Sivil toplum, özellikle depremin etkilediği bölgelerde faaliyet gösteren STK’lar, afet sonrası dönemlerde nasıl müdahale edeceklerini, kapasitelerinin bu tür durulmalarda nelere yeteceğini,  bence önemlisi de, dezavantajlı kesimlerin afet sonrası süreçte kırılganlıklarının nasıl artığını yaşayarak deneyimledi. Özellikle, 2011’de başlayan kitlesel göçle, Suriyeli mültecilerin yoğun olduğu illerde pek çok yere, ulusal ve uluslararası örgüt zaten aktif olarak çalışıyordu, bu illerdeki ve sınır ötesi çalışan ekipleri, çünkü deprem sadece sınırın bu tarafını etkilemedi, sınırın diğer tarafında, Suriye içerisinde de büyük yıkıma sebep oldu, bu sebeple, onlarca sivil toplum örgütü  yerel ihtiyaçlara odaklanarak çalışmalarını sürdürüyordu. Ancak, depremin ardından herkes gibi sivil toplum da zorlu bir süreç yaşadı. Örneğin, Kırkayak Kültür’ün her iki merkezinde de hafif hasarlar oluştu ve bir süre kullanılamadı. Sivil toplum çalışanları, özelliklede gönüllüler, ilk günlerde fiziksel mekanlara girmeden çalışmaya başladılar. Ancak diğer yandan Pandemi sürecinde de yaşadığımız gibi ne yazık ki, insani yardım örgütleri de dahil olmak üzere sivil toplum, bu tür acil durumlara hazırlıklı değildi. Pandemi sürecinde de aynı durum yaşandı; sivil toplum bu tür beklenmedik doğal tehlikelerin yaratacağı afetlere hazırlıklı değildi. Ancak, yine de kısa süre içinde, uluslararası ve yerel sivil toplum örgütlerinin hızla organize olması ve sağlanan uluslararası fonlarla birlikte etkin bir şekilde çalışma için sahaya dönüldü ve bir yıldır bu çalışmalar sürüyor. Bir yıl sonra, dönüp geriye baktığımızda, Türkiye’deki sivil toplum, afetlerin ardından daha da güçlendi ve çeşitlendi. Gölcük Depremi ve Van Depremi gibi geçmiş afetlerin ardından kurulan STK’lar, şimdi sahada aktif olarak çalışıyor. Suriyeli mültecilerin kitlesel göçüyle birlikte Türkiye’de sivil toplumun yapısı da değişmişti, şimdi afet sonrası dönemde sivil toplum yeniden bir değişim yaşıyor.  Bugün, sivil toplum hala bu alanda faaliyet gösteriyor, ancak çalışmalarının etkinliği ve ihtiyaçlara göre yönlendirilmesi hala tartışma konusu, özellikle insani yardım alanı hak temelli bir yaklaşımın çok uzağında, oysa afet sonrası dönemlerde şunu gördük ki, hak temelli yaklaşım insanları hem afet riskinden korumayı hem de afet sonrası hayatlarını sürdürebilmeleri için onları güçlendirmek için olmazsa olmazlardan biri.

Afet sonrası dönemde insan haklarına saygı ve koruma açısından sivil toplum kuruluşlarının paydaşlarla iş birliği nasıl sağlanabilir?

Kırkayak Kültür olarak, hak temelli  çalışmalar bir sivil toplum örgütüyüz. Özellikle dezavantajlı toplum kesimleri için koruma faaliyetleri yürütüyoruz ve savunuculuk yapıyoruz. İnsani yardım alanında faaliyet göstermiyoruz, ancak pandemi sonrasında gönüllülük esasıyla ihtiyaç sahibi ailelere destek olduk. Depremle birlikte fark ettiğimiz bir şey var. Depremin yaşandığı ilk dönemlerde, sivil toplum örgütlerinin insani yardım ve koruma alanında hak temelli bir çalışma yürütmediğini gördük. Yardım yerine destek vurgusu yapmamız gerektiğini fark ettik. Konteyner ya da çadır gibi desteklerin, aslında barınma hakkı içinde, bir hak olduğunu vurguladık.

