizler gördük ki kapitalist sistem bu süreci iyi yönetemiyor. Ve bu sistem birçok sorunu bağrında geliştiriyor. Görüyoruz ki doğaya önem vermeyen, doğayı ve diğer tüm canlıları nesneleştiren bu sistem, birçok soruna yol açıyor. Tıpkı bugün dünyayı etkisi altına alan COVID-19 gibi, birçok sorun önümüzdeki süreçte bizleri bekliyor. Bizler bu yüzden kendi cephemizden küçük de olsa bir çalışma yürütüyoruz.  Ovacıkta çıktığımız bu yolda, yaşadığımız coğrafyada halkımızın üretmesini sağlamaya yönelik bir çalışma başlattık. Bu çalışmamız bugün merkez ve diğer ilçelerimiz de yayılarak büyüyor.  Dileriz ki bu çalışmalar diğer illerimizde de büyür.

Şunun da altını çizmek isterim; bizler toprağın, suyun, iklimin ve doğanın  bir bütün olduğunu, doğanın bir nesne olmadığını bilerek üretim yapmalıyız. Çocuklarımıza yaşayabilecekleri bir dünya bırakmalıyız. Ayrıca sizlerin aracılığıyla da Gülistan Doku’nun akıbetine ilişkin “Gülistan Doku Nerede?” sormak istiyorum.” 

The post Pandemi, Tarımsal Üretimi ve Gıda Güvenliğini Nasıl Etkiliyor? (4) <br> Pandemiyle Mücadelede Gıda Krizine Küresel, Ulusal ve Yerelden Çözümler  appeared first on Sivil Sayfalar.

Pandemi öncesi dönemde, dünyada israf edilen 1,3 milyar ton gıda ile açık sınırında yaşayan 821 milyon kişi beslenebileceği; Türkiye’de ise bir yılda israf edilen 26 milyon ton gıdanın mali değerinin 214 milyar lira olduğu tahmin ediliyordu. Salgın sürecinde ise küresel düzeyde olduğu gibi Türkiye’de de gıdaya ulaşmanın zorlaşmasıyla, bir yandan gıda ürünlerin fiyatı arttı; diğer yandan salgından en çok etkilenen kesimler yine düşük gelir grubundaki kesimler oldu.  

Pandeminin yarattığı bu koşullarda, gıda sektöründe israfı önleyen gıda bankacılığı gıda sektöründe yaşanan sorunlara çözüm yollarından biri olarak görülebilir mi?  Korona günlerinde Türkiye’de gıda bankacılığı alanında faaliyetlerini ulusal düzeyde yürüten STK’lar hangi stratejileri izliyorlar? Bu sorulara, Türkiye’de gıda bankacılığı alanında çalışan GKTD ve TİDER ile  Fazla Gıda girişiminin yürüttüğü faaliyetler çerçevesinde yanıt aradık.

Bu noktada, Türkiye’nin her kentinde gıda bankası olmadığını; sadece bulunduğu kentte faaliyet yürüten, Diyarbakır’da 2016’da KHK ile kapatılan Sarmaşık Derneği gibi, diğer iyi örnekleri de hatırlatmış olalım.     

Gıda Kurtarma Derneği: Gıda Bankacılığında Sosyal Etki Merkezi Modeli

Türkiye’de gıda bankacılığının kapasitesini artırmayı ve yoksullukla mücadeleye katkı sağlamayı hedefleyen STK’lardan biri Gıda Kurtarma Derneği. Fazla Gıda üst yöneticileri inisiyatifi ile kurulan ve Fazla Gıda’nın; fazla gıda yönetimi için sunduğu çözümlerden biri olarak oluşturduğu bağış sistemini kullanan Gıda Kurtarma Derneği’ nin kurduğu örnek gıda bankacılığı modeli Sosyal Etki Merkezi bağış aldığı noktaları Ankara, İzmir, Lüleburgaz, Bursa, İstanbul (Anadolu/Avrupa), Çanakkale ve Balıkesir illerine yaygınlaştırdı. Diğer taraftan Türkiye’de anlaşmalı olduğu ve destek olduğu gıda bankası sayısı 73 olan GKTD’nin, gıda kurtarma operasyonu gerçekleştirdiği il sayısı 34, ilçe sayısı ise 53. 

GKTD özel sektör ve kamu kurumları ile güçlü işbirlikleri geliştiriyor. 14 bin tonu gıda olan toplam 17 bin ton yardımı 353 bin ihtiyaç sahibine ulaştıran GKTD, gıda bankacılığı yapan STK’lar ve belediyelerle ortak faaliyetler yürütüyor. Bugüne dek 24 bin 286 bağış operasyonu gerçekleştirerek, 28.760.000 TL bağış (kurtarılan ve dağıtılan) miktarına ulaşan GKTD, 2020 yılı sonunda 1 milyon ihtiyaç sahibine ulaşmayı hedefliyor.  

Ayrıca, Türkiye’de gıda bankacılığı alanında çalışan STK’ların savunuculuk kapasitesini geliştirmek için ilk Ulusal Savunuculuk Rehberi’ni oluşturan GTKD, yanı sıra gıda atığını önleyecek ilk ulusal Mevzuat Önerileri Raporu’nu hazırladı ve ilgili kamu kuruluşları ile paylaştı. 

“Gıda İsrafı, Çok Yönlü, Çok Bileşenli Ve Çok Paydaşlı Bir Konu”  

COVID-19 sürecinde hayata geçirdikleri uygulamaları konuştuğumuz GKTD Başkanı Berat İnci, gıda israfının çok yönlü, çok bileşenli ve çok paydaşlı bir konu olduğunu belirterek, asıl olarak her bireyin gıda israfıyla olan ilişkisini tanımlamanın, israfa “dur” deme gerekçesine işaret etmenin ve kitleleri bunun için harekete geçirmeyi hedeflediklerini söylemesi, Derneğin pandemide izlediği strateji de özetliyor. 

