Çalışmanın öncelikli olarak iki amacı bulunmakta; birincisi; Türkiye ve Avrupa Birliği ülkelerindeki engelli ve tüketici hakları alanında çalışan sivil toplum örgütleri arasında kurumsal, yaygın, güçlü ve sürdürülebilir işbirliklerinin oluşturulması. Bu işbirliğini sağlamak için “Engellilerin Tüketici Hakları Ağı” kurulacak. Eğer Covid-19 pandemi şartları izin verirse önümüzdeki 1 yıl içinde Türkiye’de ağın uluslararası katılımlı toplantısı yapılacak. Toplantıda ağın programı, iletişim araçları, sekretaryası vb. araçları oluşturulacak.

Çalışmanın diğer amacı; yukarıda da belirtildiği gibi engellilerin tüketici hakları konusunda Türkiye ulusal mevzuatında herhangi bir düzenleme bulunmamakta. Bu eksikliği ortadan kaldırmak için Avrupa Birliği ülkelerinin mevzuatları incelenerek iyi uygulama örnekleri tespit edilecek ve Türkiye’de engellilerin tüketici hakları mevzuatının oluşturulması için politika önerileri hazırlanacak.

Politika önerilerinin ilki ise “Engellilerin Tüketici Hakları Manifestosunun” hazırlanması olacak. Bu belge daha çok engellilerin tüketiciler olarak yaşadıkları hak ihlallerini ve bu ihlalleri gidermeye yönelik yapılması gereken çalışmaları ortaya koyacak. Bunların dışında engellilerde ve sivil toplum örgütlerinde engellilerin tüketici hakları konusunda bilgi, bilinç ve farkındalığın artırılmasına yönelik eğitimler, kampanyalar gerçekleştirmek, dökümanlar hazırlamak gibi çalışmalar da gerçekleştirilecek.

Engelli bireyler için tüketici hakları mevzuatının oluşturulması neden önemli? Bu çalışmaya neden gerek duyuldu, çalışmanın nasıl bir arka planı var? 

Türkiye nüfusunun yaklaşık 10 milyonu engellilerden oluşuyor. Engelliler engel durumlarına, engel gruplarına özgü sorunlar ve hak ihlalleri yaşamakla beraber bütün engellileri ilgilendiren temel ve ortak sorunlar oldukça fazla.

Eğitim ve sağlık hizmetlerinden tam ve etkin faydalanılamaması, istihdam sürecine katılım konusunda fırsat eşitliğinin sağlanmaması, mal ve hizmetlerin, bilgi, teknoloji ve mekanların erişilebilir olmaması, kültür-sanat-spor vb aktivitelere katılım olanaklarının sınırlı olması gibi zorluklara ek olarak Covid-19 pandemisi gibi olağanüstü durumların engelliler üzerinde yarattığı yıkıcı etkiye karşı kamusal hizmetlerin yetersiz kalması gibi genel sorunlar engellilerin yaşadıkları hak ihlallerinin nedenleridir. Engellilikle kadın, çocuk, yaşlı, LGBTİ+, işsizlik, yoksulluk gibi olguların kesişmesi belirtilen zorlukların düzeyini daha fazla artırmaktadır. Belirtilen bütün bu hak ihlalleriyle kesişen ve şuana kadar karar vericiler ve sivil toplum örgütleri tarafından göz ardı edilen bir alan ise “Engellilerin Tüketici Hakları” konusu. Tanım olarak tüketici; iktisadi mal ve hizmetleri belirli bir bedel karşılığında satın alarak kullanan kişidir. Tüketicinin tükettiği şeyler daha çok maddi şeyler olarak algılanmakla beraber maddi olmayan kültür, eğlence, spor, paylaşılan bilgi, mal ve hizmetlerin tüketiciye ulaşma şekli ve süreçlerinin hepsi tüketim öğeleridir.

