Rehberde uzun uzun bahsettiğimiz için adil geçiş kavramından ve tarihçesinden bahsetmeyeceğim. Ama kısaca adil geçiş, “iklim değişikliğine yönelik atılan adımların, özelde de kömürden çıkış gibi adımların sorumluluğunu bu sektörlerde çalışan işçilerin omuzlarına yıkamazsınız!” şeklinde özetlenecek bir uyarıyla tartışılmaya başlanmış. İklim krizi diye bir şey var, evet. Bu durumu gözetmek, var olan koşullara uyum sağlamak ve dünyayı tüm canlılar için daha yaşanabilir bir hale getirmek için adımlar atmak gerekiyor, evet. Ama bu adımları atarken “eski düzen”in ekmek yedirdiklerini ekmeksiz bırakmak ya da yeni düzene yeni yoksulluk katmanları eklemek çözüm olamaz. Ortada, zaman içinde zorunluluğu daha da bariz hâle gelen bir “geçiş” var. Bu geçişten fayda sağlayacaklar ve zarar görecekler kimler olacak, bu fayda nasıl eşit bölüşülecek, zarar nasıl bir kesimin üzerine yıkılmayacak, bunları düşünmek gerekiyor. İşte burada da “adil” kavramı devreye giriyor.

Kısacası, “adil geçiş” bir tahayyül. Adaletten ne anlıyorsak, adil olan da o oluyor. O zaman adaletten cidden ne anlıyoruz? Bu “geçiş” adaleti de yeniden düşünmek için bir araç haline gelebilir mi?

Bu soru kulağa fazlasıyla naif gelebilir. Ama toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadın hareketleriyle ilgili okuduğum her şey, bana özellikle toplumsal cinsiyet eşitliğine dair elde edilen neredeyse tüm kazanımların ciddi “kriz” dönemlerinde sağlandığını gösteriyor. 1. Dünya Savaşı’nın tüm karmaşası içerisinde Avrupa’da elde edilen oy hakkı, Türkiye’de ’80 Darbesi’nin tüm zorluklarının içerisinden yükselen kadın hareketi ve daha birçok örnek, zor zamanlardaki potansiyel toplumsal dönüşüm “çatlaklarının” en iyi şekilde kadınlar tarafından “kullanıldığını” gösteriyor.

Şimdi de iklim kriziyle karşı karşıyayız. İklim krizini en büyük güç odakları, sermaye ya da merkezi karar vericiler dahi görmezden gelemez noktada. Bir adım atılması gerektiği konusunda ortada sadece bir “söz” dolaşıyor; ancak uluslararası konjonktür, savaşlar, ekonomik zorluklar vb. birçok etmen bu konunun merkeze gelmesine engel olarak görülüyor. Tam da burada ortada dolaşan “sözü” toparlayacak, ona yön verecek ve bunu taleplere dönüştürecek bir potansiyel “kazanım” alanı var.

İklim değişikliğinin zorluklarını ve yükünü en çok taşıyanlar kadınlarsa, adil geçiş adımlarının ortaya çıkartacağı potansiyel fırsatların da en büyük paydaşı kadınlar olmalı. En çok yükü taşıyanların kadınlar olması durumuna en yakın örneklerden biri Ermenek. Madenler aniden kapandığında ya da erkekler işsiz kalıp göç ettiğinde, kadınların üzerindeki ücretsiz bakım yükü katlanıyor ve kadınların güvencesiz/kayıt dışı işlere (mevsimlik tarım vb.) itilmesi riski somut bir tehlike haline geliyor[1]. Bu bir örnek. Daha kapsamlı şekilde kadınların hayatının adil olmayan bir geçiş sürecinde nasıl etkilendiğini anlamak için daha fazla çalışmaya ihtiyacımız var.

Ancak eş zamanlı olarak, iklim adaletinin temel prensiplerinden biri olan bu denge anlatısında kadınlara net bir yer ayırmak, toplumsal cinsiyet eşitliğini iklim adaleti tahayyülünün de merkezine nakşetmek çok ama çok kritik.