GKTD, Kısa bir süre önce özel sektör-sivil toplum işbirliği örneklerinden biri olan Boşa Harcama Kampanyası başlattı. Boşa Harcama kampanyası ile neyi hedefledikleri sorumuza İnci şu yanıtı veriyor:

“Her paydaşın gıda israfıyla ilişkisi başka. Ancak bu kampanya ile gıda israfının önlenmesi amacına toplumsal katılımı sağlamak ve israfa dur diyecek değişim hareketini başlatmak istiyoruz. Boşa Harcama kampanyası ulusumuzun değer yargılarının önemli bir parçası olan tasarruf kültürüne ve yenidünya diliyle ‘sorumlu tüketim’ hafızasına can suyu veriyor” 

Sosyal Etki Merkezi 

GKTD’nin COVID-19 ile mücadelede nasıl bir strateji izlediği sorumuza Dernek Başkanı İnci, tüm sektörlerle işbirliği ve diyalog içinde çalışmalar yürüttüklerini vurguladı. Pandemide gıda tedarikinde yaşanan sorunlara GKTD’nin getirdiği çözüm önerisinin ne olduğu sorumuza ise İnci, Türkiye Gıda Bankacılığı için iyi örnek oluşturmak üzere geliştirdikleri Sosyal Etki Merkezi adlı yeni konseptten söz ederek yanıtladı. Sosyal Etki Merkezi’nin israfı önleyerek Dilovası ve yakın çeperindeki ihtiyaç sahiplerine 1,2 milyon TL değerinde gıda bağışı desteğini ulaştırdıklarını söylüyor. Ayrıca, Sosyal Etki Merkezi kartı sahibi kişiler dışında kalan bölgedeki diğer ihtiyaç sahipleriyle birlikte, toplamda 125 bin ihtiyaç sahibine ulaştıklarını belirtiyor.   

Pandemide 65 yaş üstü ve kronik hastalığı olup evinden çıkamayan yurttaşların evlerine gıda destekleri ulaştırmaya başlayan GKTD, Fazla Gıda platformu üzerinden Türkiye’de pek çok gıda bankasına bağış yapıyor; ayrıca Ramazan ayının başından itibaren 50 bin gıda kolisini, Ramazan sonuna kadar 100 bin gıda kolisine ulaşmayı hedefliyor.  

Yurttaşlarımız Lütfen Sorumlu Tüketim Ve Aktif Yurttaşlık Rolleriyle Bizlere Katılsınlar.

İnci’ye göre, salgın sayesinde insanlar karantinada en temel gereksinimin gıda olduğunu hatırladı; tüketicinin evinden zorunlu haller dışında çıkamaması, ihtiyaç dışı tüketimi azalttı. Bu açıdan, pandemi bir fırsat olarak görülebilir. Diğer bir açıdan, kapanan işletmelerde ve onlar için üretim yapan firmaların ellerinde ciddi miktarlarda ürün kalmasının fazla gıdayı tetiklenmiş olması ise salgının ortaya çıkardığı risklerden biri. Bu noktada, gıda sektöründeki sorunların çözümünde gıda bankacılığının sağlayacağı katkı devreye giriyor. 

Son olarak GKTD Başkanı Berat İnci, gıda israfının önlenmesi için birlikte harekete geçmenin önemini tekrar vurguluyor ve “Gıda Kurtarma Derneği’nin STK’lar, kamu kurumları ve özel sektör kurumlarından oluşan iş birliği ağının bir parçası olsunlar. Yurttaşlarımız da lütfen sorumlu tüketim ve aktif yurttaşlık rolleriyle bizlere katılsınlar” mesajını veriyor. 

TİDER: Otomat Gıda Bankacılığı

Gıda bankacılığı alanında faaliyet yürüten ve “daha adil bir gıda sistemine çözüm, gıda bankacılığı” tezini savunan TİDER, büyük şehirlerin her ilçesinde ve tüm küçük şehirlerde birer gıda bankası kurulması hedefiyle Türkiye’de Gıda Bankacılığı Ağı’nı oluşturdu. Şu an, TİDER çatısı altında, 29 ilde 47 Gıda Bankası bulunuyor. TİDER, depo, market ve aş evi şeklindeki 3 tip gıda bankacılığı türü arasından, insanların kendi seçimlerini yapmalarına olanak verdiği ve haysiyetlerini dokunmadığı inancıyla, Market formatını tercih ediyor. 

Salgınla mücadele kapsamında İnsansız Gıda Bankacılığı modeli geliştiren TİDER, İstanbul’da ilk otomat gıda bankacılığını açmaya hazırlanıyor ve tüm Türkiye’de otomat gıda bankacılığını yaymayı amaçlıyor. 

TİDER Genel Müdürü Nil Tibukoğlu Yurdakul’a gıda bankacılığı sisteminin Türkiye’de gıda sisteminin adil olmasına nasıl ve hangi mekanizmalarla katkı sağladığını sorduk. Bir gıda bankasının temel rolünün öncelikle israfa gidecek gıda, market ve tekstil ürünlerini toplayıp bunları dezavantajlı durumdaki kişilere sunmak olduğunu belirten Yurdakul, gıda bankasının yararlanıcılarına, marketten satın alınanlarla aynı nitelik ve kalitede ürün dağıttığını vurguluyor.  

Gıda bankacılığı sisteminin gıda sektöründe yaşanan sorunlara çözüm üretme kapasitesine ilişkin sorumuza Yurdakul, dünyada üretilen toplam gıdanın üçte birinin israf edildiğini ve bu miktarın dörtte biriyle ile 821 milyon aç insanın doyabileceğini söylüyor. Türkiye’de de her yıl israf edilen 26 milyon ton gıda ürünü olduğunu hatırlatan Yurdakul ayrıca, gıda bankacılığının gıdanın israfını önlemenin yanı sıra tekstil ve temizlik malzemelerinin tekrar kullanımını da sağladığına dikkat çekiyor. Yurdakul’a göre, tüm bu nedenlerle gıda bankacılığı yoksullukla mücadele ile birlikte, karbon salınımını engelleyerek çevre ve iklimin korunmasında da etkili bir araç…  

 “Türkiye’de Gıda Bankacılığında Çok Yol Alındı Ancak Mevzuat Yetersiz”

Türkiye’de gıda bankacılığı mevzuatına ilişkin görüşlerini aldığımız Yurdakul, gıda bankacılığını düzenleyen bir kanun olmasına rağmen, gıda bankacılığına gerekli önem verilmediği ve teşvik edilmesi adına bir çalışma yapılmadığı tespitini yapıyor. Yürürlükte olan kanunun sadece ürün bağışçısına vergi indirimi sağladığını belirten Yurdakul, TİDER’in talep ettiği değişiklikleri sıralıyor: 

Kanun, üretici ve perakendecilerin israfa gitme ihtimali olan ürünlerini bağışlama zorunluluğunu kapsamalı; ürünlerin atığa gönderilmesine cezai yaptırım içermeli; gıda bankalarına teşvik verilmeli ve gıda bankasına bağış yapan bir bağışçının dava edilmesini engellemek ve zorlaştırmak için “iyi niyet kanununun” çıkarılmalı… 

Bununla birlikte TİDER’in organizasyonuyla her yıl düzenlenen Gıda Bankacılığı Zirvesi’nin katkılarıyla epey yol alındığını ve Türkiye’de gıda bankacılığına bakışın değiştiğini söyleyen Yurdakul, gıda bankalarının bulunduğu kentlerde vatandaşların gıda bankası ile etkileşim kurmasının ve onu sahiplenmesinin gıda bankacılığının başarısında önemli bir etken olduğunu vurguluyor. 

