Ekim 2015’te düzenlenen W20 zirvesiyle G20 liderlerine şu konularda çağrılarda bulunulmuştu:

• eğitim, istihdam ve girişimcilik arasındaki güçlendirilmiş bağlar,
• daha iyi sosyal bakım hizmeti mekanizmaları (özellikle de çocuk bakım hizmetleri) sayesinde iş ve hayat arasındaki iyileştirilmiş denge,
• ayrımcılıktan arınmış işyerleri,
• kadınlar için iyileştirilmiş çalışma koşulları,
• kadınların sahip olduğu kurumlara verilen destek.

Bu gündemi takip ederek Fransız Kalkınma Ajansı, 15 Mart’ta Türkiye’de kadınların saygın işlere* katılımını destekleme ve sürekliliğini sağlama konusunda, 16 Mart’ta ise kadınların saygın işlere katılımını desteklemek için Fransa’dan ve Türkiye’den çocuk bakım hizmetleriyle ilgili deneyimlerin ve modellerin konu edildiği etkinlikler gerçekleştirdi. Kamu yetkililerini, yerel yönetimlerden temsilcileri, özel sektör yöneticilerini, sivil toplum ve akademi dünyasından temsilcileri biraraya getirerek, çözüm önerilerinin ortaya konulması amaçlandı.

Türkiye’de her 3 kadından 2’si iş gücü piyasasında değil

Türkiye’de her 3 kadından 2’si iş gücü piyasasında değil. Kadının iş gücüne katılımındaki en büyük engellerden biri ise çocuk, yaşlı, engelli bakımı. Kadınların %45’i çocuk sahibi olmadan önce çalışmalarına rağmen hali hazırda çalışmıyor. Bu noktada, çocukların erken çocukluk eğitimine erişebiliyor olmaları büyük önem taşıyor. Fakat Türkiye’de erken çocukluk eğitimi ile ilgili bir yasa ya da bir model mevcut değil. Konuya dair bir ulusal eylem planı da yok.

Fransız Kalkınma Ajansı’nın düzenlediği ‘Türkiye’de Kadınların Saygın İşlere Katılımını Destekleme ve Sürekliliğini Sağlama’ yuvarlak masa toplantısında konuşan, ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü) Program Yöneticisi Özge Berber Ağtaş’ın ortaya koyduğu Türkiye’nin kadın istihdamı ile ilgili tablo hiç parlak değil. OECD ülkelerinin arasında kadınların iş piyasasına katılımında en düşük orana sahip olan Türkiye’de her 3 kadından sadece biri iş gücü piyasasında. 20 milyon kadın iş gücüne dahil değil. İş gücü piyasasında olanlar da nitelik gerektirmeyen işlerde, ağırlıklı olarak hizmet sektöründe. İŞKUR mesleki eğitimlerinin katılımcılarına bakıldığında ise kadınların erkeklerden daha fazla olduğu görülüyor fakat istihdama yansıması aynı oranda olmuyor. İşe yerleştirilen kadınlar ağırlıklı olarak, yine nitelik gerektirmeyen temizlik görevlisi, tekstilde makineci gibi işlere yerleştiriliyor.

Eğitim seviyesi arttıkça, kadının istihdama katılımı da artıyor, nitekim 2014 yılında yükseköğrenim mezunu kadınların iş gücüne katılım oranı %72. Fakat evli kadınlar evli olmayanlara göre iş gücüne daha düşük oranda katılım gösteriyor. Çocuk sayısı arttıkça da kadınların iş gücüne katılımı azalıyor.