Tüketiciyi ilgilendiren tüketim konularının çok geniş bir alanı hatta gündelik yaşamamızın tamamını ilgilendiriyor olmasından dolayı gündelik yaşamımızın bütün alanlarının engellilere özgülenmiş olarak planlanmasını zorunlu hale getirmektedir. İnsan hayatımızın engellileri de gözeterek planlanması engellilerin toplumsal yaşama katılabilmeleri için bir zorunluluktur. Bu zorunluluk aynı zamanda engelliler için bir tüketici hakkıdır. Engellilerin tüketici hakları konusunda 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’da herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da ise sadece “ticari reklamların engellileri rencide edici olamayacağı” şeklinde bir düzenleme bulunmaktadır. “Engellilerin Tüketici Hakları” çalışması gerek mevzuatta gerekse de uygulamalarda var olan bu boşluğun ortadan kaldırılması için bir başlangıç olarak planlanmıştır.

Engellilerin tüketici hak ihlallerinden korunması için bu mevzuatın oluşması yeterli olacak mı peki?

Tabi ki bir mevzuatın bulunması bir hakkın hayata geçmesi için yeterli değildir. Örneğin Engelliler Hakkında Kanun’da mekanların, toplu taşıma araçlarının vs erişilebilir olmasına yönelik düzenleme olmasına rağmen şu an yaptırım hükümleri uygulanmıyor. Veya 4857 sayılı İş Kanunu’nda veya 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda engellilerin istihdamını zorunlu tutan hükümler var ama tam anlamıyla uygulandığı söylenemez. Bu açıdan yasal düzenlemelerin olması yeterli olmuyor. Fakat bu olumsuzluklar hakların yasal güvence altına alınmasını önemsiz hale getirmiyor.

Bir hakkın yasal güvence altına alınması o hakkın hayata geçirilmesinin önemli bir aşamasıdır.

Yasal olarak güvence altına alınan bir hakkın ihlali durumunda adli ve idari alanlarda talepte bulunma olanağı ortaya çıkar. Bu da hak ihlaline neden olanlar için caydırıcı bir durum yaratabilir. 

Şu an üretilen ürünlerin erişilebilir olmasına yönelik bir zorunluluk bulunmuyor ve onun için de çok az sayıda ürün erişilebilirlik kriterleriyle uyumludur. Yasal bir düzenleme olmadığı için engelliler ürünlerin erişilebilirliği konusu sadece hak meselesi üzerinden talepte bulunabilirken bu talepleri karşılamayanlara yönelik caydırıcı bir durum söz konusu değil. Bu olumsuzluğu aşmak açısından yasal mevzuatın oluşturulması zorunludur.

Firmalar engellilerin tüketim haklarına uymuyor mu, bunun için yasal bir düzenleme mi gerekiyor?

En sondakini başta söylemekte sakınca yok; evet firmalar ürün ve hizmetlerin, mekanların ve tüketiciye yönelik diğer şeylerin erişilebilirliği konusunda üzerlerine düşen sorumlulukları yerine getirmiyorlar.

Bunun çok basit bir nedeni var. O da kar meselesidir. Bir mal veya hizmetin erişilebilir olması için ek masraflar yapmak gerekir. Ürünlerin üzerine kabartma yazı yazılması, işyerlerinde işaret dili tercümanı bulundurulması, tuvaletlere ek donanımlar konması, rampa yapılması, uygun büyüklükte-sesli-görüntülü asansör vs hepsi bir masraf kalemidir. Mal ve hizmetlerin erişilebilir olmasının önündeki en büyük engel firmaların daha fazla kar için bu masrafları yapmaktan kaçınmasıdır.

Eğer firmalar daha fazla masraf yapmamak için ürettikleri mal ve hizmetlerin erişilebilir olmasını sağlamıyorlarsa o zaman bunu sağlayacak yasal mevzuata ihtiyaç ortaya çıkar.

Yasal mevzuat bu açıdan gerekli olduğu gibi ayrıca erişilebilirlik kriterlerinin belirlenmesi, bu konuda standartların oluşturulması için de yasal mevzuat gerekiyor. 