“Pandemi Döneminde Adil Bir Gıda Sisteminden Söz Etmek Güç” 

COVID-19 salgınında TİDER’in nasıl bir strateji izlediği sorumuza ise TİDER Genel Müdürü Yurdakul şu yanıtı verdi: 

“Salgınla birlikte Türkiye’de gıdaya ulaşım zorlaşmaya başladı. İsrafla mücadele kapsamında bağışlanan ürünler satışa çıkartıldığından bize gelen bağışlar da azaldı. İnsanların evlerine stok yapmaları evsel israfın çok artmasına sebep oldu. Gıdaya ulaşımın zorlaşmasıyla gıda ürünlerin fiyatı arttı, bundan en çok düşük gelir seviyesindeki vatandaşlar etkilendi. Dolayısıyla, adil bir gıda sisteminden söz etmek pek mümkün değil”

Pandemini yarattığı koşullar nedeniyle TİDER kendi kaynakları ve aldığı desteklerle temel ihtiyaç ürünlerinden satın almaya başlayarak, 150 bin aileye ulaşmış. Ayrıca salgın döneminde insansız gıda bankacılığı modeli geliştiren TİDER, İstanbul’da ilk otomat gıda bankacılığını açmaya hazırlanıyor. Destek Noktası olarak adlandırdıkları sistemden ilk etapta yaklaşık bin 500 ailenin faydalanmasını öngörüyorlar. TİDER, öncelikle İstanbul’da, daha sonra tüm Türkiye’de otomat gıda bankacılığını yaymayı hedefliyor. 

TİDER Genel Müdürü Yurdakul son olarak “Her kentte bir gıda bankası hedefimiz ancak o kentteki vatandaşların bu sistemi kabul etmesiyle mümkün olabilir.  Kentinde gıda bankası olan vatandaşların buna herkesin sahip çıkması çok önemli” mesajını veriyor.  

Korona Günlerinde Fazla Gıda’yı Faydaya Çevirmek 

Gıda bankacılığı alanında faaliyet yürüten GKTD’nin kurulmasına vesile olan, sosyal fayda odaklı teknoloji girişimi Fazla Gıda, kendini ‘atıl ürünlerin ekonomiye, çevreye ve topluma kazandıran teknoloji platformu’ olarak tanımlıyor. Global ve ulusal iş ortaklarında çeşitli nedenlerle oluşan atıl stok ürünlerin maksimum faydaya dönüşmesi için; indirimli satış, ihtiyaç sahibine bağış, insan tüketimine uygun olmayan gıdaların ise hayvan yemi – besicilik sektöründe değerlendirilmesi ve biyogaz gibi geri kazanımını sağlıyor.

Fazla Gıda kamu kurumları ve yerel yönetimlerin yanı sıra Kızılay gibi dağıtım ağı geniş STK’lar ile kurduğu iş birlikleri sayesinde 3 yılda 35 ilde, farklı büyüklüklerde 80’e yakın gıda bankasının kurulmasına destek verdi. Dahası, gıda atığı ve açlıkla mücadelede farkındalık çalışmaları ve savunuculuk faaliyetlerini yürütmek amacıyla 2017 yılında GKTD’ni kurulmasına destek verdi. 

Korona günlerinde ‘Gıda kazanım’ kavramının öneminin artırdığını düşünen Fazla Gıda CEO’su Olcay Silahlı ile salgınla mücadelede izledikleri stratejiyi konuştuk. Silahlı, firmaların büyük çoğunluğunu salgın sürecinde ellerindeki ürünleri nasıl değerlendireceklerini bilmediklerini söylüyor ve “atıl durumda olan fazla gıdaları faydaya çevirmek ve iyiliği beraber dağıtmak için işbirliği” çağrısında bulunuyor. 

Doğru Kurgulanan Bir Tedarik Zinciri ve Stok Yönetim Sisteminin Önemi

COVID-19 salgınında “tedarik zincirinin kırılması nedeniyle, ellerinde değerlendirilebilir ürün olan gıda firmaları” varken, bazı ürünlere ulaşmakta neden güçlük çektiğimizi sorduğumuz Olcay Silahlı sorunu şu sözlerle açıklıyor:  

“Salgın sürecinde tedarik zincirinin kırılması nedeniyle ellerinde değerlendirilebilir ürün olan gıda firmaları kaldığını tespit ettik. Bu tespitimizin ana dayanaklarından biri, tüketici alışkanlıklarımız. Tüketici alışkanlıklarının hem üreticilerin üretim planlarını hem de alım yapan firmaların satın alım planlarını yıllar içinde şekillendirdiğini biliyoruz. Yıllar içinde oturmuş olan bu planlama sistemi, hızla gelişen pandemi sürecinden etkilenerek kısa ve uzun vadede farklı sonuçlar ortaya çıkartacaktır. Bu kısa ve uzun vadede yaşanabilecek problemlerden biri de tedarik zincirinin kırılması ve olası sonuçları olabilir. Şu an kısa vadede etkilerini SKT (son kullanma tarihi) yaklaşmış olan ürünlerde gözlemliyoruz. İnsanların önceliklilerinin de bu dönemde değişmesi ile SKT’si yaklaşan birçok üründe üretim fazlalığı olduğunu gözlemliyoruz. Yine STK’sı daha uzun olan ürünler ile ilgili iç görüyü ise daha uzun vadede elde edebileceğiz. Pandemi dönemine kadar geçen sürede tüm tahminlemelerin 10-15 yıllık bir tüketici verisi üzerinden gerçekleştirildiği düşünülürse, yeni düzene uyum sağlanana kadar yaşanacak üretim fazlalığının ve tüketiciye ulaştırılamayan atıl ürünlerin Fazla Gıda dijital altyapısını kullanarak faydaya çevirmek için çalışıyoruz.” 

