Teklifin Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu’ndaki çalışmalarına STK temsilcilerinin de milletvekillerinin de katılımı yoğundu. Ancak Genel Kurul çalışmalarına az sayıda milletvekilinin katılması dikkat çekti.

Teklifin iki gün süren komisyon görüşmelerinde, zaman zaman fikir ayrılıklarından kaynaklanan tartışmalar ve gerginlikler yaşansa da teklifin Genel Kurul görüşmeleri üç saat içinde tartışmasız olarak tamamlandı.

Muhalefetin ve STK’ların bazı maddelere yönelik eleştirileri ve taleplerinin bir kısmı Genel Kurul görüşmeleri sırasında verilen değişiklik önergeleriyle karşılandı.

Ancak muhalefet ve hayvanseverler, bu kanun teklifinin iki yıl önce kurulan araştırma komisyonunun 50 maddelik raporunun çok gerisinde olduğunu ve beklentilerin tam anlamıyla karşılanmadığını düşünüyor.

Yeni Yasal Düzenleme Neleri Getiriyor?

Hayvanları Koruma Yasası ve Türk Ceza Kanunu’nda değişiklik yapan yasa teklifi, mevcut düzenlemede “mal, eşya” olarak değerlendirilen hayvanları “can” kabul ediyor ve yaptırımlar buna göre düzenleniyor.

Teklif Metnindeki ‘Hayvanla Cinsel İlişki’ İfadesi Değiştirildi’

Komisyon görüşmelerinde teklifteki ‘hayvanla cinsel ilişki’ ibaresine tüm muhalefet milletvekilleri ve STK temsilcileri itiraz etti. CHP Genel Başkan Yardımcısı Gülizar Biçer Karaca, “Sayın teklif sahibi milletvekili arkadaşım ‘Eski kanunda var’ dedi. Yani hayvanların mal olarak görüldüğü 5199 sayılı Kanun’da böyle. Ama o zaman biz hayvanları mal değil, can olarak tanımlayacaksak ve ‘Kabul ediyoruz’ diyerek de bunu bütün ülkeye ve kamuoyuna bu şekilde reklam vesilesi olarak kullanıyorsak ne demek cinsel ilişki? Cinsel ilişkide hayvanın rızası mı var da cinsel ilişki olur? ‘Cinsel istismar,’ ‘tecavüz’ denmesi gerekir. Çünkü hayvanlara tecavüz edilir ya da istismarda bulunulur. Bu da aslında bu kanun teklifinin bir zihniyet değişikliğini öngörmediğinin açıkça göstergesi” diye eleştirdi. TİP İstanbul Milletvekili Sera Kadıgil ise, “Burada çok büyük bir fecaat var, hâlâ ‘hayvanlarla cinsel ilişki’ yazıyor orada. Zoofili değiliz hiçbirimiz, ‘hayvanla cinsel ilişki’ diye bir şey olmaz, ‘Kanunda zaten böyleydi’ demek, ‘Orada bir ayıp vardı ve biz şu an bunu düzeltme imkânımız varken düzeltmiyoruz’ demektir” diye konuştu.

Talepler üzerine Genel Kurul görüşmelerinde değişiklik yapılarak ‘hayvanlarla cinsel ilişki’ ifadesi ‘Hayvanlara cinsel saldırıda bulunmak veya tecavüz etmek’ olarak değiştirildi.

Belediyeler Bakımevleri Kuracak

Belediyeler, sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların korunması ve bakımının yapılması ile rehabilitasyonunun sağlanması amacıyla hayvan bakımevleri kuracak. Belediyeler, bakımevleri ve rehabilitasyon için kesinleşmiş en son bütçe gelirlerinin binde beşi oranında kaynak ayıracak. Bu oran büyükşehirler için binde üç olarak belirtildi ve ayrılan bu ödeneğin başka amaçlar için kullanılması da engellendi.

Yanı sıra Rehabilite edilen hayvanlar Bakanlık tarafından kurulan veritabanına kaydedilecek. Rehabilitasyonu tamamlanan hayvanların, bakımevine getirilen belediye tarafından alındıkları ortama bırakılması ise esas kabul edildi. Yerel yönetimler ayrıca ilgili karar organının uygun görmesi halinde hayvan hastanesi de kurabilecek.

Bakımevi kurma zorunluluğunun tarihleri ise bir yıl erkene çekildi. Genel Kurul’da verilen değişiklik önergesiyle büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yetmiş beş bini aşan belediyeler, 31 Aralık 2022’ye kadar; diğer belediyeler 31 Aralık 2024’e kadar hayvan bakımevleri kurmakla yükümlü oldu.

Öte yandan komisyon çalışmalarına Türkiye Belediyeler Birliği Başkanı sıfatıyla katılan Gaziantep Belediye Büyükşehir Başkanı Fatma Şahin, “Hayvan bakım evi, hayvan hastanesi ve doğal yaşam alanlarını kurmak üzere tahsis edilecek hazine ve orman alanlarının bedelsiz olması hem belediyelerimiz elini güçlendirilecektir hem bu konuda da teşvik edici olacaktır. Biz, organize sanayiye de gerektiğinde veya kentsel dönüşümde de hazineden bedelsiz arsa veriyoruz. Bu bakış açısıyla Bakanlığımızdan belediyelerimizin de elini güçlendirmesi açısından bu arsaların bedelsiz verilmesini önemli buluyoruz” önerisinde bulundu.