Soru çok net:

“Ekolojik bir dünya hayali, erkeklerin rüzgâr türbini inşa ederken kadınların sessizce dinleyip ekmek yaptığı ve halı silktiği bir toplumla mı gerçeğe dönüşecek?”[2]

Adil bir geçişten söz edeceksek, bu adaletin yalnızca erkekler düşünülerek inşa edilmediğinden nasıl emin olacağız? İlk adımlar şunlar olabilir:

• Geçiş sonrası gündeme gelecek sektörel dönüşümlerde, yeni oluşacak “yeşil” iş alanlarında kadınların varlığını mümkün kılacak düzenlemeler şart. Örneğin, kadınların hiç istihdam edilmediği madenler kapatıldığında ve yerlerine yeni işler kurulduğunda bu yeni işlerde kadınların da istihdam edildiğini görmemiz gerekir. Sadece istihdamla da sınırlı kalmadan, finansmana, toprağa, enerji kooperatiflerine ve yeşil girişimcilik mekanizmalarına eşit erişim talebi en öncelikli talepler arasında yer almalı.
• Kadınların bakım yükü üzerine kurulu bir ekonomik düzende yaşıyoruz. Bu geçişin ardından yeni sektörel dönüşümler, bu yükü görebilecek şekilde tasarlanmalı. Bakım işlerinin “gerçek” işler olarak konumlandırılması ve bakım yükünü kadınların sırtından alacak “mor ve yeşil” bir ekonominin ilk adımlarını bu geçiş sürecinde atmalıyız.

Bu adımların ardından, inşa sürecinin her aşamasında kadınların varlığını güvenceye alır, katılımcılığı sembolik temsilden çıkarıp gerçek bir söz hakkına dönüştürebilirsek, hep birlikte kadınlar için de adil bir geçişten bahsetmek mümkün olabilir.

O zamana kadar bizlere düşen de bunu bir “hayal” değil, potansiyel bir geçiş kazanımı olarak görmek olacak diye düşünüyorum. Şimdiden bu talepleri yeşertip dünyanın girdiği bu zorunlu ‘yeşil’ hatta eklemleyebilirsek, sonuçlarını görmek cidden hayal mi?

[1] Mekânda Adalet Derneği. Adil Geçiş İçin Ermenek’ten Dersler. İstanbul: Mekânda Adalet Derneği Yayınları, 2025. https://mekandaadalet.org/wp-content/uploads/2025/01/Adil_gecis_icin_Ermenekten_dersler_web.pdf

[2] Alman Yeşiller Partisi kurucusu Petra Kelly’nin bir sözü. Kaynak: Begüm Şeren Güler, “Avrupa’da Kazananlar, Kaybedenler ve Adil Geçişin Toplumsal Cinsiyet Boyutu Üzerine”, Sefia Blog, https://sefia.org/blog/avrupada-kazananlar-kaybedenler-ve-adil-gecisin-toplumsal-cinsiyet-boyutu-uzerine/

*Görsel yapay zekâ ile hazırlanmıştır.

The post Kadınlar Adil Geçişin Neresinde? appeared first on Sivil Sayfalar.

YADA Vakfı’nın yürüttüğü “Türkiye’de Adil Geçiş için İletişim Yol Haritası” projesi kapsamında gerçekleştirilen araştırma ve diyalog çalışmaları, bu sorulara yanıt arıyor. Proje kapsamında sosyal medyadaki adil geçiş söylemi incelendi, Soma, Tavşanlı ve İskenderun’da saha araştırmaları yürütüldü. Araştırma bulgularının farklı toplumsal kesimlerle birlikte değerlendirilmesi amacıyla İstanbul, İzmir ve Diyarbakır’da düzenlenen üç Meydan buluşmasında ise çevre örgütlerinden insan hakları kuruluşlarına, kadın ve gençlik örgütlerinden sendikalara, akademiden yerel inisiyatiflere kadar farklı alanlarda çalışan 65 paydaş bir araya geldi.

Bu buluşmalar, yalnızca araştırma sonuçlarının paylaşıldığı toplantılar değil, farklı deneyimlerin aynı mesele etrafında tartışılabildiği diyalog alanları olarak tasarlandı. Üç şehirdeki tartışmalar, iklim krizinin nedenlerinden etkilerine, iletişimde karşılaşılan engellerden olası iş birliklerine kadar pek çok başlıkta ortaklaşırken, yerel ihtiyaçların ve deneyimlerin de ne kadar belirleyici olduğunu ortaya koydu.