COVID-19 ile mücadelede izledikleri strateji açıklayan Silahlı, Fazla Gıda’nın kurulduğu 3 yıldan bu yana oluşturduğu partner ekosisteminin gücüne dikkat çekiyor. Silahlı, mevcut iş birlikleri sayesinde, salgın sürecinde bağış ve hayvan yemi modülü de dâhil olmak üzere, çeşitli alanlarda ortaya çıkan ürün fazlalıklarını hızla değerlendirmeye başladıklarını belirtiyor. 

Olcay Silahlı, pandemi döneminde büyük markalar ile büyük bağış operasyonları yürüten Fazla Gıda’nın sosyal medyada tüketici ile buluşan iletişim çalışmaları yürüttüğünü belirtiyor.  Bu sayede hem tüketici nezdinde israfa yönelik farkındalığın artması sağlandı, hem de diğer büyük markalara doğru kurgulanan bir tedarik zinciri ve stok yönetim sisteminin ülke için nasıl olumlu sonuçlar doğurabileceği gösterilmiş oldu. 

Pandeminin ekolojik dönüşüm için fırsat olup olmayacağı sorumuza yanıt veren Silahlı, kamuoyunda ve kurumsal markalar nezdinde yaratmaya çalıştıkları farkındalığın hızla arttığı ve hızlı sonuçlar alınmasının sağladığını düşünüyor. Fazla Gıda’nın kuruluş misyonunda, atık kaynaklı karbon salınımını minimum % 50 oranında azaltmak hedefi olduğunu söyleyen Silahlı, salgın döneminde sadece son 1 aydaki faaliyetlerinin etkisiyle, 5 bin ton karbon salınımını engellediklerinden söz ediyor. Bu nedenle, Silahlı’ya göre ekolojik değişim Korona günlerinin sonrasında da sürecek. 

The post Pandemi, Tarımsal Üretimi ve Gıda Güvenliğini Nasıl Etkiliyor? (3) <br> Gıda Bankacılığı Pandemide Çözüm Modellerinden Biri Olabilir mi? appeared first on Sivil Sayfalar.

-COVID-19 salgını önceki salgınların aksine gelişmiş ülkelerde ve dünyada gıdanın üretim fazlasının olduğu bir zamanda başladı. Bu da gıdaya ulaşımı hem ekonomik hem de lojistik bakımdan güçleştirdi.  

-COVID-19 izolasyon tedbirlerinin sonucunda, küresel düzeyde gıda tedarik zincirini olumsuz etkiledi. Tüketiciler panik içinde stok yapmaya başlayınca ve üreticiler ürünlerini kapanan mekanlar nedeniyle satamayınca, gıda tedarik zincirinde kırılmalar oldu. Bu sorunlar gıda sorunu çekmeyen gelişmiş ülkelerde de görüldüğünden, küresel düzeyde tedarikte sorunlar yaşanmaya başlandı. Bütün bunlar, gıda kıtlığı paniğine yol açıyor.  

Buradan hareketle, gıdanın tedarik edilmesini sağlamak COVID-19’a karşı alınan acil sağlık tedbirlerinin bir parçası niteliğini taşıyor. Gıda ve tarımsal üretim konularının gündemin ön sıralarında yer alması da bundan kaynaklanıyor.  

Tarımda Çalışan İşçi Sorunu, Ücret ve Girdilerdeki Artışlar  

Salgın nedeniyle, dünyada olduğu gibi Türkiye’de de tarım ürünlerinin hasat döneminin başlamasına rağmen, seyahat kısıtlamaları tarımda çalışacak işçi teminini güçleştiriyor. Bu da ürünlerin tarlada kalmasına ya da hasat edilen ürünlerin tedarik zincirindeki sorunlar nedeniyle marketlere ulaşamamasına; en sonunda da hem israfa hem de ücret ve giderlerdeki artış ile gıda fiyatlarının artmasına sebep oluyor.   

Tarım işçilerinin gıda zincirinde oynadığı role dikkat çeken Kalkınma Atölyesi, Korona Virüs Salgınının Mevsimlik Gezici Tarım İşçileri ve Onların Çocukları ile Bitkisel Üretime Olası Etkisi başlıklı raporunda, salgına karşı alınan tedbirlerde mevsimlik gezici tarım işçilerin ihtiyaçlarının dikkate alınmaması halinde gıda tedarik zincirlerinde aksama olabileceğine dikkat çekiyor.  

Yeni Bir Gıda ve Tarım Sistemi Olasılığı 

Dünyanın 7’nci en büyük tarım üreticisi olan Türkiye’de çok çeşitli tarımsal ürünler üretilebiliyor. Türkiye salgının gıda ve tarımsal üretime olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla pek çok adım attı. Türkiye’de herkese yeterli ve besleyici gıda sağlamaya yönelik olumlu adımlar atıldığını; gıda güvenliği açısından, Türkiye’nin kısa ve orta vadede ciddi sorunlarla karşılaşmayacağını savunan uzmanlar var. 

Buna karşın, alınan önlemlerin yetersiz olduğunu ve çiftçinin üretime dönmesini sağlayacak, üretimin artırmasını ve dışa bağımlılığı ortadan kaldıracak somut bir adım atılmadığını savunan diğer uzmanlar, Türkiye tarımsal potansiyelini üretim odaklı politikalar ile değerlendirmesi; kendine yeterliliği benimsemesi durumunda avantajlı duruma gelebileceğini söylüyor.   

COVID-19 sebebiyle gıda tedarik zincirinde arz-talep dengesinin bozulduğundan hareket eden bazı uzmanlar ise çözüm önerilerini kendine yeten bir tarım politikası; üreticinin desteklenmesi ve e-ticaret olanaklarının geliştirilmesi şeklinde sıralıyor. 

Uzmanların ortaklaştığı temel nokta çok uluslu şirketlerden oluşan ve ithalata dayalı tarım ve gıda sistemleri yerine, yeni- yerel alternatiflerin düşünülmesinin gereği…

Salgının yarattığı kriz döneminde ‘gıda egemenliği’ denen çiftçilerin kendi seçtiği üretim biçimiyle, sağlıklı, çevreye duyarlı, yerel üretim biçimlerine geçmeyi düşünmek için iyi bir zaman olduğunu söyleyen BM Gıda Güvenliği Özel Raportörü Prof. Dr. Hilal Elver, bu fırsatı değerlendirmek için her bireye, yerel yönetimlere, devlete düşen görevler olduğunu söylüyor.