Bu deprem bize, insani yardımın koruma olmadığını, ancak hak temelli yaklaşımla korumanın bir aracına dönüşebileceğini gösterdi. Bu nedenle, gelecek için dersler çıkarmamız gerekiyor. Bu depremde sivil toplum örgütlerinin ne kadar önemli olduğunu anladık. Ancak, afet öncesi ve sonrası çalışmalarda sivil toplumun daha fazla dahil edilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Türkiye’nin deprem bölgesi olması ve küresel göç yolları üzerinde bulunması nedeniyle, afet öncesi koordinasyonun sivil toplumu da içerecek şekilde yapılması önemli.

Şimdiye kadar, AFAD ve kamu kurumları bu konuda düzenleyici rol oynadı, ancak sivil toplum örgütlerinin bu sürece daha fazla dahil edilmesi gerekmekte. Afet sonrası dönemde koruma ekseninin insan hakları temelli olması gerektiğini düşünüyoruz. Bu yaklaşımla, dezavantajlı toplum kesimlerinin ihtiyaçlarına daha etkili bir şekilde yanıt verebiliriz.

Özne, hizmet götürdüğümüz ya da hizmet verdiğimiz toplum kesimleri, hedef kitlemiz, yaralanıcılarımız, ne ad verirsek verelim, ama özne biz değiliz. Bu büyük bir yanılgı… Özne olarak kendimiz alırsak sadece kendimiz eksenli düşünürüz, proje odaklı düşünürüz ve asli görevlerimizi unuturuz.

Sivil toplum kuruluşlarının kendi içinde çeşitliliği teşvik etme ve ayrımcılığı önleme konusundaki çabalarını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Şu anda dünyada belirli terimler ve alanlar trend olabiliyor. Sivil toplumda da benzer bir durum söz konusu. Son dönemlerde, kırılganlık ve yerelleşme gibi terimler üzerinden bir söylem oluştu. Ancak, bu trendler genellikle pratikte karşılığını bulmuyor. Bence, sivil toplum çalışanlarının ve sivil toplum örgütlerinin öncelikle kabullenmeleri gereken bir şey var ki o da, kendilerinin özne olmadığı gerçeğini kabullenmeleri, özne hizmet götürdüğümüz ya da hizmet verdiğimiz toplum kesimleri, hedef kitlemiz, yaralanıcılarımız, ne ad verirsek verelim, ama özne biz değiliz. Bu büyük bir yanılgı… Özne olarak kendimiz alırsak sadece kendimiz eksenli düşünürüz, proje odaklı düşünürüz ve asli görevlerimizi unuturuz… Yıllardır ayrımcılıkla mücadele ediyoruz ve ayrımcılığa uğrayan toplum kesimlerinin ve bireylerin uğradıkları ayrımcılığın epeyce bir kısmının da sivil toplum çalışanlarınca yapıldığına tanık oluyoruz. Birçok örnekte, sivil toplum çalışanlarının ayrımcı tavırlarla sergilediğini görüyoruz. Örneğin, bir Çingene mahallesine giden bir çalışanın, mahalleye girdiğinde “burası Çingene dolu, dikkatli olun bir şeyini çalmasınlar” gibi ifadelerle kullanması ya da depremden sonra sivil toplum kurumlarının bir kısmının, Dom, Abdal ve mültecileri desteklememesi, sağladıkları desteklerde onları geride bırakmaları gibi…  Ne yazık ki bu tür ön yargılar ve kalıp yargılar her dönemde ve her toplumda oldukça yaygın ve bunlar ayrımcı uygulamalara sebep oluyor. Ama son 10 yılda öğrendiğimiz bir şey var ki afet sonrası dönemler, bu tür önyargıların ve ayrımcı uygulamaların daha da güçlenip, toplum içerisinde yaygınlaşıyor. Dünyanın her yerinde bu ayrımcı uyulmalarla, başta sivil toplum örgütleri olmak üzere, insan hakları savunucuları, aktivistler mücadele ediyor. Sivil toplum bu açıdan çok önemli ama bugün neo-liberalizmin de etkisiyle artık kendisini bir sektör olarak tanımlıyor. Oysa sivil toplum örgütleri, dünyayla dertleri olan insanların, devletin boşalttığı yada erişemediği alanlarda çalışmalar yapmak için kurulur, var olma sebeplerinden biri de budur.