İklim Krizi Yalnızca Çevre Meselesi Değil

Meydan buluşmalarında öne çıkan temel noktalardan biri, iklim krizinin yalnızca çevresel etkiler üzerinden ele alınamayacağıydı. Katılımcılar krizin nedenlerini tartışırken mevcut üretim ve tüketim biçimlerine, kalkınma anlayışına, ekonomik modele ve karar alma süreçlerine dikkat çekti. İklim krizinin etkileri konuşulduğunda ise soyut göstergelerden çok suya erişim, gıda fiyatları, tarımsal üretim, aşırı sıcaklar, sağlık sorunları, enerji maliyetleri ve geçim kaynakları gibi gündelik hayatın somut meseleleri öne çıktı.

Bu tartışmalar, iklim krizinin aynı zamanda ekonomi, demokrasi, sosyal adalet ve yaşam hakkıyla ilgili bir mesele olduğunu gösteriyor. Ancak bu bağlantıların kurulabilmesi için iklim gündeminin yalnızca çevre örgütlerinin çalışma alanıyla sınırlı kalmaması gerekiyor. Çünkü iklim krizinin etkileri toplumun farklı kesimlerini farklı biçimlerde etkilerken, çözüm süreçlerinin de bu farklılıkları gözetmesi gerekiyor.

Tam da bu noktada adil geçiş yaklaşımı önem kazanıyor. Enerji sistemlerinin ve üretim biçimlerinin dönüşmesi, yalnızca hangi enerji kaynaklarının kullanılacağına ilişkin bir tercih değil; istihdamın, geçim kaynaklarının, yerel ekonomilerin ve toplumsal refahın nasıl şekilleneceğine ilişkin bir mesele. Dolayısıyla dönüşümün nasıl gerçekleşeceği kadar, bu dönüşümün maliyetlerini kimin üstleneceği, ortaya çıkacak fırsatlardan kimin yararlanacağı ve kararların nasıl alınacağı da önemli.

Sorun Yalnızca Bilgi Eksikliği Mi?

İklim krizi ve adil geçiş hakkında konuşurken sıkça başvurulan çözümlerden biri, daha fazla bilgi üretmek ve farkındalık yaratmak. Elbette bilgi önemli. Ancak Meydan buluşmalarında ortaya çıkan tartışmalar, bilginin tek başına harekete geçmek için yeterli olmadığını gösteriyor.

Katılımcılar üç şehirde de teknik dilin ve uzmanlık terminolojisinin iklim gündemini dar bir çevrenin tartışmasına dönüştürebildiğini vurguluyor. Adil geçiş kavramının yeterince bilinmemesi, farklı aktörler tarafından farklı şekillerde yorumlanması ve insanların kendi yaşamlarıyla ilişki kurmakta zorlanması da bu sorunu derinleştiriyor. Özellikle ekonomik krizin, siyasal belirsizliklerin ve demokratik katılım alanlarının daralmasının belirleyici olduğu bir ortamda, iklim krizi insanların öncelikleri arasında geride kalabiliyor.

Bununla birlikte, tartışmalarda daha temel bir soruna da işaret ediliyor: İnsanların sorunu bilmesine rağmen kendilerini değişimin bir parçası olarak görememesi. Kurumlara duyulan güvensizlik, karar alma süreçlerinden dışlanma hissi ve ortak hareket etme olanaklarının zayıflaması, farkındalığın eyleme dönüşmesini zorlaştırıyor.

Bu nedenle iklim sorunları veya adil geçiş iletişimini yalnızca doğru bilgiyi doğru kişilere ulaştırmak olarak düşünemeyiz. İnsanların kendi deneyimlerini paylaşabildiği, sorularını sorabildiği, farklı görüşlerle karşılaşabildiği ve karar süreçlerine katılabildiği alanlara ihtiyaç var. İletişim, bilgi aktarmanın ötesinde güven kurmanın ve birlikte hareket etme kapasitesini geliştirmenin bir aracı olarak ele alınmalı.

Her Yerde Aynı Şeyi Anlatmak Mümkün Mü?

İstanbul, İzmir ve Diyarbakır’daki tartışmalar, ortak sorunların yanında yerel ihtiyaçların da dikkate alınması gerektiğini ortaya koyuyor.