Gıda Krizinin Kökeninde Hâkim Düşünce ve Davranış Kalıpları  

Herkese düşen bu sorumluluk kapsamında, COVID-19 salgınının toplumsal hayata, üretim-tüketim ilişkilerine farklı bir gözle bakmayı artık zorunlu kıldığına;  tarımda ekolojik yöntem ve teknikleri egemen kılacak yaklaşım- politikalara ihtiyaç duyulduğuna işaret eden bir çok analiz yapılmakta. 

Buğday Derneği de bu tespitleri paylaşıyor.  Zehirsiz Sofralar, İklim Ağı, Sıfır Gelecek, GDO’ya Hayır Platfotmu gibi çeşitli oluşumlara katılarak dayanışmaya destek veren Buğday Derneği’nden Turgay Özçelik ile neden Koronavirüs’ü “ekolojik dönüşümde fırsat” olarak gördüklerini ve sağlıklı gıda temini için neler yapılabileceğini konuştuk. 

Ekosistem İle Uyumlu Üretim – Tüketim Modelleri

Salgında gıda krizine karşı Buğday Derneği’nin çözüm önerilerini ve neden Koronavirüsü ekolojik dönüşüm için fırsat olarak gördükleri sorumuza Özçelik şu yanıtları verdi: 

“Virüsün geleceğini bilmiyorduk ama su ve toprak kirliliğinin, ormansızlaşmanın, biyolojik çeşitliliğe yönelik tahribatın, savaşların, iklim değişikliklerinin neden olacağı yıkımı biliyoruz. 

Koronavirüsün neden olduğu sıkıntıların kökeninde, sağlık sisteminden yerleşim anlayışına, endüstriyel büyük çaplı hayvansal ve tarımsal üretimden tüketim kültürüne kadar, hâkim düşünce ve davranış kalıpları yatıyor. Einstein’ın dediği gibi, ”Sorunları çözmeye çalışırken, o sorunları yaratırken kullandığımız düşünce yapısını kullanamayız.”  Küresel ölçekte yeni bir dönüşümle karşı karşıya getiriyor: üretim ve tüketim yöntemleriyle birlikte, sağlıktan eğitime pek çok alanda dönüşüm kaçınılmaz. Her şeyin eskisi gibi olması için değil, eskiden neleri yanlış yaptığımıza dair verileri ortaya koyup, yeni düşünce, davranış biçimleri oluşturmak ve alışkanlıklar geliştirmek için çabalamamız, ekosistem ile uyumlu üretim-tüketim modelleri ve yaşam tarzını hayata geçirmemiz gerekiyor. Bu yüzden enerjiden tarıma, sağlıktan eğitime, barınmadan ulaşıma kadar bütün gereksinimlerimiz konusunda gelecek kuşaklara karşı sorumlu politika ve stratejiler geliştirmeliyiz.”

Buğday Derneği’nin de içinde olduğu Zehirsiz Sofralar Kampanyası’nın gıda kriziyle mücadelede nasıl etkili olabileceği sorumuzu yanıtlayan Özçelik, beslenmenin hastalıklardan korunmak ve bağışıklık sistemimizi güçlü tutmak için, en az sağlıklı bir çevrede yaşamak ve ruh sağlığımız kadar önemli olduğunu hatırlatıyor. Bu çerçeveden bakıldığında COVID-19 sayesinde bağışıklığımızı güçlü tutmak için ihtiyacımız olan gıdaların gerçekten besleyici olup olmadığının da farkında olmamız gerektiğini hatırladık. Turgay Özçelik, pek çok tüketicinin marketten alınan gıdanın nasıl yetiştiği, hangi şartlarda depolandığı, pestisit kalıntısı içerip içermediğini bilmediğine dikkat çekerek, endüstriyel tarımda kullanılan pestisitler ve sentetik gübrelerin toprak ve suyu kirlettiği gibi sağlığımızı da olumsuz etkilediğine ilişkin bilimsel çalışmalara referans veriyor. Bu nedenle, “bağışıklığımızı güçlendirmek ve sağlıklı beslenmek ancak tarım kimyasalları kullanılmadan organik sertifikalı ya da doğa dostu yöntemlerle yetiştirilmiş gıdalar tüketmekle mümkün olabilir ” diyor.  

“Ekolojik Üretim Yapan Üreticilerle Tüketiciler Buluşturulmalı” 

Ekim ve dikim döneminde olduğumuz bugünlerde, yerel yönetimler ve yerel gıda topluluklarının nasıl bir yol izlemesi gerektiği sorumuza ise Özçelik, ekolojik üretim yapan üreticilerle, bu ürünleri talep eden tüketicileri buluşturmanın çok önemli olduğunu, yerel yönetimlerin bunu sağlayacak pek çok imkânı bulunduğunu belirtiyor. Halk Ekmek gibi projelerde, ekolojik üretim yapan üreticilerden un temin edilmesi ve onlara alım garantisi verilmesi ile yüzlerce üreticinin desteklenebileceğini bir öneri olarak sunuyor.  

Temel olarak gıda tedarik sisteminin tekrar gözden geçirilmesi ve bu süreçte zehirsiz ve sağlıklı gıda üreten çiftçiler desteklenebileceğini söyleyen Özçelik kendi gıdasını üretmek isteyen yurttaşlara büyük şehirlerde bile bahçede, balkonda, saksıda kendi ürününü yetiştirmenin mümkün olduğunu vurguluyor. 

Bu noktada kendi gıdamızı yetiştirmemizin önemini  “soframıza gelen yiyeceklerin öyküsüne hâkim olmamızı” sağlaması ve bu süreci deneyimlemenin tohumdan sofraya o döngüyü fark etmenin, yaşamın geri kalanı için de ufuk açıcı olacağı sözleriyle ifade ediyor. 

Tüketimi Azaltma ve Sadeleşme Yönünde Dönüşüm Zorunluluğu 

Son olarak Buğday Derneği’nin diğer STK’lar, yerel yönetimler ile kamu- özel sektörleri ile yürüttüğü işbirliklerinden bahsetmesini istediğimiz Özçelik, Zehirsiz Sofralar, İklim Ağı, Sıfır Gelecek, GDO’ya Hayır Platformu gibi pek çok oluşumda yer alarak sivil toplumda dayanışmaya destek verdiklerini ifade ediyor. Ayrıca %100 Ekolojik Pazarlar’da yerel yönetimlerle birlikte çalıştıklarından, salgın günlerinde hafta sonu ilan edilen yasaklar sonrasında, ilgili yerel yönetimlerle işbirliği halinde bu pazarların günlerini değiştirdiklerini belirtiyor.   

