Suphi Özgen: Ortaokullar için seçmeli Kürtçe (Kurmanci, zazaki) ders hakkı 2012 yılından beri olmasına rağmen bu sene ilgi arttı. Kısa adı Hezkurd olan Kürd Dili Hareketi Derneği olarak resmen kurulduk ve doğrudan Kürtçenin yasal haklarını korumak ve geliştirmeyi hedefleyerek seçmeli Kürtçe dersinin tanıtılmasını ve tercih edilmesi için aktif çalışmalar yaptık. Sivil girişimlerin bilgilendirme ve sahada doğrudan veli ve öğrenciler ile teması ilk defa bu sene oldu.

Sahadaki çalışmalar başta Rudaw TV olmak üzere TV’de yoğun bir şekilde haber olunca bu husus da motive edici oldu. Elbette TRT Kurdî’nin de katkısını ifade etmek gerek.

Gelecek Partisi Genel Başkanı Ahmet Davutoğlu, Deva Patisi Genel Başkanı Ali Babacan, PAK Genel Başkanı Mustafa Özçelik ile Hak Par Genel Başkanı Latif Epözdemir’in hemen ilk günlerdeki destekleyici açıklamaları da önemlidir. 

Sosyal medya kullanıcıları da KurdîHilbijêre tagi etrafında güzel bir motivasyon kazandılar. Elbette ki her destekleyici açıklama yapan kişi ve kurumların da pozitif katkısı olmuştur.

Dil hakkının temel bir hak olmasına rağmen hep engellenmiş ve baskılanmış olmasının toplumda yarattığı bir açlık vardı. Sivil kurumlar ve hareketlerin muğlak ifadeler arkasına sığınmadan doğrudan Kürtçe’yi ifade etmeleri de iş birliği, güven, heyecan ve tabii ki başarma duygusunu pekiştirdi.

Sedat Doğan: Meşru vatandaşlık hakları çerçevesinde Kürtler için asıl yapılması gereken, Kürtlerin Anadilleri önündeki bütün engellerin yaşamın bütün alanlarında kaldırılmasıdır. Türkçeye tanınan bütün özgürlüklerin Kürtçe için de tanınmasıdır. İnsani ve vicdani açıdan yapılması gereken budur.

Elinizde önceki yıllar ve bu yıl arasındaki seçilme oranları ile ilgili veriler var mıdır? 

Sedat Doğan: Önceki yılların başvurularına dair elimizde, basına yansıyan şöyle bir veri var: 2015-2016 yıllarında Kürtçe seçmeli derslere başvuran öğrenci sayısı: 77.931 öğrenci. Bunlardan 71.616’sı Kurmanci,6.315 Kırtki/ Kirmancki. Bu öğrenciler için sadece 59 öğretmen ataması yapılmış. Bunların  48’i Kurmanci, 11’i Kirmancki. 

Bu öğretmenlerin çoğu yeterli donanıma sahip olamadıkları için derslere girmemişler ve dersler hep boş geçmiş. Bu yıl yapılan başvurular da henüz kamuoyuna yansımadı ama herkesin tahmin ve beklentisi bu yılki başvuruların eski yıllara oranla kat bê kat fazla olacağıdır.

Elimizde bu konuda kamuoyuna yapılmış yeterli bir açıklama da yok. Milli Eğitim Bakanı bir soru önergesi üzerine 2021- 2021 yılında 20.265 öğrencinin Kurmanci ve Zazaki dersini seçtiğini açıkladı ama biliyoruz ki bu sene yapılan tercih önümüzdeki 2022-2023 eğitim öğretim yılı içindir.

Anadil eğitim ve Kürtçenin yaygınlaşması için ne tavsiye edersiniz?