Okul öncesine yatırım inşaata yatırımdan daha fazla kazandırıyor

İnşaat sektörü yerine okul öncesi eğitime yapılacak aynı miktarda yatırım 2,5 kat kadar iş imkanı sağlıyor. Prof. Dr. İpek İlkkaracan, Türkiye’nin OECD ortalamasını yakalaması için 3.2 milyon çocuğun anaokuluna gitmesi gerektiğinden yola çıkarak, 20 milyar TL’lik bir harcama gerektiğini söylüyor. Bu harcama yapıldığı takdirde, 719 bin kişilik istihdam yaratılıyor, aynı bütçe inşaat sektörüne harcansa, sadece 272 bin iş yaratılıyor. Yapılan simülasyonların işaret ettiği başka bir şey ise, bu harcamalar okul öncesi eğitime yapılırsa, yaratılan işlerin %73’ünde kadınlar çalışacak, aynı harcama inşaata yapıldığında ise %6’sında. Çocuk bakımında yaratılan işlerin %85’i kayıtlı iş iken, inşaat sektöründe bu oran sadece %30. Ayrıca 20 milyar TL’lik yatırım yoksulluğu %1,5 puan düşürürken, inşaat sadece %0,5 düşürüyor. Tüm bu bulgular okul öncesine yapılacak yatırımı her açıdan destekliyor.

6 yıl önce askıya alınan destek

İstanbul Teknik Üniversitesi’nden Prof. Dr. İpek İlkkaracan, “Sosyal Bakım Hizmetlerine Yapılan Kamu Yatırımlarının İstihdam, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Yoksulluğa Etkisi Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği” araştırmasının sonuçlarını paylaştı. 2010 yılında hükümet yetkilileri ile çocuk başına kreş desteği verilmesi tartışılmış, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın desteği ile Bakanlar Kurulu’na tasarı sunulmuş, fakat Maliye ve Ekonomi Bakanlıklarının itirazları ile destek askıya alınmış. Bu çalışmanın gerekçesi bu itiraz. Kreş desteğinin verilmemesinin bir mali soruna dayandırılması, İlkkaracan ve ekibi Türkiye’nin gerekli kaynağı okul öncesine ayırmasının sonuçlarını ortaya koymak istemesine yol açmış.

İş yerinde fırsat eşitliği, aile yaşamında ise çocuk bakımı için destek şart

KAGİDER (Türkiye Kadın Girişimciler Derneği) Fırsat Eşitliği Modeli ile iş yerinde kadınlara fırsat eşitliği sağlamayı hedefliyor. Başka bir sivil toplum kuruluşu olan YenidenBiz Derneği ise işe geri dönen – birçoğunun ara verme sebebi çocuk sahibi olmak-,  kadınlara destek olmayı amaçlıyor.

KEDV (Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı) ise kooperatifler yoluyla mahallelerde toplu çocuk bakımı sağladıkları modeli anlattı. KEDV çocuk bakımı hizmetine ihtiyaç duyan kadınları bir araya getiriyor. Kadınların mahallelerindeki 0-6 yaş çocukların durumlarını ve ihtiyaçlarını analiz etmelerini sağlıyor ve Kadın ve Çocuk Merkezi açmalarına, kurumsal kimlik kazanabilmeleri için bu kadın gruplarının kooperatif kurmalarına destek veriyor. Çocuk bakımı ihtiyacının karşılanmasının yanı sıra, kadınların liderliğinde verilen erken çocukluk eğitimi hizmetlerinin hem yoksulluğun giderilmesinde ve hem de dar gelirli kadınların güçlenmesinde önemli bir strateji olarak görülüyor.

Doğaner: “Türkiye’ye özgü Erken Çocukluk Eğitimi Modeli yok”

Kadının iş hayatına katılmasının önündeki en büyük engellerden biri, çocuk bakımının kadının sorumluluğu olarak görülüp, Türkiye’de erken çocukluk eğitim olanaklarının gelişmemiş olması.

Türkiye’de 3-5 yaş arasında 3.8 milyon çocuk var, bunlardan 2.7 milyonu erken çocukluk eğitimi ve bakım hizmetlerinden faydalanamıyor. Bununla bağlantılı olarak, kadınların %45’i çocuk sahibi olmadan önce çalışmalarına rağmen hali hazırda çalışmıyor.