COVID-19 salgının tarımsal üretimi ve gıda güvenliğini nasıl etkilediği sorusuna yanıt aradığımız bu dosyada, hatırda tutmamız gereken asıl noktayı Özçelik’in şu sözleriyle özetlenebilir: 

“Bu salgın elbette geçecek, ama bizi bekleyen daha ciddi sorunlar var. İklim krizi, çevre kirliliği ve doğal varlıklara yönelik tahribat, önünde sonunda hepimizi, tüketimlerimizi azaltmaya ve yaşamımızı sadeleşme yönünde dönüşmeye zorlayacak. Salgın, bize üretim ve tüketim yöntem ve alışkanlıklarımızı dönüştürmek üzere bir fırsat sundu. Hepimiz için gerçek ihtiyaçlarımızı gözden geçirmek ve ne kadar sadeleşebileceğimizi ölçmek için iyi bir zaman… ”

The post Pandemi, Tarımsal Üretimi ve Gıda Güvenliğini Nasıl Etkiliyor? (2) <br> Küresel Gıda Krizine Çözüm Önerileri  appeared first on Sivil Sayfalar.

Sağlığımızı korumanın sağlıklı beslenme ile mümkün olduğu dikkate alındığında, Korona günlerinde gıda güvenliğinin önemi daha da artıyor. Peki, Koronavirüs salgını küresel düzeyde tarım ve gıdayı nasıl etkiliyor? Neden gıda kıtlığı ve gıda krizi kelimelerini daha sık duyuyoruz?  

İçlerinde Dünya Gıda ve Tarım Örgütü’nün(FAO) de olduğu Küresel Gıda Krizleri Ağı’nın geçtiğimiz hafta açıkladığı 2020 yılı raporunda, 55 ülkede 135 milyon kişinin gıda güvencesi açısından kriz düzeyinde ya da daha kötü durumda olduğu; COVID-19 salgınının da etkisiyle daha ciddi sıkıntılar yaşanabileceğini vurgulanıyor. Rapor özetle, Koronavirüs salgınına karşı gerekli önlemler alınmadığı taktirde gıda krizine ve küresel düzeyde kırılgan gruplar üzerinde yaratacağı etkiye dikkat çekiyor. FAO, salgınının COVID-19’un gıda ticareti ve piyasalar üzerindeki etkilerinin hafifletilmesine ilişkin olarak, ülkelerin gıda tedariği, küresel gıda ticareti ve gıda güvenliği üzerindeki etkilerini azaltmak için ayrıca özen göstermeli diyor.

Türkiye’de ise resmi makamlar Koronavirüs nedeniyle gıda krizi riski yaşanmayacağını, salgının tarım ve gıdada olumsuz etkilerini azaltmaya yönelik gerekli tedbirlerin alındığını kaydediyorlar. Koronavirüs Pandemisi ile Mücadele Kapsamında Alınan Tedbirler arasında, COVID-19’un tarım ve hayvancılık üzerindeki etkileri, mevsimlik tarım işçilerine yönelik sağlık tedbirleri, tarım üretiminin seyri ve gıda arz güvenliğinin sağlanmasının yanında, Hazineye ait tarıma elverişli atıl arazileri, çiftçilerimize bedelsiz olarak tahsis ederek üretime kazandırma da yer alıyor. 

“Pandemi, Tarımsal Üretimi ve Gıda Güvenliğini Nasıl Etkiliyor?” başlıklı bu dosyada, salgının tarım ve gıda sektörü üzerindeki etkilerini, alınan önlemleri, konuya ilişkin bilgi ve deneyime sahip uzman kişi ve kuruluşların çözüm önerilerini ele alıyoruz.  

COVID-19 salgını, gıda üretimi ve tedarik zincirinde hangi sorunlara yol açabilir? Salgın, gıda krizine neden olabilir mi? Karar alıcılar salgınla mücadelede kapsamında hangi politikaları hayata geçiriyorlar? Daha fazla neler yapılabilir? 

Yerel yönetimlerde ve sosyal girişimler iyi uygulama örnekleri var mı? Gıda israfını önlemek, gıdada geri dönüşüm ve gıda bankacılığı tarımsal üretime ve gıda güvenliğine nasıl katkı sağlıyor? COVID-19 salgını, sistem dönüşümü yaratmak için bir fırsat olabilir mi?

Bu sorulara ve daha fazlasına yanıt arayacağımız bu dosyada, konuya ilişkin uzman kişi ve sivil toplum kuruluşlarının görüşlerine yer veriyoruz. Ayrıca Tunceli Belediyesi gibi tarımsal üretim yapan bazı yerel yönetimlerin ve Fazla Gıda gibi sosyal girişimlerin iyi uygulama örneklerini ele alıyoruz. 

İlk yazıda üç farklı uzmanla Koronavirüsün tarımı ve gıda üzerinde yarattığı riskleri ve çözüm önerilerini konuştuk: Sivil Toplum Geliştirme Merkezi (STGM) Kurucu Üyesi ve eski Yönetim Kurulu Başkanı, Doğa Koruma Merkezi Yönetim Kurulu üyesi Sunay Demircan, Anadolu Meraları eş kurucusu Durukan Dudu ve Temiz Gelecek Derneği’nden Buket Atlı.  

Sunay Demircan: Koronavirüs’ün Yarattığı Belirsizlik, Gıda Yetersizliği Riskini Artırıyor

COVID-19 gıda krizine neden olur mu?  

Aslında, Korona olmasaydı, Dünya’nın 2020 itibarıyla gıda krizine girme şansı yoktu. Dünya Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Mart ayı içinde bir açıklama yaparak “Şu an itibarıyla herkes için yeterli yiyecek var, paniğe gerek yok” dedi.  Ancak, şöyle devam etti: “Bununla birlikte, Nisan ve Mayıs aylarında gıda tedarik zincirlerinde aksamalar bekliyoruz. Hareket kısıtlamaları çiftçileri ve gıda işletmelerini gıda üretim işlerinden alıkoyabilir. Gübre, veteriner ilaçları ve diğer girdilerin yetersizliği tarımsal üretimi etkileyebilir…”

Nisan geldi ve şimdi durum yavaş yavaş değişmeye başladı. Neden? Çünkü belirsizlik her alanda riskleri artırdı. İnsanlar, bu izolasyonun ne kadar süreceğini öngöremedikleri için, en temel ihtiyaçtan başlayarak, geleceğe yönelik stok yapmaya başladılar. En temel ihtiyaç da gıda. Bu durumda, gıda stokları yeterli olan ülkeler bile, stoklarını güçlendirmenin yolunu aradılar. Hububat ihracatçısı olan ülkeler, ellerindeki pirinç, buğday, mısır gibi ürünleri öncelikli olarak kendilerine saklamayı tercih ettiler. Keza, kırmızı et ve kanatlılarda da durum aynı. Bu da, birden bire küresel ölçekte bir gıda yetersizliğine yol açma riski doğurdu.  