Engelliler Konfederasyonu ve Tüketici Hakları Derneği, Bulgar Ulusal Aktif Tüketiciler Derneği ve Bulgaristan Görme Engelliler Spor Federasyonu beraber yürütülecek çalışma. Bu beraberlikten hareketle daha sonra farklı ülkeleri de ağa dahil etme planlarınız var mı?

Sivil Toplum Diyaloğu-VI programı kapsamında Avrupa Birliği tarafından desteklenen ve Merkezi ve İhale Birimi Başkanlığı koordinasyonundaki çalışmayla hazırlıkları yapılan Engellilerin Tüketici Hakları Ağı, sizin de belirttiğiniz gibi başlangıçta engelli hakları alanından 2 ve tüketici hakları alanında 2 olmak üzere toplam 4 sivil toplum örgütünün katılımıyla kurulacak. Sonraki 1 yıllık süreçte bu ağa en az 30 sivil toplum örgütünün katılmasını hedefliyoruz. Fakat bu iş birliği kağıt üzerinde olan bir iş birliği olmayacak. Ağ farklı ülkelerdeki mevzuat ve uygulamaları araştıracak hem ulusal hem de uluslararası düzeyde engellilerin tüketici hakları konusunda yeni politika önerileri oluşturacak. Farklı ülkelerdeki iyi uygulama örneklerinin yaygınlaştırılmasını sağlayacak. 

Ağın bilgi paylaşımını sağlamak için çok dilli web sitesi ve kendi içinde haberleşme ve bilgi paylaşımını sağlayacak sanal platformları hazırlanıyor. Bu araçlar özellikle pandemi gibi hareket kısıtlarının bulunduğu koşullarda ağ üyelerinin haberleşme ve bilgi paylaşımını sağlayacak.

Bu çalışmaların başlangıcı ve bizi ilgilendiren boyutu olarak Türkiye için engellilerin tüketici hakları konusunda yeni politikaların oluşturulması olacak.

Çalışma henüz başlangıç düzeyinde olmakla beraber engelli ve tüketici hakları alanında çalışan sivil toplum örgütlerini ağa katılmaya davet ederek bitirebiliriz.

The post ‘Engellilerin Tüketici Hakları’ Uluslararası Ağ Oluyor appeared first on Sivil Sayfalar.

Normal şartlarda zaten yoğun olarak yaşanan engelli haklarının ihlali durumu pandeminin gerekçe gösterilmesiyle içinde bulunduğumuz dönemde daha fazla artmakta ve çeşitlenmekte. Haziran ayı başında şehirlerarası tren seferleri başlatıldı ama engellilerin ücretsiz seyahat hakkı engellendi. Ücret karşılığı trenleri kullanabilecekleri söylendi. “Ücretsiz seyahat virüsü yayıyor ama ücretli seyahat sorun yaratmıyor” der gibi! Tepki üzerine, engellileri “koruyoruz” gerekçesiyle trenlerle seyahati tamamen kaldırdılar. Engelli hakları örgütlerinin mücadelesi sonucu bu uygulamayı kaldırmak zorunda kaldılar ve engelliler seyahatlerinde trenleri kullanmaya başladılar. TCDD şimdi ise kamuoyuna açıklamadan, gizli bir hak ihlali uyguluyor: Gizli kota. TCDD, engelliler için 400 kişilik trenlerde 8600 kişilik trenlerde ise 10 kişilik kota uygulamasını kamuoyunun bilgisi olmadan hayata geçirmiş. 8 veya 10 kişilik kota dolunca tren boş bile olsa siz engelli olarak yolculuk yapamıyorsunuz. 

Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı’nın (EKPSS) sürekli ertelenmesi, bir türlü yapılamaması veya bilinçli olarak yapılmamasıyla ilgili ne düşünüyorsunuz? Bu sınav sizce şart mı?