İstanbul’da iletişim dili, kavramsal çerçeve ve kurumsal kapasite öne çıkarken İzmir’de yerelleşme, yerel ortaklıklar ve emek ile ekoloji arasındaki ilişki daha fazla tartışılıyor. Diyarbakır’da ise yerel deneyimlerin ulusal politika tartışmalarına yeterince yansımaması, kamu politikalarının eksikliği ve iklim adaletinin yerel ihtiyaçlarla ilişkilendirilmesi öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor.

Bu farklılıklar, iklim krizini her yerde aynı mesajlarla anlatmanın yeterli olmayacağını gösteriyor. Bir yerde tarımsal üretim ve kuraklık, başka bir yerde sanayi, istihdam ve enerji maliyetleri, bir başka yerde ise göç ve çevresel adalet tartışmanın başlangıç noktası olabilir. Önemli olan, yerel deneyimleri genel iklim gündeminin dışında kalan örnekler olarak değil, bu gündemin anlaşılmasını sağlayan temel unsurlar olarak görmek.

Adil geçişi anlatırken de benzer bir yaklaşım gerekiyor. Kömürden çıkışın veya sanayideki dönüşümün etkilerini yalnızca enerji politikaları üzerinden tartışmak, bu dönüşümün yaşandığı bölgelerdeki insanların kaygılarını anlamak için yeterli değil. İnsanların işleri, gelirleri, sağlıkları, çocuklarının geleceği ve yaşadıkları yerlerin ekonomik olanakları hakkında ne düşündüklerini dinlemek gerekiyor. Dönüşümün adil olacağına ilişkin bir iddia, ancak bu kaygıları ciddiye alan ve somut karşılıklar üreten politikalarla anlam kazanabilir.

İklim Gündemini Ortak Bir Meseleye Dönüştürmek

Meydan buluşmalarının önemli sonuçlarından biri de iklim kriziyle mücadelede farklı toplumsal aktörler arasında daha güçlü ilişkiler kurulması gerektiği. Kadın örgütleri, gençlik hareketleri, insan hakları kuruluşları, sendikalar, meslek odaları, çiftçiler, sağlık çalışanları, yerel yönetimler ve çevre örgütleri farklı önceliklerle çalışıyor olabilir. Ancak bu alanların tamamı iklim krizinin etkileriyle ve dönüşümün nasıl yönetileceğiyle doğrudan veya dolaylı olarak ilişkili.

Bu aktörlerin aynı masada buluşması, yalnızca daha geniş bir kitleye ulaşmak açısından değil, sorunun farklı boyutlarını birlikte anlayabilmek açısından da önemli. Örneğin çalışma yaşamına ilişkin kaygılarla çevresel etkileri, toplumsal cinsiyet eşitliğiyle enerji yoksulluğunu veya gençlerin gelecek beklentileriyle yerel kalkınmayı birbirinden bağımsız ele almak, dönüşümün bütününü anlamayı zorlaştırıyor.

Ancak farklı alanlarda çalışan kuruluşların ortak etkinliklerde bir araya gelmesi tek başına yeterli değil. Kalıcı iş birlikleri için karşılıklı öğrenmeye, bilgi paylaşımına ve ortak üretime dayanan ilişkiler geliştirmek gerekiyor. Her kurumun kendi uzmanlığını korurken diğer alanların bilgi ve deneyimlerinden yararlanabilmesi, ortak bir mücadele zemininin oluşmasını kolaylaştırabilir.

Burada sivil toplumun rolü yalnızca iklim politikalarını savunmak veya kamuoyunu bilgilendirmek değil. Aynı zamanda farklı toplumsal kesimlerin deneyimleri arasında bağ kurmak, yerel ihtiyaçları karar alma süreçlerine taşımak ve dönüşümün nasıl gerçekleşeceğine ilişkin tartışmalara daha fazla insanın katılmasını sağlamak.

YADA Vakfı’nın farklı toplumsal kesimleri ortak meseleler etrafında buluşturmayı amaçlayan Meydan modeli de bu açıdan önemli bir örnek sunuyor. Öğretmekten çok birlikte öğrenmeye, farklı deneyimleri bir araya getirerek ortak sorunları tartışmaya ve yeni iş birliklerinin önünü açmaya odaklanan bu yaklaşım, iklim krizi ve adil geçiş gibi çok boyutlu meselelerin tek bir uzmanlık alanına sıkıştırılmadan ele alınabilmesi için bir zemin oluşturuyor.