Uçan Balon Anaokulları Kurucusu Aysan Doğaner’e göre, Türkiye’de erken çocukluk eğitimi için bir ulusal eylem planının olmaması, Türkiye için uygulanabilir bir model geliştirilmemesi eksikliklerden bazıları. Çocuk bakımı ve okul öncesi alanında nitelikli yönetici ve öğretmen bulunamaması, sektöre yönelik teşvik ve hibelerin olmaması gibi zorluklar da mevcut.

Çocuk bakımı ve okul öncesi hizmetlerin sağlanması ile ilgili yasal çerçeveler tutarlı olmadığı için eleştiriliyor. Yasal çerçevede en çok eleştirilen konulardan biri, 150’den fazla kadın istihdam eden şirketlerin çocuk bakım hizmetleri için uygun bir yer sağlama zorunluluğu. Mevcut mevzuata rağmen, hüküm bünyesindeki çocuk bakım hizmetlerinin sağlanması özel sektörde oldukça az. Öncelikle, sanayi ve hizmet sektöründeki Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler (KOBİ’ler) toplam girişim sayısının yüzde 99,8’ini oluşturuyor.[1] Bu nedenle kadın çalışan sayısının 150’ye ulaştığı işletmeleri bulmak kolay değil. Hatta bu sayının 150’ye ulaşmaması için çabalayan şirketler olduğu da tartışılıyor. Diğer yandan, bu hüküm, baştan cinsiyetçi bir içeriğe sahip. 150 “kadın ve erkek” çalışan denilmiyor, çocuğun bakım sorumluluğu baştan sadece kadına yükleniyor.

KAGİDER, Dünya Bankası desteği, PricewaterhouseCoopers ve Ernst&Young işbirliği ile, 2011 yılında Fırsat Eşitliği Modeli’ni (FEM) hayata geçirdi. Kurumsal yapılarına fırsat eşitliği kültürünü yerleştiren kurumlar, bağımsız bir değerlendirme sürecinden geçerek işe alım, şirket içi eğitim, kariyer planlama ve geliştirme gibi süreçlerdeki eşitsizlikleri saptıyor, eşitlikçi uygulamaları hayata geçirerek iş ortamlarında fırsat eşitliğinin sağlanması ile Fırsat Eşitliği Sertifikası’na sahip olabiliyorlar. FEM’in de amacı bu; iş hayatında fırsat eşitliğinin sağlanması için şirketleri motive etmek.

Erken çocukluk eğitimi yasasına ihtiyaç var

Bernard Van Leer Vakfı temsilcisi Yiğit Aksakoğlu ucuz ve erişilebilir erken çocukluk eğitiminin sağlanmasının şart olduğunu vurguluyor. Bunun ise, kısa dönemli hedefler koyarak kaliteden ödün verilerek yapılmaması gerektiği ortada. Türkiye’de standartlar geliştirilmiş durumda ama uygulamada sorunlar var. Üç alanda standartlardan bahsediliyor: Kurum standartları, meslek standartları, ve ailede/evde bakım veya mahalle evinde bakımın standartları.

Hacettepe Üniversitesi öğretim üyesi Yar. Doç. Dr. Arif Yılmaz ise kalite standartlarını efektif bulmuyor. Akreditasyon sisteminin yerleştirilmesi, devamlı denetimin olması ve bunun için de, -şu an mevcut olmayan-, yeterli denetim elemanının olması gerekiyor. Diğer yandan da standartlar ve yükümlülüklerin de basit ve erişilebilir olması lazım. Tüm bunları düzenleyecek bir erken çocukluk eğitimi yasasına ihtiyaç duyuluyor.