Evet, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre engellilerin kamu personeli olmaları için bu sınava katılmaları gerekiyor. Bu sınavlara katılan engelliler için “memur” kadrosunda %3, kamu işçisi kadrosunda ise %4 oranında kontenjan ayrılmış. Sınava giren engelliler daha sonra, hiçbir zaman doldurulmayan, bu kontenjanlardan kamu personeli olmaya çalışıyorlar. Zaten ataması yapılan engelli kamu personeli sayısı devede kulak misali durumunda. Bu duruma şimdi de sınavların hiç yapılmaması eklenmeye çalışılıyor. 2017 yılında 2363, 2018 yılında 2150 ve 2019 yılında 1041 engellinin ataması yapılırken 2020 yılında henüz engelli kamu personeli ataması yapılmadı. Evet EKPSS’nin yapılması şarttır ve sonrasında da acil olarak engelli kamu personel ataması yapılmalıdır.

EKPSS’nin ertelenme gerekçesi nedir ve ne zamana ertelendi?

Merkezi bütün sınavlar gibi bu sınavı da yapma görevi ÖSYM Başkanlığı’nda. ÖSYM Başkanlığı, 23.01.2020 tarihinde yaptığı açıklamayla EKPSS’nin 26.04.2020 tarihinde yapılacağını duyurdu. Sınava katılmak için 90.600 engelli aday başvuruda bulundu. Fakat Covid-19 pandemisi gerekçesiyle Mart ayı ortasından itibaren toplumsal aktivitelere getirilen sınırlamalara paralel olarak EKPSS’de 11 Ekim 2020 tarihine ertelendi. Birçok engelli bu süreçte sınava hazırlanırken, ÖSYM Başkanlığı, sınava yaklaşık 1 ay kala, 08.09.2020 tarihinde sitesinde yayınladığı duyuru ile “COVID-19 Bilimsel Danışma Kurulu’nun tavsiye kararıyla tarihi daha sonra belirlenmek üzere EKPSS’nin ertelendiğini” duyurdu.

Covid-19 Pandemisi riski gerekçesi uygun ve doğru bir gerekçe değil mi? Ertelemeye neden itiraz ediliyor?

Evet, pandemi koşullarında merkezi bir sınavı yapmak risk olabilir. Ama birçok emare yaşananların pandemi ile ilgisinin olmadığını gösteriyor. Örneğin; 2020 yılı içinde engelli kamu personel ataması yapılmadı. Çalışma Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın engelli kontenjan doluluk oranının %95 civarında olduğunu açıklamasına rağmen  2020 yılında yapılan atamalarla beraber engelli kontenjanlarının %60’ı boş durumda. Engelli kamu personel ataması da pandemiden etkileniyor olamaz. Atama konusunda harekete geçilmemesi, EKPSS’nin sürekli ertelenmesi konusu soru işaretleri yaratmakta. Ama asıl soru işaretleri ÖSYM’nin sınav takvimi listesinde! ÖSYM, EKPSS’yi yapmanın risk olacağını söylediği Mart-Eylül döneminde 19 tane merkezi sınav yaptı. Bu sınavlara yaklaşık 7 milyon aday katıldı. Yapılan bu sınavlardan olan üniversiteye giriş sınavlarına 7.000 engelli de katıldı. EKPSS’yi belirsiz bir tarihe erteleyerek bir anlamda görünür vadede sınavın yapılmasının risk olacağını belirten ÖSYM, Eylül-Aralık döneminde de 24 tane daha merkezi sınav yapacağını planlamış ve kamuoyu ile bu planını paylaştı.