Birlikte Düşünmeden Adil Bir Dönüşüm Mümkün Mü?

Meydan buluşmalarında ortaya çıkan tartışmalar, iklim krizi ve adil geçişe ilişkin en önemli ihtiyaçlardan birinin yeni mesajlar üretmekten çok, ortak düşünme ve hareket etme alanlarını güçlendirmek olduğunu gösteriyor. Sade bir dil kullanmak, yerel hikâyelerden yararlanmak ve gündelik yaşamla bağ kurmak elbette önemli. Ancak bu iletişimin karşılık bulabilmesi, insanların yalnızca dinleyici olarak değil, dönüşümün nasıl şekilleneceğine söz söyleyebilen aktörler olarak görülmesine bağlı.

İklim krizinin etkileri giderek daha görünür hale gelirken, önümüzdeki dönemde asıl mesele yalnızca nasıl bir dönüşüm gerektiğini tartışmak olmayacak. Bu dönüşümün kimler tarafından, hangi ihtiyaçlar gözetilerek ve nasıl bir katılım mekanizmasıyla gerçekleştirileceği de belirleyici olacak.

Adil geçişi toplumun geniş kesimleri için anlamlı hale getirmek istiyorsak, kavramın kendisini anlatmakla yetinemeyiz. İnsanların yaşamlarıyla kurduğu ilişkiyi anlamak, farklı kaygıları ortak bir zeminde buluşturmak ve birlikte çözüm üretme olanaklarını geliştirmek gerekiyor. Çünkü adil bir dönüşüm, yalnızca doğru politikaların tasarlanmasıyla değil, bu politikaların toplumsal ihtiyaçları gözeten ve insanların katılımına açık süreçlerle hayata geçirilmesiyle mümkün.

Meydan buluşmalarının ortaya koyduğu temel soru da burada yatıyor: İklim krizinin ve dönüşümün nereye varacağını yalnızca uzmanların, karar alıcıların veya belirli toplumsal grupların tartıştığı bir mesele olarak mı göreceğiz, yoksa ortak geleceğimizi birlikte şekillendirebileceğimiz bir alan mı yaratacağız? Bu sorunun yanıtı, iklim krizini nasıl anlattığımız kadar, birbirimizi ne kadar dinlediğimiz ve birlikte hareket etmek için nasıl alanlar açtığımızla da ilgili.

The post İklim Krizi Kimin Meselesi? Dönüşümü Birlikte Düşünmek appeared first on Sivil Sayfalar.

Atölyede katılımcılar, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği, Gençlik, İşçi Hakları, Genel Tartışmalar ve Uluslararası Tartışmalar tematik odalarında bir araya gelerek rehberi birlikte değerlendirecek ve geliştirecekler.

Atölye katılım başvuruları başvuru linki üzerinden alınmaya devam ediyor.

Proje Hakkında: Bu buluşma, GIZ tarafından desteklenen YADA Vakfı’nın Türkiye’de iklim krizi, dönüşüm ve adil geçiş süreçlerine yönelik iletişimi güçlendirmeyi amaçlayan projesi kapsamında gerçekleştirilmektedir. Alman Federal Çevre, İklim Eylemi, Doğa Koruma ve Nükleer Güvenlik Bakanlığı (BMUKN) tarafından görevlendirilen ve Uluslararası İklim Girişimi (IKI) tarafından finanse edilen, GIZ’in İklim Diplomasisi Eylem Programı kapsamında uygulanan Alman-Türk İklim İş Birliği: İklim Eylemi için Sivil Toplumun Güçlendirilmesi Projesi, Almanya ve Türkiye’de iklim eylemi için değişim aktörlerini harekete geçirerek, hem ulusal hem de ikili düzeyde sivil toplum ağlarını güçlendirmek suretiyle iklim değişikliğinin azaltımı ve uyum çabalarını ile politika üzerindeki etkiyi desteklemeyi amaçlamaktadır.

