Amacı çocukların oyun hakkını temel insan haklarından biri olarak tanınması, korunması ve yaygınlaştırılmasını sağlamak olan Uluslararası Oyun Derneği (International Play Association: Promoting the Child’s Right to Play’in – IPA) için bu sorular çok ciddi sorular. Çatışma ortamlarında, doğal ve beşeri afetlerde çocukların oyun hakkı meselesi genellikle göz ardı ediliyor; halbuki çocukların oyuna en çok ihtiyacı olduğu durumlar bu zamanlar. Dünya kasvetli ve korkunç bir yer olarak göründüğünde, oyun, gelişimsel bir gereklilik ve hayat kalitesini yükselten bir deneyim olarak, çocukların sağlığını koruyucu etkiye sahip. Çoğumuz için, oynayan çocuklar bir umut simgesidir.

2014’te, IPA, Aktif Yaşam Derneği ile birlikte İstanbul’daki IPA Dünya Konferansı dahilinde bir Özel Çalıştay düzenledik. ‘Kriz ve Afet Sonrası Dönemlerde Oyuna Erişim’ başlıklı bu çalıştay çatışma ortamlarında ve doğal/beşeri afetlerde çocuklar için oyun alanı tasarımını, ilkelerini ve zorluklarını değerlendirdi. Grup, dokuz ülkeden şehir ve bölge planlama, insan hakları, oyun alanı, çocuk işçiler, tiyatro, ve en önemlisi oyun üzerine çalışan 24 delegeden oluşuyordu.

Çalıştay sonucu ortaya çıkan en ilginç bulgulardan biri, kriz durumlarında oyun konusunda çok az bilgimiz olmasıydı. Delegeler bu durumu büyük endişe ile bildirdiler – kaynak alınabilecek kılavuzlar ve proje dokümantasyonları çok sınırlı. Çocuklar ısrarla oyun ihtiyaçlarından bahsetseler de, aktörlerin (sivil toplum kuruluşları, devlet örgütleri, BM birimleri vs.) bu ihtiyaca cevap verdiklerine dair kanıt bulmak zor. En önemlisi, neyin işe yaradığıyla ilgili net bilgimiz yok.

Bu bulguların bir sonucu olarak IPA, Kriz Sırasında Oyuna Erişim konusunda Türkiye’den partnerler de içeren iki yeni uluslararası projeye başladı. Paralel olarak yürüyen bu projelerden biri Eylül 2015 ve Eylül 2017 arasında Lübnan, Türkiye ve beş Asya ülkesinde devam edecek olan uluslararası bir araştırma projesi.
‘Oyun: haklar ve pratik’ isimli diğer proje ise bir eğitim ve geliştirme projesi: kriz durumlarındaki çocuklara oyun fırsatları sağlamak için program yöneticileri ve ekipleri eğitecek ve kaynak sağlayacak. Haziran 2016’da İstanbul’da uzmanların katılacağı bir toplantı düzenlenecek.

BM Çocuk Hakları Komitesi 2013 Genel Yorumunda zorlu şartlarda çocukların oyun ihtiyaçlarına dikkat çekiyor:

“Çocukların kayıp, göç, travma deneyimlerinden sonra bir normallik hissine kavuşmalarında oyun, dinlenme ve kültürel aktivite fırsatlarının iyileştirici ve rehabilite edici rolü vardır.”

Oyun sayesinde çocuklar birçok duyguyu deneyimler – neşe, özgüven, korku, öfke, doyum, can sıkılması, hayranlık, mutluluk, yas, reddedilme, kabul edilme, hüzün, gurur, hayal kırıklığı – ve bunları yönetmeyi öğrenir. Oynamak hayalgücü ve yaratıcılığı geliştirir, bir taraftan da çocukların hayatın zor ve yorucu taraflarıyla ‘baş etmelerini’ ve onları anlamlandırmalarını sağlayabilir. Oyun sayesinde çocuklar ait olma ve dahil olma duygularını güçlendiren ritüellere katılırlar; büyük çocuklar da küçük çocukları eğitiyor olma duygusundan faydalanabilirler. Kaliteli oyun ortamları sadece fiziksel değil aynı zamanda sosyal mekânlardır: çocuklar burada mekânı, ilişkilerini ve kaynaklarını paylaşmayı/yönetmeyi öğrenirler.

Çocuklara göre oyun hayatlarının en önemli parçalarından biridir – oyuna ayrılan zamana, oynama özgürlüğüne ve kaliteli oyun alanlarına değer verirler. Eğer çocukların güvenli oyun periyotlarına sahip olmalarını sağlayabilirsek, bu deneyimler hayatlarının geri kalanında da faydasını görecekleri birer kaynak olacaktır.