Sedat Doğan: Dil öğrenimi ve eğitim süreci kreşlerden, anaokulundan başlar. Eğitimin bütün süreçlerinde hiç ara verilmeden Üniversitelere kadar bir eğitim ve yaşam dili olarak engelsiz, korkusuz bir şekilde varlığını sürdürür. Sonra bu süreçte öğrenilen bütün bilgiler yaşamın seyri içinde yine o dil yardımı ile pekişir, ila nihaiye devam eder. Kürtlerin coğrafyaları ve içinde var olan bütün maddi ve manevi varlıklar tekrar Kürtçe olarak tanımlanmalı. Toplumsal ve kamusal yaşamda eğitim, öğrenim, hukuk, din, siyaset, ticaret, basın, yayın, ulaşım, iletişim ve teknolojide Kürtçenin önündeki resmi ve hükmi bütün blokajlar kaldırılmalı. Devlet Türkçe’nin gelişmesi için hangi hizmetleri veriyorsa, bütçeden hangi payı ayırıyorsa, bu ülkede yaşayan herkesin toplumsal huzuru için sağlıklı bir sayımı ve oranlaması yaparak, aynı şeyi Kürtçe için de yapabilmeli.

Kürtlerin çoğunlukta olduğu yerlerde ülkedeki resmi dile paralel olarak bireysel, toplumsal ve kamusal alanda ikinci resmi ve yaşam dili, azı oldukları yerlerde ise birinci seçmeli yaşam ve eğitim dili olarak varlığını korumalı. Kürtçe dil ve kültür hizmetleri Anayasal bir güvence altına alınmalı. Devletin Kürtçe dil hizmeti seçmeli değil, kalıcı, devamlı olmalı. Bütün eğitim ve öğretim süreçleri için devlet eğitim bütçesinden gerekli payı ayırmalı. Bu pay Anayasadaki vatandaşların eşitliği ve temel haklarını koruma maddesi çerçevesinde yapılmalı.

Kürtçe için bunlar yapıldığı taktirde 60 milyon insanın  günlük yaşamında, umut, hayal, rüya ak ve sevdalarında yine eskisi gibi  birincil yaşam dili olmaması için hiçbir neden yoktur. Yeter ki her Kürt can-ı gönülden diyebilsin ki: Zimanê me hebuna meyi (Dilimiz varlığımızdır). Herkes için herkesin temel insani hakları ile insanca yaşayabildikleri barış, sevgi, özgürlük ve huzur dolu bir dünya dileği ile.

Suphi Özgen: Kürtçenin yaygınlaşması, kamusal alanda daha görünür olarak kullanılması ve tabii ki eğitimde kullanılması için öncelikli sorumluluk Kürtlere düşmektedir. Talep ve tercihin yazılı olarak yapılması, sesli olarak da ifade edilmesi gerekir. 

Seçmeli dersin sadece ortaokullarda olması büyük bir eksikliktir ancak yasal olan bu adımın kuvvetlendirilmesi, geliştirilmesi gerekmektedir. Özellikle dil bilincinin geliştirilmesi, yasal kurumların da çoğaltılması gerekir. 

Anayasal eşitlik ancak Kürtçe’nin yasal statüye kavuşması ve kamusal alanda etkin kullanılması ile mümkündür. Bu haklı ve hukuki hak için herkes sorumluluk almalıdır. Ben başaracağımıza inanıyorum. 

Yılların yarattığı tahribatı onarmak mümkündür. Korkuların atılmasını, umutla, kararlı çalışmalar yapılmasını ve bu konunun sürekli gündemde tutulmasını tavsiye ediyorum.

Kapak Görseli: Rawest

The post Kürtçe Seçmeli Derslerde Kampanyaların Etkisi appeared first on Sivil Sayfalar.

Laz Enstitüsü: “2019-2020 Eğitim Yıllarında Lazca Dersi Açılmadı”

2013-2020 Seçmeli Lazca Dersi raporunu yayımlayan Laz Enstitüsü, Milli Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) Yaşayan Diller ve Lehçeler dersi kapsamında, 2013’ten itibaren okullarda seçmeli olarak sunulmaya başlayan Lazca derslerindeki öğrenci sayısının 2013-2014’te 65 olduğunu bir sonraki yıl ise öğrenci sayısının 214’e yükseldiğini belirtiyor. 