Yani ÖSYM, Pandeminin devam ettiği 2020 yılında toplam 53 merkezi sınav yapabilmiş olacak, bu sınavlara yaklaşık 10 milyon aday katılacak, ÖSYM bunun planlamasını yapıp, tedbirlerini alabilecek ama EKPSS için bu planlama ve tedbirler oluşturulamayacak! Bunun gerçeklikle hiçbir alakası yok. Burada başka bir durum söz konusu. Burada çok aleni şekilde ayrımcılık ve insan hakkı ihlali söz konusudur. EKPSS’nin ertelenmesi yönünde öneride bulunan COVID-19 Bilimsel Danışma Kurulu” üyeleri ve kararı alan ÖSYM Başkanlığı’nın kararın gerçek gerekçesi konusunda açıklama yapması gerekiyor. ÖSYM ve “COVID-19 Bilimsel Danışma Kurulu”na soruyoruz, Nedir gerekçe? Engelliler kendilerini koruyamazlar mı? Engelliler virüsü daha fazla mı yayıyorlar? Engelliler sınav görevlileri ve diğer kişiler için risk ve tehdit mi oluşturuyor? Engellilerin haklarının önemsiz olduğunu mu düşünüyorsunuz? Engelli haklarının rahatlıkla gasp edilebileceğini mi düşünüyorsunuz? Yoksa engellileri, engellilerin yerine siz mi korumaya çalışıyorsunuz? Eğer engellileri koruma gibi ilkel bir düşünceyle davranıyorsanız üniversiteye giriş sınavına katılan 7000 engelliyi neden unuttunuz? Onlar arada kaynadılar mı? Diğer sınavlara giren adayların yaşam hakkı sınavını ertelediğiniz engellilerin yaşam hakkından daha mı az değerliydi de 19 tane merkezi sınavı yaparak 7 milyon kişinin sağlığını riske attınız? Yoksa sınava giremeyen engellilerin hayallerinin, gelecek planlarının, umutlarının, çalışma haklarının bir değerinin olmadığını mı düşünüyorsunuz? EKPSS’nin ertelenme gerekçesi bize göre pandemi değildir. Ertelenme gerekçesi yukarıdaki sorularda saklıdır.

ÖSYM Başkanlığı ve COVID-19 Bilimsel Danışma Kurulu evrensel insan hakları değerlerine, uluslararası sözleşmelere ve ulusal anayasa ve yasalara kağıt parçası muamelesi yapmaktadır. Çünkü var olan bütün hukuksal ilkeyi ihlal etmektedirler. Ortada büyük bir ayrımcı uygulama ve ayrımcılık yasağı ihlali suçu var.

Bu ayrımcı uygulama ortadan nasıl kaldırılabilir ve engelli hakları STÖ’leri bununla ilgili ne yapıyor?

Bu ayrımcı uygulamanın ortadan kaldırılması ve 90.600 engellinin karşı karşıya kaldığı hak ihlalinin telafisinin tek yolu çok ileri bir tarihe bırakılmadan, EKPSS’nin 2020 yılı içinde yapılmasıdır. Bunun için de ÖSYM Başkanlığı’nın engellilerin beklediği açıklamayı acil olarak yapması gerekmektedir.

Bununla ilgili engelliler ve engelli hakları alanında çalışan STÖ’ler tarafından çok yönlü ve yoğun bir çalışma yapılmaktadır. Türkiye Görme Engelliler Derneği tarafından bir imza kampanyası başlatıldı ve şu an imza sayısı 15 bine yaklaşmış durumda. İmza kampanyası Change.org üzerinde devam ediyor. Engelli hakları alanında çalışan STÖ’ler çok kısa bir süre içinde bir araya geldiler ve “Engellilerin istihdamda Hakları Platformunu” oluşturdular. Engelli hakları alanında 6 STÖ temsilcisinin (Altınokta Körlere Hizmet Vakfı, Türkiye Körler Federasyonu, Gören Kalpler Eğitim Derneği, Sağlık Hizmetleri Sendikası (SAHİMSEN) Engelliler Komisyonu, Türkiye Sakatlar Derneği ve İşitme Engellileri ve Aileleri Derneği) temsilcisinin bir çağrı deklarasyonuyla kuruluşu başlatılan platforma 15 gün gibi kısa bir sürede 400 civarında STÖ dahil oldu. Platformun EKPSS’nin ertelenmesine karşı bazı planları bulunmaktadır. Platform sanal olarak yürütülen imza kampanyasını destekliyor ve yaygınlaştırmak için çalışıyor. ÖSYM Başkanlığı ve Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile görüşmeler yapılmaya çalışılıyor.