Theresa Casey, Uluslararası Oyun Derneği Başkanı ve Avrupa’da çeşitli kamu kurumları ve sivil toplum örgütlerine oyun danışmanlığı yapıyor.

The post Oyun çocukların zorluklarla baş etme yöntemi appeared first on Sivil Sayfalar.

Çocuğa, riskten arındırılmış bir oyun ortamı mı sağlamalı yoksa oyun risk unsurlarını da barındırmalı? Oyunda risk unsuru tartışmaları sırasında sıklıkla gözden kaçırılan şey çocukların risk almasına karşı yetişkinlerin aşırı korumacı tavırlarının sonuçları. Çocukların oyunu sırasında riski deneyimlemerini engellemek neye yol açıyor?

Çocukların kendi seçecekleri yöntemlerle ve nasıl istiyorlarsa oyun oynama haklarına sahip olmaya ihtiyaçları var. Çocukların bu seçimi, eğlenceli ve zorlu olabilir, tam da bu, oyuna aynı zamanda bir risk unsuru katıyor. Risk almak, çocuklar bu öğrenme sürecinin doğrudan farkında olmasalar bile onların yaşarken öğrenmelerini sağlıyor.

Hayatta hepimiz kararlar alıyoruz. Aslında yetişkinler olarak çocukların karşılayabileceği uygun risklerin neler olduğuna karar vererek de onlar adına bazı kararlar alıyoruz.

Çocukları bazı risklerden korumak mümkün olabilir ancak hepsinden korumak mümkün değil. Yetişkinlerin, çocukları risklerden korumak için gösterdikleri aşırı korumacı tavırlar iki kayba yol açabiliyor:

• Çocukların risk almasını engellemek onların oyun imkanlarını engelliyor,
• Çocukların risk almasını engellemek onların karşılaştıkları durumlar karşısında riskleri nasıl yönetebileceklerini öğrenme fırsatını ortadan kaldırıyor.

Çocukların oyun sırasında aldıkları riskler sadece fiziksel yaralanma riskleri değil. Çocuklar arkadaşlarıyla ve etraflarındaki diğer çocuklarla etkileşime girdikçe duygusal ve psikolojik risklerle de karşı karşıya kalır. Bu riskleri yönetebiliyor olmak büyümenin, birey olmanın ve direnç geliştirmenin bir parçasıdır.

Düşeceği ve yaralanacağı ihtimali yüzünden çocuğumu ağaca tırmanmasını engellersem sadece bu durum için ağaçtan düşüp zarar görmeyeceğinden emin olabilirim. Peki çocuğumun ağaca tırmanmasını engellememin sebep olduğu sonuçlar?  Çocuğum hiçbir zaman ağaca tırmanmanın verdiği keyfi tadamayacak, cesaret duygusunu tatması engellenmiş olacak, etrafını farklı bir açıdan görme şansını yakalayamayacak, bir ağaca nasıl tırmanılacağını hiçbir zaman öğrenemeyecek.

Oysa çocuğum ağaça tırmanmayı deneyimledikçe daha yükseğe tırmanmak isteyecek ve belki daha fazla risk alacak. Aynı zamanda kendi sınırlarını görmeyi ve karşılaştığı riskleri yönetmeyi öğrenecek. Daha yükseğe çıktıkça daha dikkatli olacak ve işin eğlencesi de deneyimle birlikte gelecek.

Bu yüzden ebeveynler, karar alıcılar, politika yapıcılar yani yetişkinler olarak çocuklar adına karar aldığımız her an, risk almanın getirdiği faydaları ve bizim seçimlerimizin sonuçlarını da düşünmeye ihtiyacımız var.

David Yearley, Uluslararası Oyun Derneği (IPA) kurul üyesi ve İngiltere merkezli oyun alanları ve kazaları üzerine çalışan bir organizasyon olan The Royal Society for Prevention of Accidents’te Oyun Güvenliği Biriminin Başkanı.

The post Ağaca tırmanırken öğrendiklerimiz appeared first on Sivil Sayfalar.

Çocukların oyun oynamasının önünde birçok engel var

Bugün, çocuk oyun hakkının önünde alarm veren bazı eğilimler olduğunu görüyoruz.