Sivil toplum sektörü olarak adlandırılan bu dönemde, özellikle gençlerin insan hakları alanında eğitilmesi ve ayrımcılık konusunda duyarlı hale gelmeleri önemli. Ancak maalesef, gelinen noktada, pek çok sebebi olmakla birlikte, bu konuda duyarlılık artık pek yaygın değil, bu alana artık sektörel iş olarak bakılıyor.

Yapılan çalışmalar, dezavantajlı grupların yaşam koşullarının normal zamanlarla kıyaslanamayacak kadar kötüleştiğini gösteriyor. Haklara ve hizmetlere erişimleri zorlaştı. Deprem sürecinde sivil toplumun da ‘dezavantajlı gruba’ dönüştürüldüğünü düşünürsek, bir dezavantajlının diğeri için ne yapabileceğini düşünüyorsunuz?

Şu anda elimizde özellikle göç dönemini ve deprem sonrası dönemi ilgilendiren sivil toplum verileri oldukça sınırlı. Tabi ki, deprem sivil toplum çalışanlarını da etkiledi ve bazı travmatik deneyimler yaşandı, özellikle Hatay’da sivil toplumda da can kayıpları oldu, büyük kayıplar yaşandı.  Ancak sivil toplum örgütleri insan kaynağı açsından hızla kendini yeniledi ve sivil toplum örgütleri hala topluma hizmet etmeye çalışıyorlar, özellikle deprem sonrası travma yaşayan kesimlere destek olmaya çalışıyorlar. Bu süreç zorlu olsa da, sivil toplumun görevi bu tür durumlarda topluma yardımcı olmak, biz bunun için varız.

Ayrımcılıkla mücadelede sivil toplum kuruluşlarının karşılaştığı en büyük zorluklar nelerdir ve bu zorlukların üstesinden gelmek için neler yapılabilir?

Şu anda dünyada çok güçlü bir mülteci karşıtı hareket var ve bu hareketin temeli aslında ırkçılık. Bu ırkçı düşünce, özellikle de  yeni medya aracılığıyla, toplumda hızla yayılıyor ve sokakta, gündelik hayatta ciddi bir ayrımcılığa dönüşüyor. Günümüzde özellikle sivil toplum örgütlerinin dezavantajlı toplum kesimleri için çalışanlarının en büyük problemi, siyasetin popülist eğilimleri üzerinden ayrımcılığı körüklemesi. Ancak şunu da unutmamak gerekiyor ki, bu eğilime karşı bir karşı dalga daha var,  ben bu dalgadan oldukça umutluyum, son dönemde dünyanın farklı yerlerinde katıldığım, toplantılar, forumlarda bu kaşı dalganın filizlenip güçlendiğini gördüm, bu gün dünyanın her yerinde birlikte yaşamı savunan dalga da yükseliyor. Bu yıl katıldığımız,  Nepal’de düzenlenen Dünya Sosyal Formu, Cenevre’de düzenlenen Göç ve Kalkınma Formu ve daha pek toplantı, özellikle, bu yeni dalganın güçlenmesinin görünürlüğü açsından oldukça önemliydi. Dünyanın her tarafında bu dalga yükseliyor. Özellikle de küresel güneyden gelen taban hareketleri, dünyanın her tarafından dezavantajlı, marjinalleştirilmiş toplum kesimlerinin temsilcileri, küresel kuzeye göç etmiş göçmen örgütleri,  yeni kuşak göçmen gençler, göçmen işçi örgütleri, insanı önceleyen, sadece geleceği değil bugünü de isteyen, farklıkların birlikte ve eşit yaşayacağı bir dünya talebiyle bir araya geliyor. Bu günün dünyasında kadın hareketinin en güçlü olduğu dönemi yaşıyor. Özellikle gençler arasında, kadın hareketinin de verdiği güçle ve göçmen kökenli gençlerin söz sahibi olduğu, bir hareket güçleniyor. Diğer taraftan tarihsel olarak marjinalleştirilmiş, dezavantajlı Roman, Dom ve diğer topluluklar içinde eğitimli bir kuşağın ortaya çıkması da bu dalgayı güçlendiriyor. Tüm bunlar bir araya geldiğinde yeni ve yaşanabilir bir dünyanın geç olmadan kurulması gerektiğinin farkına varan insan sayısı da artıyor. Çünkü dünyanın her tarafında, biraz olsun olup bitenin farkına varan herkes, yaşanan iklim, çevresel ve ekonomik krizlerin dünyanın sonunu getireceğini görüyor, mevcut sistem sürdürülebilirliğini hızla yitiriyor.