Önümüzdeki günlerde basın toplantısı, basın açıklaması yapılması planlanmakta. Bu süreçte milletvekilleriyle görüşmeler yapılıyor, sosyal medya hesapları üzerinden gündem sürekli canlı tutulmaya ve kamuoyu oluşturulmaya çalışılıyor. Ayrıca Platformun üyesi Engelliler ve Gençlik Derneği tarafından ayrımcılık ve insan hakkı suçu işlendiği gerekçesiyle ÖSYM Başkanlığı hakkında Kamu Denetçiliği Kurumu’na şikayet dilekçesi verildi ve bu süreç takip ediliyor. Önümüzdeki günlerde ulusal veya uluslararası başka hak arama mekanizmalarının kullanılması da mümkün. Çalışmaların yoğunlaşma ve izleyeceği seyir tamamen ÖSYM Başkanlığı’nın tutumuna bağlı. ÖSYM’nin şu andaki tutumu devam ederse önümüzdeki günlerin yoğun ve hareketli geçeceği kesin. Çünkü eğer toplumun herhangi bir kesimine yönelik bir ayrımcılık suçu işleniyor, bir hak ihlal ediliyorsa buna karşı durmak meşrudur ve karşı durmak her vatandaşın sorumluluğudur.

EKPSS’nin yapılması sağlandıktan sonra platformun gündeminde başka hangi konular olacak?

Platform EKPSS’nin 2020 yılı içinde yapılması için çalışıyor. Bu hak elde edildikten sonra engelli kamu personel atamalarının yapılması, açık bulunan engelli kamu personel kotalarının doldurulması ve engellilere tanınan kamu personel kotalarının artırılması gündemde olacak. Ayrıca, TCDD’deki ayrımcılık meselesi de Ulaşımda Engellilerin Hakları Platformuyla işbirliği halinde şu an platformun gündeminde olan ve mücadele yürüttüğü gündemlerdir.  Ne yazık ki ülkemiz, platformu gündemsiz bırakmayacak kadar engelli haklarının ihlalinin zengin olduğu bir yerdir. Yani yol uzun!

The post Engelli Hak İhlallerine Karşı Engellilerin İstihdamda Hakları Platformu Kuruluyor appeared first on Sivil Sayfalar.

 “Ankara’da Üniversite Kampüsleri Erişilebilirlik Araştırması” yaptınız. Bahseder misiniz  nasıl çıktı bu fikir neden ihtiyaç duydunuz böyle bir araştırmaya?

Engellilerin başkalarının desteğine bağlı kalmadan bağımsız olarak hareket etme gerekliliğini düşündüğünüz zaman erişilebilirlik en başta gelen zorunluluktur. Bu zorunluluk aynı zamanda merkezi ve yerel yönetimlerin de üzerinde olan bir görevdir. BM Engelli Hakları Sözleşmesi’nin kabul edilmesi, Engelliler Hakkında Kanun’da erişilebilirlik yönünde düzenlemelerin olması ve 2020 yılının Türkiye tarafından “erişilebilirlik yılı” olarak ilan edilmesi erişilebilirlik hakkında araştırmalar, izleme çalışmaları yapılmasını gerekli hale getirmektedir.Engelliler Hakkında Kanun’da yer alan erişilebilirlikle ilgili hükümlerin uygulanmasının sürekli ertelenmesi bu çalışmayı yapmamızdaki fitili ateşleyen konu oldu.

Erişilebilirlik hükümlerinin uygulanması neden erteleniyor? Türkiye için 2020 yılı “erişilebilirlik yılı” ise bu konuda yol alınması için bu durum fırsat olarak değerlendirilebilir mi?

Biz bu 2 sorudan hareketle kamusal mekanların erişilebilirliği konusunda izleme çalışması yapmaya karar verdik. Yapacağımız izleme çalışmasını daha kolay olduğunu düşündüğümüz bir yerden başlatmayı düşündük. Bunun için üniversite kampüsleri uygun yerlerdi. Hem mekanlar daha toplu hem de kurumsal yerler ve örnek uygulamalar çıkabilir diye düşündük. Etkiniz AB Programı da bu çalışmaya destek vermeyi uygun bulunca bu çalışmayı gerçekleştirmek mümkün oldu. Ayrıca bu çalışma, fikir aşamasından sahada uygulamaya kadarki bütün aşamaları bir ekip tarafından gerçekleştirilmiştir.