Katılımcılar kadın istihdamı ve erken çocukluk eğitimi ile ilgili kendi projelerinden bahsederken, üzerinde uzlaşılan nokta bunların model olabileceği, modellerin kamu politikalarına dönüştürülerek çözüm önerilerinin ancak bu şekilde kalıcılaştırılabileceği yönünde oldu. Fransız katılımcıların da Türkiye’den katılanların da vurguladığı, kamunun politikasını netleştirmesi, erken çocukluk eğitim modelini Türkiye ihtiyaçlarına yönelik olarak şekillendirmesi, buna bağlı olarak kamunun ne kadar sorumluluk alacağını, verilecekse özel sektöre ne tür teşvikler verileceğinin kararlaştırılması gerektiği yönünde.

*saygın iş: Uluslararası Çalışma Örgütü’nün “insana yakışır iş” olarak tanımladığı, güvenceli, iş yerinde ayrımcılığın olmadığı, örgütlenme haklarının ve temel çalışma haklarının olduğu işler.

[1] http://www.haberturk.com/ekonomi/is-yasam/haber/1155461-kobiler-girisimlerin-yuzde-99-8ini-olusturdu

The post Kadın istihdamı erken çocukluk eğitimine yatırımla artacak appeared first on Sivil Sayfalar.

Hillary Clinton başkan adayı olarak yaptığı seçim konuşmalarında ekonomi vizyonunu anlatırken kadınların ekonomiye katılımının öneminin altını çizip, son 40 yılda kadınların ABD’de ekonomiye katılması ile 3,5 trilyon $’lık ekonomik büyüme yakalandığına vurgu yapmıştı. Dünyanın bir diğer ucundaki İran’ın Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, 2016 yılının başında katıldığı bir konferansta,  “Çocuk yetiştirmek, kadının olduğu kadar erkeklerin de işidir. İstihdam dünyası iki cinsiyete de açık olmalıdır”[1] diyerek, hem kadının istihdama katılmasındaki en önemli engellerden birine vurgu yapmış, hem de kadının iş gücüne katılmasını destekleyen pozisyonunu ortaya koymuştu. IMF Başkanı Christine Lagarde, 2015’in Eylül ayında Ankara’da W-20 (Women’s 20/Kadın 20) zirvesinde G-20’nin 2025 yılında kadınların iş gücüne katılımındaki boşluğun %25 oranında azaltılması için verdiği taahhüte dikkat çekmiş ve bunun öneminin de sadece ahlaki boyutuna değil, öncelikle ekonomik boyutuna değinmişti.

Türkiye kadın istihdamında OECD ülkelerinin sonuncusu

Türkiye’de kadınların iş gücüne katılım oranı %34, bu oran erkeklerde %77.^[2] Türkiye, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ülkeleri içinde kadın istihdamında son sırada yer alıyor. Kadın istihdamında Türkiye’ye en yakın ülke yüzde 47,8 ile Meksika olurken, OECD ülkelerinin ortalaması ise yüzde 62,3. 10. Kalkınma Planı “kadınların işgücüne katılım ve istihdam oranlarının (2014-2018) plan dönemi sonunda sırasıyla yüzde 34,9 ve 2023’de ise yüzde 38’e yükseltilmesi”ni hedefliyor.[3]

Peki bu oranın artması neden bu kadar önemli? Lagarde’ın söylediği ve Clinton’ın önemini vurguladığı gibi kadınların ekonomiye katılımının olumlu etkileri, bu konuda yapılan hesaplara bakılırsa azımsanamayacak kadar ciddi boyutlarda. Kadınların etkisinin hesaplamaları iki boyutta ele alınıyor, hem mikro ölçekte, şirketlerin karlılıkları ölçülerek; hem de ülke ekonomilerinin GSYİH (Gayrisafi Yurtiçi Hasıla) oranlarına yaptıkları katkılar incelenerek.