Bir diğer konu da, önümüzdeki aylarda buğday hasadı başlıyor, burada bir sorun yok ama pirinç, mısır, soya ve sebzeler yeni ekiliyor. Bu ürünleri yetiştirmek için kullanılan kimyasallar (gübreler ve tarımsal mücadele ilaçları) dışarıdan geliyor, bir kısmının da hammadesi Çin kökenli. 

“Dünyayı Bir Bütün Olarak Düşünmemiz Gereken Bir Dönem”

Tedarik zincirindeki aksaklıklar bu ürünlerin üretimini aksatacak mı? 

Bilmiyoruz. Bu ürünlerin bir bölümü emek yoğun üretiliyor, hatta mevsimlik işçi kullanımı çok yoğun. Bu izolasyon programı ile tarımda iş gücü nasıl yönetilecek? Henüz bilmiyoruz. Ama, en azından şunu söyleyebiliriz ki, Türkiye’nin 2020 yılı için elinde yeteri kadar hububat stoku olduğu varsayılıyor. 31 Mayıs’a dek buğday ve pirinç gibi temel ürünlerde ithalatta gümrük vergisi de sıfırlandı. Yani biraz daha ürün stoklanacak, ciddi sorun yaşanacağını düşünmüyorum. Sebzede sezon henüz başlamadığı için bilemiyoruz.  

Ancak, küresel ölçekte bir de Afrika problemi var…. Zaten açlık sınırında yaşayan bir nüfus yoğunluğu var.  Şimdi Afrika’ya ne olacak? Dünya Bankası diyor ki, “COVID-19 krizi, Afrika’da gıda güvenliği krizini ateşleme potansiyeline sahip; gıda ithalatı, daha yüksek işlem maliyetleri ve azalan iç talebin bir araya gelmesi nedeniyle önemli ölçüde düşecektir (% 13 ile %25 arası)…”. İthalat olmazsa ve herkes kendi stoklarının derdine düşerse, Afrika’da gıda ihtiyacı nasıl karşılanacak? Burada yaşanacak açlık, zaten var olan iç çatışmaları da körükleyip, kıta içi ve dışı göçleri teşvik ediyor; yetersiz beslenme ve susuzlukla birlikte bulaşıcı hastalıklara karşı savaş olanakları azalıyor, zincirleme giden pek çok etken birbiriyle el ele verip, büyüyor.  

Dünyayı bir bütün olarak düşünmemiz gerektiğini hatırlamamız gereken bir dönemde, korkarım ki, yine kendi derdimize düşüp, bizden gayrısını “öteki” yapıp, kendi kısır çemberimizin içinde, kuyumuzu kazmaya devam edeceğiz. En sonunda bu iş nereye varacak? Galiba, kuyunun dibinde su bulana kadar kazacağız, su çıkınca da şaşıp kalacağız. Bilmiyorum, bunu hakikaten kimse bilmiyor. Bence, Dünya şimdiye kadar hiçbir zaman bu kadar bilgiyi yönetebildiğini sanıp, bu kadar da aslında bir şey bilmediğini anladığı bir dönem yaşamadı. Dilerim bundan bir ders alabiliriz.

Durukan Dudu: “COVID-19 Tarım ve Gıda Sistemi Kurmak İçin Fırsat”

Koronavirüs tarımsal üretimi nasıl etkileyecek? Gıda krizi öngörüyor musunuz? Neden?  

Kabaca soframıza gelen gıda 3 aşamadan oluşuyor: üretim aşaması; bizim gıdaya erişebilme aşamamız ve sonunda fiyatlandırma aşaması. İklim krizinin etkilerini bir anda gözlemleyemeyebiliyoruz ama salgın bir anda gıdada tedarik sistemine etki ediyor. Koronavirüs’ün yarattığı sorun şu: üretim kısmında ve lojistik kısmında yaşanan belirsizlik, arz-talep şokları ve başka büyük sorunlar yaratacak. 

Tarım, çok fazla girdiye ihtiyaç duyduğundan, girdilerin pahalılaşması veya erişilemez hale gelmesi gıda krizine neden olur. Mevcut konvansiyonel tarım sistemi, gübre, tohum ve pestisitlere bağımlı. Üreticiler bunlar olmadan tarımsal üretim yapamazlar. Tedarik sorunu, bu sistemin çökmesi riskini artırır. Üreticiler de bunun farkında. Belirsizlik nedeniyle şu sıralar üreticiler kararsızlar. Tarımda belli zamanlarda üretimin yapılması gerektiğinden önümüzdeki 2-3 hafta çok önemli. Koronavirüsün yarattığı belirsizlikle, üreticiler ya üretim yapmayı kesecekler ya da merkezi idarenin yönlendirmesiyle üretim yapmaya karar verecekler. Burada karar alıcı olarak devletin doğru liderlik yapması çok önemli.  Üretim kısmında yaşanacak bu sorunların yanında tedarik kısmında yaşanacak sorunlar da var. Tedarik zinciri koptuğunda market raflarının boşalması ve daha da artan fiyatları görebiliriz. 

“Pandemi, İklim Krizi İle Yaşayacaklarımızın Provası”

Çözüm öneriniz nedir? 

Koronavirüs, iklim krizi ile yaşayacaklarımızın bir provası. Bugünlerde sistem dönüşümü yaratmak isteyen bizim gibiler için en fazla etki sahibi olabileceğim günler… Bu zamanlar ülke ve dünya olarak, bize mevcut gıda ve tarım sistemini dönüştürmek için müthiş bir fırsat sağlıyor. Bunu mutlaka değerlendirmemiz lazım. Aksi takdirde, yarın başka sorunlar ve en önemlisi iklim krizi daha da ağır sorunları bize yaşatacak.  Mevcut tarım sistemi çok kırılgan bir yapıya sahip; dahası üretim aşamasında gıda daha eve girmeden, tedarik zincirinin uzun olması nedeniyle, çok fazla israf oluyor. Bu da gıdada verimsizlik yaratıyor. Yarının gıda sistemi en azından bu tür krizlere dirençli olmalı. 