Belki bu günlerde, popülist siyasetin yükselişiyle birlikte, sivil toplum örgütlerinin ayrımcılıkla mücadele etmesini zorlaştıran bir ortam oluşuyor. Türkiye’de de benzer bir durum söz konusu, mülteci ve göçmen karşıtlığıyla mücadele eden sivil toplum örgütlerinin seslerini duyurmakta zorlandıkları bir dönemden geçiyoruz. Ancak, yaptığımız işlerde  hak temelli yaklaşımı eksen alan kurumlar olarak, bizim de içinde bulunduğumuz dalganın pozitif enerjisini hissederek, bu zorlukların üstesinden gelmek için çaba gösteriyoruz.

Sıfırdan başladık, yine sıfıra döndük raporunuz Abdal ve Dom’ların yaşadığı ayrımcılığa odaklanıyor. Bu alanda çalışan sivil toplum kuruluşları diğerlerinden farklı olarak neler yaşadı deprem sürecinde.

“Sıfırdan başladık, yine sıfıra döndük” raporu, Suriyeli mültecileri de içererek afet sonrası dönemlerdeki  haklara ve hizmetlere erişim ve ayrımcı uygulamalara odaklanıyor ve geleceğe dair politika önerilerini içeriyor. Mevcut deneyimlerimiz bize afetlerin ilk günlerinde toplumların homojenleştiği, herkesin etkilendiği ara dönemler oluştuğunu gösteriyor. Ancak zamanla afetlerden sonraki o kaos hali sona erince, sosyoekonomik açıdan farklılıkların görünürlüğü hızla artıyor ve heterojenleşme daha hızlı ve daha keskin bir hal alıyor. Afetlerin, özellikle dezavantajlı toplum kesimlerini daha fazla etkilediğini görüyoruz. Çünkü deprem gibi afetlerde en çok zarar görenlerin genellikle yoksul bölgelerde yaşayanlar olduğu, depreme dayanıksız konutların en çok yoksulların yaşadığı bölgelerde olduğunu, toplumsal dayanıklılığın bu toplum kesimlerinde daha düşük olduğunu görüyoruz. Bunu son yaşadığımız afet sonrasında da gördük, kitlesel göçün yaşandığı dönemde de. Bu raporu hazırlarken görüşmeler yaptığımız insanlar, desteklerin sağlandığı yerlerde, medyada özellikle de sosyal medyada ayrımcılığın yaşandığını, dile getirdiler. Hizmetlere ve haklara erişimde dezavantajlı ve kırılgan toplum kesimlerinin nasıl geride bırakıldığını, onlardan dinledik ve bunu raporladık.

The post ‘Türkiye’deki Sivil Toplum, Afetlerin Ardından Daha da Güçlendi ve Çeşitlendi’ appeared first on Sivil Sayfalar.

Kırkayak Kültür’ün kuruluşu ve çalışmaları hakkında da bilgi veren Kemal Vural Tarlan, hak alanında faaliyet yürüten bir dernek olarak mültecilerle birlikte yaşama pratikleri üzerine çalışmalar yaptıklarını kaydediyor.  Pandeminin dezavantajlı gruplar için eşitsizliği daha da derinleştirdiğini hatırlatan Tarlan, Avrupa Birliği Sivil Düşün Programı ve Friedrich-Ebert-Stiftung Derneği desteğiyle hazırladıkları Öznenin Sesi (Pandemi Döneminde Göçmen Kadın Emeği) projesiyle; kendileri ve emekleri görünmez kılınan göçmen kadınlara söz vermek ve kamusal alanda görünürlüklerini arttırmayı hedeflediklerini belirtiyor. Farklı alanlarda çalışan Suriyeli kadınların sesine odaklanan video serisi ve raporda; pandeminin kadınların çalışma ve gündelik hayatına etkileri tüm yönleriyle değerlendiriliyor.

Türkçe, Arapça ve İngilizce olarak hazırlanan video serisini izlemek için tıklayınız.