Seçmeli dersler konusundaki eksiklerin giderilmesi gerektiği belirtilen raporda 2017-2018 ve 2019-2020 eğitim yıllarında Lazca dersin açılmadığı ifade ediliyor. Rapora göre öğrenciler ve öğretmenlerin Lazca derslere bakışı olumlu iken veliler ve okul müdürlerinin tutumları ise değişken.

Seçmeli dersler kapsamında Zazaca’nın tercih edilmesi için çağrıda bulunan Zaza Dil ve Kültür Derneği (Zaza-Der) Başkan Yardımcısı Hıdır Eren anadilin seçmeli dersler listesinde yer almasını şöyle değerlendiriyor: “Cumhuriyetin kuruluş kodları göz önünde bulundurulunca elbette olumlu. Ancak, olması gereken bir anadil grubunun kendi anadilini okullarda öğreneceği bir dil mi olmalı yoksa okullarda eğitim dili mi olmalı?” 

Devletin, diğer kültürel grupların nüfusça yoğun oldukları bölgelerde anadillerinde eğitim taleplerini reddetmesinin anlaşılır olmadığını belirten Eren, Türkiye’nin yerine getirmekle yükümlü olduğu uluslararası sözleşmeler olduğunu ifade ediyor. Eren, “Kopenhag Siyasi Kriterleri (AB’ye tam üyelik hedefiyle hareket eden Türkiye, aday ülke statüsünün resmen ilan edildiği 1999 Helsinki Zirvesi’nde Kopenhag Kriterleri’ne uymayı taahhüt etmiştir) arasında yer alan azınlık hakları, devletlere azınlıkların dil haklarının tanınması konusunda belli ölçüde bir hareket alanı sağlar.” diyor.

“Toplumsal Baskı Artarsa Devlet Yüzleşmek Zorunda Kalacak”

Eren, azınlık hakları hukukunun anadilde eğitim hakkı konusunda devletlere sunduğu iki seçeneğin olduğunu “Birincisi azınlıklara ilköğretim okullarında anadillerinde “eğitim” yapma hakkı tanımak, bunun yanında resmi dil “öğrenimini” zorunlu kılmak, diğeri ise resmi dilde “eğitimi” zorunlu kılarken, azınlıklara anadillerini “öğrenme” hakkı tanımak. Devletin buradaki tercihi tahmin edeceğiniz üzere 2. madde doğrultusunda olmuş ve 2011 yılı sonunda ortaokullarda “Anadolu’da yaşayan diller ve lehçeler” başlığı altında seçmeli dersi koyarak, anadilini haftada 2 saat ile “öğrenme” hakkı tanımıştır.”  diye açıklıyor.

2020 yılı 21 Şubat Dünya Anadil Günü’nde İstanbul’da gösterilen dayanışmanın büyütülerek sürdürülebilmesi gerektiğini vurgulayan Eren, “Ötekileştirilmiş kültürel gruplar birlikte, dayanışarak toplumsal baskıyı ne kadar arttırabilirlerse; bir yandan Lozan’ı, diğer yandan Kopenhag’ı ne kadar zorlayabilirlerse devlet azınlık hakları (ötekileştirilmiş kültürlerin hakları) ile şimdiye kadar olmadığı bir biçimde yüzleşmek zorunda kalacaktır.” diyor.

“Bakanlığın Hazırladığı Ders Kitapları Tüm Zaza Coğrafyasına Hitap Etmiyor”

Eren, Bakanlığın Zazaca için hazırlattığı ders kitaplarında görsellerin geleneksel Zaza figürlerinden oluşmadığını belli bir siyasi yapının propagandasını yürütür nitelikte olduğunu ifade ediyor: “Sipariş yoluyla bir üniversiteye ihale edilmiş, Zaza toplumsal grubun dil dernekleri bu işe paydaş edilmemiştir. Söz konusu üniversite de (Öncesinde Artuklu, devamında Bingöl Ünv.) Zazaca’nın diğer lehçelerini hiç göz önünde bulundurmadan Bingöl ve çevresinde kullanılan diyalekti temel aldığından tüm Zaza coğrafyasına hitap edememektedir.”