“Ankara’da Üniversite Kampüsleri Erişilebilirlik Araştırması” çalışmanızı  nerelerde ve nasıl yaptınız?

Çalışma Ankara’da bulunan kamu ve vakıf üniversitelerine ait kampüslerde ve kampüslerden bağımsız binalarında yapıldı. Çalışma kapsamında 18 üniversitenin kampüsleri binaları ziyaret edildi. Çalışma başlangıcında farklı mekanlar için farklı kriterlerin kontrol edildiği anket soruları hazırlandı. Bu anketler muhatap bulduğumuz veya gerekli gördüğümüz yerlerde yetkili birileriyle görüşme yapılarak gerçekleştirildi. Çoğunlukla ise izlemeyi yapan arkadaşlarımız gözlem yaparak anket formlarını  Örneğin bir binayı incelerken birileriyle görüşme yapmaya gerek duyulmadı; rampa, asansör, tuvalet vs gözlem yapılarak incelendi. Ama örneğin işaret dili personeli bulunduruyor musunuz gibi sorular yetkili birilerine soruldu.

Bu araştırmanızdan sonra Ankara’daki üniversiteler için durum tespiti yapar mısınız?

Alandan elde edilen veriler çok fazla ama birkaç konuyu özetleyeyim; mekanların bulunduğu yerlerin büyük çoğunluğu yaklaşık %80’i engellilerin ulaşımı açısından uygun yerlerde. Ya merkezi konumda ya da toplu taşıma araçlarıyla erişilebiliyor.Mekanların %68’inde rampa var ama rampaların yaklaşık %90’ı eğim, yükseklik, korkuluk gibi kriterler yönünden uluslararası standartlardan uzaktır. Tekerlekli sandalye kullanan bir engellinin başkalarının desteği olmadan birçok rampayı çıkması mümkün değildir. Mekan girişlerinde görme engelliler için gerekli yönlendirmeler mekanların %90’ında yok veya eksiktir. Mekanlarda işitme engelliler için özel yönlendirme konulmamış fakat işitme-konuşma engelliler büyük binalardaki işaretleri kullanarak yönlerini belirleyebiliyorlar.

Mekanların %82’sinin giriş katındaki bölümler arasında rampa veya merdiven bulunmaktadır. Binaların %44,8’inde asansör bulunurken, bu asansörlerin yalnızca %37,6’sı genişlik, sesli ve görüntülü uyarı gibi yönlerden engellilerin kullanımına uygundur. Kampüslerdeki tuvaletlerin %70’i engellilerin kullanımına uygun değil. En önemli sorunlardan birisi ise incelenen binaların  birinde engelliler için “Acil Çıkış” bölümünün olmamasıdır. İşaret dili bilen personel bulunduran bölümle karşılaşılmamıştır. Sınıf sandalyelerinin hareket ettirilebildiği yerde yani sınıfların %60’ında sıralar arası geçiş tekerlekli sandalye ve akülü araba kullananların geçişi için uygundur. Ayrıca sınıflardaki sıraların yüksekliği, maksimum 120cm kriteri üzerinden değerlendirilmiş ve sınıflarda sıraların yüksekliğinin  %84 oranında engelli kullanımına uygun olduğu tespit edilmiştir. Bu kadar verinin özeti ise; Ankara’daki üniversitelerin binaları erişilebilirlikten çok uzaktır.

Çalışma sırasında karşılaştığınız “iyi” ve “kötü” deneyimleriniz oldu mu?

Çalışma sırasında birçok deneyim oluştu tabi ki. Ama genel olarak; erişilebilirliğin engellilerle beraber herkes için öneminden, bunun bir insan hakkı olduğundan, erişilebilirliğin sağlanmamasının insan hakkı ihlali olduğundan bahsettiğimiz yetkililerin büyük çoğunluğunun erişilebilir olmayan bir yerde yetkili/görevli oldukları için mahcubiyet duyduklarını söyleyebiliriz.