Proje kapsamında hazırlanan rapora ulaşmak için tıklayınız.

The post Öznenin Sesini Duymak… appeared first on Sivil Sayfalar.

Halkların Köprüsü Derneği’nin son üç senedir Türkiye’nin öncelikli gündemi arasında sayılan ve derinleşen bir kriz olarak önümüzde duran mültecilik sorununun farklı yönlerden ele alındığı bu anlamlı çalıştayda  “Haklara sahip olma hakkı Türkiye’de ne anlama geliyor?”, “Osmanlı ve Türkiye’de devletin nüfus ve iskan politikaları”, “Türkiye’de vatandaşlık hukuku”, “Dünyada birlikte yaşam örnekleri”, “Mültecilerle birlikte yaşam kurarken”, “Türkiye toplumunun kırılganlıkları”, “Bir sınıf meselesi olarak göçmenler”, “Mülteciler, sığınmacılar”, “Suriye’de yaşam, kültür ve siyaset neydi?” konu başlıkları altında sunumlar gerçekleştirildi. İzmir Tepekule Kongre Merkezi’nde 29–30 Nisan tarihleri arasında tüm üye ve gönüllülerin katılımıyla gerçekleştirilen “Birlikte Yaşam Kurmak ve Vatandaşlık” temalı çalıştay, iki gün boyunca akademisyen, yazar, hukukçu ve insan hakları aktivistlerinin yaptığı sunumlar ve atölye çalışmalarının ardından yayınlanan bir sonuç bildirgesiyle sona erdi.

“Türkiye’de, Suriye’de hatta Ortadoğu’da milyonlarca insanın kaderi bugün Türkiye’nin politikalarının insani, gerçekçi, çoğulcu ve demokratik olmasına bağlıdır”

Çalıştayda “Halkların Köprüsü Derneği, neden mültecilik statüsü ve isteyene neden vatandaşlık hakkı talep ediyor” başlığı altında açılış konuşmasını yapan Halkların Köprüsü Derneği Başkanı Prof. Dr. Cem Terzi, derneğin bu soruna dair somut çözüm önerilerini şu şekilde sıraladı: “Ulus, ortak bir yerleşme kararından başka bir şey değildir. Göçmenlere ve mültecilere koşulsuz hoş geldiniz diyoruz. Şans eseri bu topraklarda doğmuş olmak bizleri ev sahibi yapmaz. Bütün topraklar herkesindir. Türkiye’de, Suriye’de hatta Ortadoğu’da milyonlarca insanın kaderi bugün Türkiye’nin politikalarının insani, gerçekçi, çoğulcu ve demokratik olmasına bağlıdır. Suriyeliler dâhil tüm yabancılara mülteci statüsü verilmelidir. İsteyenlere sınıflarına, ırklarına, ulusal aidiyetlerine, etnik kökenlerine, inançlarına, dinlerine mezheplerine bakmadan, hiçbir ayrımcılık yapmadan vatandaşlık hakkı verilmelidir. Her türlü haktan mahrum kalmış bu insanların ‘Haklarına Sahip olma Hakkı’ yaşadıkları topluma itilip katılmadan, sindirilip, tutulmadan katılma hakkıdır. Avrupa’ya hoş görünmek, imtiyazlar koparmak için Türkiye’nin mülteci hapishanesi olmasına gönüllü olunmamalı, başka ülkelere gitmek isteyen mülteciler engellenmemelidir. Ülkesinden ayrılmak zorunda kalmış Suriyelileri, Suriye sevdalarından vazgeçirmeye yönelik politikalardan uzak durulmalıdır. Kamu hizmetindeki tüm metinlerin Türkçe’yle birlikte Arapça ve Kürtçe’yi de içermesi gerekir ancak bu yolla Türkiye bir asimilasyon aracı olmaktan çıkabilir. Yabancı düşmanlığından arınmış bir ortamda yaşama olanağı, sosyal güvenlik ve sağlık hizmetlerine eşit bir biçimde ulaşabilmenin sağlanması için özellikle dil bariyerlerinin aşılması, tercümanlık hizmetlerinin sağlanması şarttır”.