Bu duyuru, Uluslararası İklim Finansmanı Girişimi (IKI) kapsamında yürütülen bir projenin parçasıdır. Bu girişim, Almanya Federal Çevre, İklim Eylemi, Doğa Koruma ve Nükleer Güvenlik Bakanlığı (BMUKN) tarafından desteklenmektedir. Bu yayında ifade edilen görüşler, Almanya Federal Çevre, İklim Eylemi, Doğa Koruma ve Nükleer Güvenlik Bakanlığı’nın (BMUKN) görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.

The post YADA Vakfı ve Climate Alliance’tan Adil Geçiş İletişim Rehberi Tanıtım ve Uygulama Atölyesi Programı Hazır appeared first on Sivil Sayfalar.

Doğu Batı Kampı (DBK), 2008’den bu yana Türkiye’nin farklı şehirlerinden, kültürlerinden ve sosyo-ekonomik koşullarından gelen gençleri bir araya getirerek eşitlikçi, güvenli ve kapsayıcı bir öğrenme ortamı yaratıyor.
Program, özellikle imkânı kısıtlı gençlerin beceri ve kapasitelerini geliştirmeyi hedefleyen bağımsız bir sosyal girişim niteliği taşıyor.

DBK’nın en özgün yanlarından biri, Türkiye’den ve farklı ülkelerden gönüllülerin birlikte çalıştığı uluslararası bir gençlik ortamı sunması. Kampın tüm süreçleri — eğitim içerikleri, koordinasyon, lojistik ve iletişim — tamamen gönüllü emeği ve bireysel desteklerle yürütülüyor.

Hedef Kitle: İmkânı Kısıtlı Gençler

DBK, özellikle ekonomik, sosyal veya coğrafi nedenlerle benzer programlara erişimi sınırlı olan gençlere ulaşmayı önceliklendiriyor.
Program, gençlerin:

• Kapasite ve becerilerini geliştirmesine,
• Kendilerini özgürce ifade edebilecekleri güvenli bir alan bulmasına,
• Farklılıklarla bir arada üretme deneyimi kazanmasına,
• Toplumsal hayata daha aktif katılmasına

katkı sağlamayı amaçlıyor.

Uluslararası Gönüllülerle Zenginleşen Bir Öğrenme Ortamı

DBK’da her yıl farklı ülkelerden gönüllüler yer alıyor.
Bu çeşitlilik, gençlerin:

• Kültürlerarası iletişim becerilerini geliştirmesine,
• Yeni bakış açılarıyla tanışmasına,
• Uluslararası dayanışma kültürünü deneyimlemesine katkı sağlıyor.

Tamamen Bireysel Desteklerle Gerçekleşen Bir Dayanışma Modeli

Doğu Batı Kampı, herhangi bir kurumun bütçesine bağlı olmadan, yalnızca bireysel bağışlar ve gönüllü emeğiyle ayakta duran bir gençlik hareketi.
Bu model, programın bağımsızlığını ve kapsayıcılığını güçlendiriyor; daha fazla gencin bu deneyime erişebilmesi için dayanışmayı merkezine alıyor.

2026 Yazında İki Ayrı Kamp

1. Devre: 4–10 Ağustos 2026 – Lüleburgaz

ÇEKÜL Vakfı işbirliğiyle düzenlenecek bu kamp, gençlerin doğa, kültür ve topluluk temelli öğrenme deneyimlerini güçlendirmeyi amaçlıyor.

Başvuru Formu: https://forms.gle/QVpw22Bh4eBBrqEH9

1. Devre: 25–30 Ağustos 2026 – Ayvacık / Çanakkale

Bu yıl Ayvacık’ta ilk kez düzenlenecek DBK kampı, gençlere yeni bir coğrafyada birlikte üretme, tartışma, dayanışma ve kendini ifade etme fırsatı sunacak.

Başvuru Formu: https://forms.gle/ZnjduUbHt6PMgBko9

Doğu Batı Kampı;

• Web sitesi
• Instagram
• Linkedln
• Facebook

The post Doğu Batı Kampı 2026 Başvuruları Açıldı: appeared first on Sivil Sayfalar.

The post Ekoloji Alanında Burs Arayan Yüksek Lisans Öğrencileri: Ecolarship Başvuruları Açıldı appeared first on Sivil Sayfalar.