En önemli kötü deneyim, izlenecek mekanın yetkilisinin izleme çalışmasına izin vermek istememesi olmuştur. Bu sorunu ya şartları zorlayarak o an yada daha sonraki günler tekrar aynı mekanı ziyaret ederek aştık. İyi deneyim ise; izleme çalışması yaptığımız ve çalışma sırasında erişilebilirlik, engelli hakları üzerine değerlendirmelerde bulunduğumuz bir üniversitenin 1 hafta sonra erişilebilirliği sağlamak için malzeme temini ilanına çıkmış olması oldu.

 Ankarada ki üniversitelerde ne kadar engelli genç bulunuyor?

Ankara büyükşehir ve kurumsal üniversitelerin bulunduğu bir merkez. Burada bulunan üniversiteler yüksek puanlarla öğrenci alan yerler. Eğitim ve üniversiteye hazırlık süreçlerinde sürekli “geride bırakılmaya” maruz kalan engelli öğrencilerden Ankara’daki üniversiteleri kazanmaları konusunda büyük şeyler beklememek gerekir. 2019 yılı verilerine göre Ankara’daki üniversitelerde 334 erkek ve 198 kadın olmak üzere toplam   532 engelli öğrenci kayıtlıdır. Ayrıca şunu da not etmek gerekir; engelli öğrencilerin hepsi engelini bildirmeyebilmektedirler. Bundaki en önemli sebep dışlanma, hor görülme, aşağılanma kaygısıdır. Ankara’daki üniversitelere kayıtlı öğrenci sayısının 300binin üzerinde olduğunu düşünürsek oldukça düşük bir sayıdır. Ankara’daki üniversitelere kayıtlı öğrencilerin içindeki engelli öğrenci oranı yaklaşık %0,17’dir

Ülke nüfusunun %10-12’sinin engellilerden oluştuğunu kabul edersek bu oran ile üniversitelere kayıtlı engelli öğrenci oranı arasında çok büyük fark vardır.

Engelli öğrencilerin sorunlarının çözümünde erişilebilirliğin dikkate alınması, engellilik anlamındaki farkındalığı ile ilgili  üniversite yönetimlerince yapılan çalışmalar var mı?

Erişilebilirlik bir insan hakkıdır. Bu hakkın sağlanmaması ise insan hakları ihlalidir. Bunu en iyi bilebilecek ve gerekli önlemleri alabilecek yerlerin başında akademi yani üniversiteler gelmektedir. Engelli hakları ve erişilebilirlik konusunda farkındalığın artırılması, insan hakları ihlallerinin ortadan kaldırılması konusunda lokal denilebilecek, bölümlerle yada üniversitedeki bir akademisyenle sınırlı çalışmalar yapılmaktadır. Fakat sorunun çapı, büyüklüğü düşünüldüğünde lokal veya kişilerle sınırlı çalışmaların ihtiyaç duyulan sonuçların elde dilmesine yetmeyeceği anlaşılmaktadır. Türkiye’de ülke yönetenlerin ve Üniversitelerin şu durumun sebeplerini düşünmesi gerekir; Türkiye nüfusunun %10-12’si engelliyken üniversiteye gelen engelli öğrenci sayısı neden %0,10’lardadır? Ve şunun da düşünülmesi gerekir; üniversiteler ülkenin aklı ve yol göstericisi olması gerekirken yerlerken neden engelli öğrenciler için engel yaratan yerler oluyor? Bu durum sadece üniversitelerin sorunu değildir. Ve sadece üniversitelerin üstesinden gelebilecekleri kadar basit bir sorun da değildir. Ülkenin bütün kurumlarının içinde olacağı merkezi olarak yapılacak planlamalarla bu sorun çözülebilir.

The post  “Ankara’da Üniversiteler Ne Kadar Erişilebilir” appeared first on Sivil Sayfalar.