Üst yönetimde ne kadar çok kadın o kadar yüksek finansal performans

Kadınların şirketin yönetim kurullarında yer alması şirketin organizasyon açısından ve finansal açıdan iyileşmesi ile sonuçlandığını bir danışmanlık şirketi olan McKinsey & Company araştırması ile kanıtlıyor. Geliştirdikleri bir yöntem ile hesap verilebilirlik, kabiliyet gibi 9 farklı boyutta organizasyonun başarısını ölçümlüyorlar. Üst yönetim seviyesinde üç ya da daha fazla kadın yöneticiye sahip olan şirketler her organizasyonel boyut için, yönetiminde hiç kadın yönetici olmayan şirketlere göre daha yüksek puan alıyor. Aynı şekilde, üst yönetimlerinde daha yüksek oranda kadın olan şirketlerin finansal performanslarının da daha yüksek olduğu ortaya çıkıyor.[4] Yine McKinsey & Company tarafından 2015 yılında Kanada, Latin Amerika, İngiltere ve ABD’deki şirketlerle yapılan bir araştırma ulusal seviyede aynı alanda faaliyet gösteren şirketleri finansal getirisine göre sıralıyor. Sonrasında cinsiyet çeşitliliği konusunda en üstteki çeyrekte olan şirketlerin, finansal getiri medyanlarına göre %15 daha fazla getirisi olduğu görülüyor.[5] Uluslararası Finans Kurumu (IFC, International Finance Corporation) da raporunda yer verdiği bir çalışmayla kadın yöneticilerin varlığının fazla finansal getiri ile pozitif ilişkisi olduğuna işaret ediyor. ABD’deki ilk 500 şirket ile yapılan bu çalışmada, en az 3 kadın yönetim kurulu üyesi olan şirketlerin yönetim kurulunda sadece erkek olan şirketlere göre yüzde 60 daha fazla yatırım karlılığı olduğunu gösteriyor.[6]

Kadınların iş gücüne katılımlarının ülke ekonomilerine yansıması da azımsanmayacak miktarlarda. Kadınların ekonomiye erkeklerle aynı oranda katıldığı senaryoda, her şeyin aynı gitmesi senaryosu ile karşılaştırıldığında, 2025 yılında küresel GSYİH’ya yaklaşık 28 trilyon dolar ekleneceği (%26 artış) savunuluyor. Bu artış yaklaşık olarak ABD ile Çin ekonomilerinin toplam büyüklüğü kadar.[7] Ülkeler bazında bakacak olursak, Lagarde, yukarıda değindiğim konuşmasında, kadın çalışan seviyesinin erkeklerle aynı seviyeye geldiği durumda, ABD’de GSYİH’nın %5, Japonya’nın %9, Hindistan’nın ise %27 yükseleceğinin altını çiziyor.[8] Başka bir araştırma, yine aynı koşullar sağlandığında Birleşik Arap Emirlikleri’nde GSYİH’nın %12, Mısır’ın %34 yükseleceğini gösteriyor.[9] OECD ise kadın ve erkeklerin iş gücüne katılım oranlarının birbirine yaklaşması durumunda, 2030 yılı itibariyle Türkiye’nin de dahil olduğu tüm OECD ülkelerinin toplam ekonomilerinde %12’lik potansiyel bir kazanç sağlanacağını öngörüyor.[10]

Kadınların istihdama katılımının yaratacağı olumlu değişiklikler

Türkiye tek başına ele alındığında da kadınların ekonomiye katılımı milli gelirde önemli farklılığa yol açıyor. Türkiye 2023’e kadar kadınların işgücüne katılımını %38’e çıkarabilmeyi hedefliyor. TEPAV yürüttüğü çalışmada, erkeklerin işgücüne katılımının hali hazırdaki seviyesinde kalacağı, kadınların katılımının ise aşamalı olarak 2023’e kadar yüzde 38’e yükseleceği varsayımı ile yaptığı hesaplamalara göre kişi başına reel GSYİH’nın, yüzde 5.6 oranında artış göstermesinin mümkün olduğunu söylüyor. Katılım aşamalı olarak yüzde 50’ye yükselir ise, kişi başı reel GSYİH’nın yüzde 12 oranında artmasına, katılımın OECD ortalamasına yükselmesi ise kişi başı reel GSYİH’nın yüzde 17.5 oranında artmasına yol açacağını ortaya koyuyor.[11]