Çalıştayda “Osmanlı’da ve Türkiye de devletin nüfus ve iskân politikaları” konulu bir konuşma yapan gazeteci İrfan Aktan, İzmir’le ilgili algılara da değindi. “Ayrımcılığın hem çok yoğun bir şekilde görünür olduğu fakat aynı zamanda direnen insanların yoğun faaliyetlerden hiç geri durmadığı bir şehir olarak İzmir’in farklı bir yapısı olduğunu” dile getiren Aktan, “İzmir bir zamanlar, militarizmin ve dışlayıcılığın yeri olarak görülse de Savaş Karşıtlığı Derneği en fazla ayrımcılığa maruz kalan vicdani retçilerin haklarını savunarak onların sesini duyulur kılmak için İzmir’de yıllarca çok çetin bir mücadele verdi. Halkların Köprüsü Derneği’nin bu tür faaliyetler yürütmesi özellikle mültecilerin en azından sahipsizlik duygusuna kapılmamaları ve geldikleri yerde herkesin onların karşısında olmadığını, onları her anlamda destekleyen insanların da var olduğunu bilmeleri açısından çok önemli. Bu duygunun kendisini vermek bile çok önemli. Bu da tutunabilmeleri ve varlık mücadelesini sürdürebilmeleri için önemli bir moral desteği. Sesimizin o veya bu şekilde çoğaltılması, bu derneğin veya benzeri faaliyet yürüten STK’ların faaliyetlerini daha da artırmaları çok önemli. En önemlisi de mültecileri dışlayan, onların ülkesine dönmesini talep edenlere karşı argüman geliştirmek gerekiyor. Ben bu anlamda hem derneği hem faaliyetleri çok kıymetli buluyorum” dedi.

Akademisyen Serdar Tekin de, “Haklara sahip olma hakkı Türkiye’de ne anlama geliyor” konu başlığıyla çalıştaya katkıda bulundu. Tekin, çalıştayın ‘Birlikte yaşam kurmak ve vatandaşlık’ temasıyla yapılmasının önemine değinerek şunları söyledi: Önemini kısaca anlatmaya çalışayım. Vatandaşlık meselesi ‘vatandaşlıktan’ daha genel bir mesele olarak önümüzde duruyor. Buradaki “mülteci” statüsü tanınmamış mültecilerin, Türkiye’de hangi statüde yaşayacakları meselesi önemli. Birincisi, uluslararası hukuk açısından son derece tuhaf geçici bir statü içinde tutuyoruz onları. Geçici koruma üç ay, beş ay birilerinin hayatta kalmasını sağlamak için çok işlevsel bir şey olabilir ama ilk gelen mültecilerin altı yılı doldu. Bu insanlar geçici korumayla hayatlarını sürdürmeye ve hayatta kalmaya çalışıyorlar. Müşterek hayata katılabilmeleri için siyasal haklara ihtiyaçları var; vatandaşlık meselesi bu açıdan önemli. Bu insanların artık kalıcı olduklarının, artık herkes tarafından görüldüğü bir noktada, “nasıl bir arada yaşayacağız” sorusuna statü dışında bir yanıt aranamaz. Halkların Köprüsü Derneği’nin altını çizdiği en önemli meselelerden biri de bu. Kendi hayatı üstünde söz sahibi olabilmesinin siyasal özne olarak tanımlanması için bu çok önemli. Derneğin düzenlemiş olduğu bu çalıştay, bu meselenin konuşulması için bir davet niteliğinde. Vatandaşlık meselesinin etrafında dolanmamak, böyle bir sorun yokmuş gibi “geçici misafirlik” statüsü sürdürülebilirmiş gibi yapmaktan vazgeçmemiz gerekiyor. Bu sadece Suriyelilerin ve diğer mültecilerin değil, özet olarak Türkiye’nin entegrasyonu sorunu; bir toplumun kendisini demokratik bir ulus olarak yapılandıracağı tartışmasına doğru yerden başlamak önemli.

İkinci Alan Kurdî Mülteci Çalıştayı, Doğa Elçin Aydoğan, Melda Yaman, gazeteci Kemal Vural Tarlan, Assaad Al Alchi, Doğuş Şimşek ve Pakrat Estukyan’ın konuşmalarıyla son buldu.

The post “II. Alan Kurdî Mülteci Çalıştayı” İzmir’de gerçekleştirildi appeared first on Sivil Sayfalar.