Toplumda oyunun öneminin göz ardı edilmesi, ailelerin aşırı korumacı tutumları, çocukların özgürce ve kendi ihtiyaçları doğrultusunda oynayabilecekleri oyun alanlarının yetersizliği, oyun alanları olsa dahi bu oyun alanlarına artan kentleşme, trafik, ulaşım sorunu nedeniyle erişimdeki yetersizlikler, oyun alanlarının günümüz çocuklarının algı ve beklentilerini karşılamayan tek tip ve geleneksel oyun alanlarından oluşması, teknolojik gelişmelerle evde ekran karşısında yapılabilecek aktivitelerin ve evde hareketsiz geçirilen zamanın artması, rekabete dayalı spor oyunlarının bazı çocukları oyundan uzaklaştırması, çocukların okul, okul sonrası ve hafta sonu gibi gündelik zamanlarının tamamının yetişkinler tarafından planlanıp yönetilmesi ve erken yaşta gelen okul başarısı baskısı çocukların oyun oynamalarının önünde engel oluşturabiliyor.

Oyun bir çocuk hakkıdır

Oysa oyun oynamak çocuğun beslenme, sağlık, barınma ve eğitim gibi en temel ihtiyaçları arasında yer alan yasalarla da güvence altına alınmış bir çocuk hakkı. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşmesi’nin 31. maddesi çocuğun oyun hakkını tanımlıyor.  Bu sözleşmeyle çocuk oyun hakkının ülke politikalarına, programlarına ve hizmetlerine uygun bir şekilde korunacağı ve geliştirileceği taahhüt edilmiş oluyor.

Türkiye 1990 yılında Çocuk Hakları Sözleşmesi’ni imzalamıştır. 1994 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde sözleşme onaylanmış ve 1995 yılı başında Resmi Gazete’ de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Ancak çocuk oyun hakkı sadece kamu politikaları sınırları içerisinde tanımlanabilecek bir konu değil. Çocukların oyun olanakları sağlanması ve bu olanakların iyileştirilmesi için sağlık alanında çalışanlardan, şehir planlamacılara, eğitimcilerden sivil toplum kuruluşlarına kadar çocuğun temas ettiği tüm paydaşlara önemli roller düşüyor ve çocuklara oyun imkanları yaratmak altyapısal olduğu kadar zihinlerde de bir dönüşüm gerektiriyor. Çocuklara göre oyun hayatlarının en önemli parçalarından biri, çocuklar oyuna ayrılan zamana, oynama özgürlüğüne ve kaliteli oyun alanlarına değer veriyorlar. Yetişkinler olarak da özellikle ebeveynlerin tutumu çocuğun oyun oynaması açısından fırsatlar sunuyor.

Çocuklar oyun oynarken öğrenir. En önemlisi çocuklar oyun sırasında öğrenmeyi öğrenir

Günümüzde birçok ebeveyn okul başarısı baskısı nedeniyle çocuklarının gündelik zamanlarını planlayıp yönetiyor. Böyle olunca çocukların serbestçe oyun oynayabilecekleri zamanlar ve alanlar kısıtlanıyor. Oysa çocuklar oyun oynarken öğreniyor. En önemlisi çocuklar oyun sırasında öğrenmeyi öğreniyor. Bu da çocukların okul başarısını doğrudan etkiliyor. Bu nedenle çocukların gündelik yaşantısında oyun oynayabilecekleri zaman ve alan dengesini sağlamak önemli hale geliyor.

Oyun oynamak çocukların günlük fiziksel aktivite ihtiyacını karşılamasına yardımcı olur

Teknolojik gelişmelerle evde ekran karşısında yapılabilecek aktivitelerin sayısı arttı. Dijital teknoloji sektörü hem ebeveynler hem de çocuklar için ekran karşısında yapılabilecek birçok etkinlik ve imkan sunarken bir taraftan da evde hareketsiz geçirilen zamanın artmasına neden oluyor. Sağlıklı ve kaliteli bir yaşam içinse düzenli fiziksel aktiviteye ihtiyacımız var. Dünya Sağlık Örgütü çocuklar için günde en az 60 dakika orta şiddetli fiziksel aktivite öneriyor. Çocukların ihtiyacı olan günlük fiziksel aktiviteyi karşılamaları içinse oyun en önemli araçlardan biri. Bu nedenle anne ve babaların çocuklarının sağlıklı gelişimleri için ev içinde veya dışında çocuklarıyla birlikte hareket ederek eğlenebilecekleri oyun ortamı ve zamanı yaratmaları önemli.

Çocuk oyun hakkı ile ilgili güncel çalışmalar için aktif yaşam tarzını ve fiziksel aktiviteyi gündelik yaşamın her alanına ve anına yaygınlaştırmayı hedefleyen ve Uluslararası Oyun Derneği’nin (IPA) Türkiye temsilcisi olarak çocuk oyun hakkı alanında çalışan Aktif Yaşam Derneği Oyun Çalışmaları Birimi‘ni takip edebilirsiniz.

Ana Fotoğraf: Ragıp Sarı

The post Türkiye’de çocuk oyun hakkı appeared first on Sivil Sayfalar.