Kadının istihdama katılımının olumlu etkilerini sadece ekonomik fayda ile çerçevelendirmek elbette ki sınırlı bir bakış açısı sunacak. Zira, kadınların ekonomik hayata katılımı, sosyal yaşama katılımlarını da beraberinde getirmekte. Erkeklerle eşit hak, fırsat ve kaynaklara sahip olacak kadınların istihdama katılımlarının; toplumsal hayatın her alanında karar alma ve çalışma biçimlerini değiştireceği, kadınların siyasete daha fazla katılıp, hak mücadelelerinde daha fazla söz sahibi olduğunda bu alanlardaki gelişimi de etkileme potansiyellerinin yüksek olduğunu söylemek yanlış olmayacak.

Kadınların istihdama katılımının beraberinde getireceği olumlu değişikliklere çok kısaca değinirken diğer yandan da bu konuda, Türkiye’nin daha gidecek uzun bir yolunun olduğunu belirtmek gerek. Zira, Türkiye’de kadınların %65’i, erkeklerin %61’i kadınların asli görevlerinin çocuk bakımı ve ev işleri olduğunu ifade etmiş. TÜİK’in yaptığı bir anket çalışmasına dayanan bu sonuçlar, gidilecek bu yolun çetrefilli olabileceğinin sinyallerini veriyor.

[1] http://www.radikal.com.tr/dunya/ruhani-cocuk-yetistirmek-kadinin-oldugu-kadar-erkegin-de-isidir-1506708/

[2] TÜİK (2014) İş gücü İstatistikleri

[3] https://anahtar.sanayi.gov.tr/tr/news/kadinlarin-ekonomideki-yeri-ve-onemi/1968

[4] “Women Matter”, 2007, file:///C:/Users/Betigul/Downloads/Women_matter_oct2007_english%20(1).pdf

[5] “Why Diversity Matters” McKinsey http://www.mckinsey.com/insights/organization/why_diversity_matters

[6] Catalyst, The Bottom Line: Corporate Performance and Women’s Representation on Boards, 2011: www.catalyst.org/file/445/ the_bottom_line_corporate_performance_and_women%27s_ representation_on_boards_%282004-2008%29.pdf, Investing in Women’s Employment, IFC http://www.skillsforemployment.org/wcmstest4/groups/skills/documents/skpcontent/ddrf/mtix/~edisp/wcmstest4_121248.pdf

[7] McKinsey Global Institute (2015) The Power of Parity: How Advancing Women’s Equality Can Add 12$ Trillion to Global Growth. http://www.mckinsey.com/global-themes/employment-and-growth/how-advancing-womens-equality-can-add-12-trillion-to-global-growth

[8] Delivering on the Promise of 2025, Christine Lagarde, https://www.imf.org/external/np/speeches/2015/090615.htm

[9] “Women, Work and the Economy: Macroeconomic Gains from Gender Equity”, 2013, https://www.imf.org/external/pubs/ft/sdn/2013/sdn1310.pdf

[10] Thévenon, O., et al.  (2012), “Effects of Reducing Gender Gaps in Education and Labour Force Participation on Economic Growth in the OECD”, OECD Social, Employment and Migration Working Papers, No. 138, OECD Publishing, Paris.

[11] TEPAV (2013) Türkiye’yi Kadınlar Büyütebilir mi? http://www.tepav.org.tr/upload/files/1361452044-2.Turkiye_yi_Kadinlar_Buyutebilir_mi.pdf

The post Ekonomik büyüme ve sosyal gelişime kadın şartı appeared first on Sivil Sayfalar.