Derneğin çalışmalarına da değinen Eren, “Bir önceki yıl ‘Farkındayım ve Mutluyum’ adıyla başlattığımız seçmeli ders kampanyası nedeniyle Dêsim, Çolig ve Diyarbekir’de ders seçimi hakkında bir fikir sahibiyiz. Pilot bölge olarak seçtiğimiz Dêsim’de önceki yıla oranla tercihler %135 oranında arttı. Bu yıl kampanya birçok dil grubu tarafından ortaklaşa yürütüldü.” diyor.

“Tek Kişi Bile Olsa Derslerde Anadil Seçilebilmeli”

Kazanılan bir hak varsa o hakka sahip çıkılması gerektiğini vurgulayan Eren’in tüm dil gruplarından velilere çağrısı şöyle: “Her nerede olurlarsa olsunlar, bir okulda tek kişi dahi olsalar seçmeli ders çizelgesinde kendi anadillerini mutlaka işaretlemeleri gerekir. Öncelikle aile içinde, arkadaş gruplarımızda, sokakta, devlet kurumlarında kendi dilimizi konuşalım, seçmeli derslerde dilimizi seçelim ve anadilli eğitim için kapıları zorlayalım.”

The post “Anadilli Eğitim İçin Kapıları Zorlayalım” appeared first on Sivil Sayfalar.

Anadilde eğitime kısıtlama getiren yasa tasarısı Federasyon Meclisi’nde 3 Ağustos 2018 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girdi. Kafkas Dernekleri Federasyonu’nun (KAFFED) çağrısı ile 126 sivil toplum kuruluşu yasayı değerlendirebilmek adına Ankara’da bir araya geldi.

Toplantı sonrasında 126 sivil toplum kuruluşu ortak kaygı ve tepkilerin dile getirileceği bir deklarasyon yayınlanması konusunda mutabık kaldılar.

“Yerli halkların anadil eğitimine darbe indirildi”

“Baskılara ve kısıtlamalara karşı anadilimizi sonuna kadar savunacağız” başlığı ile KAFFED tarafından yayınlanan bildiride Rusya Federasyonu’nda yaşayan yerli halkların dillerinin eğitimine bir darbe daha indirildiği belirtildi.

“Bu kadar önemli bir yasanın, yasadan etkilenen tarafların katılımı olmaksızın tüm iyi niyetli çağrılara rağmen bu kadar hızlı bir süreç ile onaylanması manidardır” denilen deklarasyonda “zaten resmi dil olarak eğitim sistemi içerisinde öğretilmekte olan Rusça, söz konusu değişiklik ile ayrıca okul öncesi dâhil olmak üzere tüm eğitim sisteminde anadilleri ile birlikte seçmeli hale getirilmiştir” ifadeleri kullanıldı.

Anadili dersleri zorunlu dersler arasından çıkartıldı

Yasa ile birlikte zaman içerisinde 2 saate kadar indirilen anadil dersleri artık zorunlu dersler arasından çıkartılarak sınıf geçmeyi etkilemeyen ikincil bir ders statüsüne getirildi.

Bildiride, “İkincil ders durumuna getirilen anadil eğitiminin baskılarla birlikte ders seçilmeleri zorlaştırılmış ve yer yer tamamen ortadan kaldırılabilecek duruma getirilmiştir” denildi.

“Derdimiz, bizi biz yapan ve antik çağlardan beri sahip olduğumuz ana dilimizdir, kültürümüzdür” ifadeleri yer alan bildiride “Hiçbir ülkeye yandaş veya karşıt olmak gibi bir derdimiz de yoktur. Aynı zamanda hiçbir ülkeyle Türkiye’nin ilişkilerini bozmak gibi bir amacımız da söz konusu değildir” denildi.

Bildirinin tamamı için tıklayın.

126 Kafkas derneğinden destek

Deklarasyon 126 sivil toplum kuruluşu (STK) tarafından imzalanarak çeşitli öneriler ile nihai hale getirildi ve imzacı olmak isteyen kuruluşların imzasına açık.

Kaynak: Bianet

The post KAFFED, Rusya’da Anadil Eğitimi Kısıtlamasına Karşı Deklarasyon Yayınladı appeared first on Sivil Sayfalar.