Aslında çözümler hazır; bu fırsatı değerlendirelim. Gıdanın yeniden onarıcı ve ekolojik olmasını öneren birçok kişi gibi, biz de Anadolu Meraları olarak, bütüncül yönetim ve onarıcı tarımı tavsiye ediyoruz. Siyasi iradenin, merkezi ve yerel yönetimlerin bu çözümleri alıp doğru şekilde uygulaması gerekiyor. Buna çözüm yollarından biri gıda toplulukları olabilir; bir üreticiden bir planlama dâhilinde, her ürettiği ürünü almayı taahhüt ederseniz, bu sistem dirençli hale gelir. Tarımda planlama yapmanın tek yolu bu. 

“Çok Daha Dirençli, Ekonomik ve Ekolojik Bir Tarım ve Gıda Sistemini Kurabiliriz”

Korona günlerinde yurttaşlar olarak biz, kısa vadede ne yapabiliriz? 

Şu aşamada, asıl yapılması gereken şey, belirsizliği ortandan kaldırmak. Eğer yapabiliyorsanız, dikim yapmanızı öneririm. Mikro seviyede kent bostancılığı, balkon bahçeciliği yapabilirsiniz. Daha makro düzeyde bakarsak, kısa vadede gıda arzını ve tedarik zincirini 3 ay sonra da garantiye almak için, gerekirse örneğin yem ve gübre gibi girdiler ithal edilip depolanabilir. Gübreli tarıma karşıyım ancak günü kurtarmak adına, tek seferlik yara bandı çözümü olarak, devreye sokulabilir.

Gıda tedarik ağları kurulabilir. Üretici ve tüketici arasındaki mesafeyi ortadan kaldırarak, yerel düzeyde her bir şehir ve ilçe düzeyinde gıda zincirinde, yerel yönetimler mahalle düzeyinde gıda topluluklarını kolaylaştıracak rol üstlenmeliler. 

İşbirliğine açık mısınız?    

Tabii ki, dileyen bize ulaşabilir. Anadolu Meraları ve bizim gibi oluşumlar, bu senaryolara 20 yıldır hazırlık yapıyoruz. Bu bizim için hiç yeni bir şey değil. Somut olarak ne yapılması gerektiği konusunda çok net birikimimiz var. Bunları siyasi iradenin değerlendirmesini isterim: çünkü bu yolla çok daha dirençli,  ekonomik olarak müreffeh ve ekolojik olarak da yarınlarımızı da garanti altında alan bir tarım ve gıda sistemini kurabiliriz. “Onarıcı tarım” dediğimiz bu zaten: hem bugünü hem yarını kurtaran bir sistem… Hem ekonomiyi hem de ekolojiyi güçlendiren sistemleri somut olarak ortaya koyabiliriz. Bize dileyen herkes ulaşabilir. Biz tüm faaliyetlerimizi, Korona günlerinde daha da artırarak, sürdürüyoruz.

Buket Atlı: “Temiz Bir Gelecek İçin Yeni Şeyler Söylemenin Tam Zamanı” 

Temiz Gelecek Derneği Genel Sekreteri Buket Atlı, Koronavirüs nedeniyle tarım ve gıda krizi olasılığına ilişkin değerlendirmelerini bizimle paylaştı. 

Atlı, “Türkiye’de son yıllarda büyük sorunlar olarak öne çıkan gıda güvenliği, su kıtlığı, işsizlik ve yoksulluk konularının; Koronavirüs pandemisi sebebiyle toplumda daha da büyük bir hasara neden olması riski ile karşı karşıyayız. Gıda konusunda yaşanan sorunu iki başlıkta açıklamak mümkün: gıdanın üretimi ve üretilen gıdaya erişim. Şu anda tam da tarlada fidelerin ekim zamanı olan Nisan ve Mayıs aylarında Koronavirüs sebebiyle işçilerin bir arada çalışamaması, korona ile mücadele kapsamında yapılması gereken seyahat kısıtları nedeniyle gıda üretiminde düşüş bekleniyor.” tespitini yapıyor. 

2020 yılında gıda üretiminde sıkıntı yaşanma ihtimalimiz çok yüksek olarak nitelendiren Atlı, tarlada çalışmaya devam eden mevsimlik tarım işçilerinin bazı illerde hiçbir koruyucu ekipman olmadan ve hijyenik olmayan şartlarda çalışarak büyük sağlık riskleri ile karşılaştığını hatırlatıyor. 

Buket Atlı, özellikle büyük şehirlerin gıdada şehir dışına bağımlı olmasının milyonları büyük bir gıda güvenliği problemiyle karşı karşıya getirebileceğini kaydederek, gıda sorununun önüne geçmek için “kimyasal gübreler yerine toprağı iyileştiren ve organik madde miktarını arttıran tarım ve hayvancılık uygulamalarına geçilmesi” gerektiğini söylüyor. Anadolu Meraları tarafından da benimsenen sürdürülebilir ve onarıcı tarım uygulaması sayesinde hem maliyeti düşürmenin hem de verimi arttırmanın mümkün olduğunu belirten Atlı ayrıca, şehirlerde özellikle belediyeler, vatandaşlar ve STK’ların işbirliğinde kurulabilecek kent bostanları ile ucuz ve besleyici gıdaya herkesin erişmesinin sağlanabileceğini hatırlatıyor. 

Son olarak Buket Atlı, dünyada ve ülkemizde kent bostanları, permakültür, zehirsiz ve onarıcı tarım konusunda yeterince güzel örnek olduğunu söylüyor ve “şimdi temiz bir gelecek yeni şeyler denemenin ve bu örnekleri çoğaltmanın tam zamanı” diyor.  

Koronavirüsün Yoksulluğu Artıran ve Sağlığı Bozan Etkisi  

Buket Atlı’nin dikkat çektiği önemli bir nokta, Koronavirüsün yoksulluğu artırarak sağlık üzerinde yaratacağı olumsuz etkiler. Oxfam’ın “Yoksulluk Değil, Onurlu Bir Yaşam” raporunu hatırlatan Atlı, Koronavirüs salgınının ekonomi üzerindeki etkileri sebebiyle yarım milyar kişinin daha yoksullukla mücadele etmek zorunda kalacağını; bunun da güçlü bağışıklık sistemine ihtiyaç duyulan günlerde kent yoksulluğunu artırarak dar gelirli ailelerin yeterli ve dengeli beslenebileceği gıdaya erişimi güçleştirmesiyle Korona ve benzeri hastalıklara davetiye çıkarabileceğine dikkat çekti. 

The post Pandemi, Tarımsal Üretimi ve Gıda Güvenliğini Nasıl Etkiliyor?  appeared first on Sivil Sayfalar.