Doğal Yaşam Parkları Kurulacak

Kamu kurum ve kuruluşlarına doğal yaşam parkları kurma imkânı getiren teklif için de değişiklik önergesi verildi. Buna göre; kamu kurum ve kuruluşlarının yanı sıra özel hukuk kişilerine de doğal yaşam parkı kurma imkânı tanındı. Bu düzenleme ile “Hayvanların etolojisine ve habitatına uygun, serbest dolaşmalarına imkân sağlayan ortamların oluşturulması amaçlandığı” ifade edildi. Düzenleme “Örneğin aslan, kaplan, zürafa, ayı gibi hayvanlar kendi habitatlarına uygun ortamlarda bulundurulabilecektir” diye gerekçelendirildi.

Yunus Parklarına 10 yıl Süre Verildi!  

Kabul edilen Kanun ile yasanın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, kara ve su sirkleri ile yunus parklarının kurulması yasaklandı. Muhalefet ve STK’ler mevcut yunus parklarının da kapatılmasını talep etti. Talep, Genel Kurul’da değişiklik önergesiyle karşılandı. Buna göre; yasaklanan kara ve su sirkleri ile yunus parklarına ilişkin mevcut işletmelere 10 yıl süre getirildi ve 10 yılın sonunda Bakanlıkça alınacak tedbirlerle tasfiyesi öngörüldü. Oysa Hayvan Hakları Araştırma Komisyonu’nun kabul ettiği raporda, yunus parklarının en geç 2 yıl içinde kapatılması öngörülüyordu. STK’ların talepleri bu konuda da karşılanmadı. Ayrıca, yeni yasa yunuslarla terapiyi yasaklayan bir hüküm içermiyor.

Hapis Cezaları

Nesli yok olma tehlikesi altında olan bir hayvanı öldüren kişi 1 yıldan 5 yıla kadar hapis,

Bir hayvan neslini yok eden kişi 5 yıldan 10 yıla kadar hapis,

Bir ev hayvanını veya evcil hayvanı kasten öldüren kişi, 6 aydan 4 yıla kadar hapis,

Hayvanlara cinsel saldırıda bulunan veya tecavüz eden kişi, 6 aydan 3 yıla kadar hapis ve 100 günden az olmamak üzere adli para cezası;

Bir ev hayvanına veya evcil hayvana işkence eden veya acımasız ve zalimce muamelede bulunan kişi, 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacak.

Maddede düzenlenen suçların birden fazla hayvana karşı aynı anda işlenmesi durumunda ise verilecek ceza yarı oranında artırılacak.

Öte yandan kedi ve köpek sahipleri, en geç 31 Aralık 2022 tarihine kadar hayvanlarına dijital kimlik çıkartarak kayıt altına aldırmakla yükümlü oldu. Ticari amaç güdülmeksizin bakılan ev hayvanı artık, bulunduğu yere bakılmaksızın sahibinin borcundan dolayı haczedilemeyecek.

Peki Hayvan Hakları Yasası Neden Yıllardır Parlamento Gündemine Gelemedi?

Hayvan Hakları Yasası’na dair kamuoyunda beklenti, siyasi partiler de ise uzlaşı vardı. Öyle ki Şubat 2019’da TBMM’de hayvanların haklarının korunması ile hayvanlara eziyet ve kötü muamelelerin önlenmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Meclis Araştırma Komisyonu kuruldu.

Toplam 12 toplantıda bu alanda çalışan bilim insanlarını ve STK’ları dinleyen ve 4 kez de yerinde inceleme çalışması yapan komisyonun raporu 2020’nin ocak ayında TBMM Genel Kurulu’nda görüşüldü. Hayvan Hakları Yasası çalışmalarının komisyon raporunun ışığında hızla hazırlanacağı ifade edildi. Ancak Covid19 salgını tüm dünyayı etkisi altına aldı ve Covid19 tedbirleri kapsamında Meclis de uzun süre kapalı kaldı. 

Komisyon Başkanı AKP Milletvekili Mustafa Yel, Covid19 salgınından dolayı hayvan hakları yasasının sekteye uğradığını ancak Ekim ayında başlayacak yeni yasama döneminde Meclis gündemine geleceğini ifade etmişti. Olmadı. 

Önce 2021 yılının hemen başında Meclis’e getireceklerini açıkladılar. Ocak ayında AKP Grup Başkanvekili Muhammet Emin Akbaşoğlu “Gündemin ilk sıralarında” dedi. Ardından Şubat ayının başında yasa teklifi üzerine çalışan ve o dönem AKP Grup Başkanvekili olan Özlem Zengin, “2 hafta içinde Meclis’e sunacağız” açıklamasını yaptı. Teklif ertelene ertelene Temmuz ayında Meclis’e sunulabildi.

Yıllardır beklenen Hayvan Hakları Yasası, 2 günlük komisyon çalışması ve toplamda 3 saat süren Genel Kurul görüşmelerinin ardından, günahıyla sevabıyla Meclis’ten geçti.

Hızlandırılmış Yasa

TBMM İçtüzüğü’ne göre; Kanun teklifleri havale edildikleri esas komisyonca görüşüldükten sonra bir rapora bağlanarak Meclis Başkanlığı’na sunulur. Sıra sayısı verilerek bastırılan komisyon raporları, bu aşamadan sonra aldıkları sıra sayısı ile anılır. Komisyon raporları siyasi parti gruplarına, komisyonlara ve milletvekillerine dağıtılır, gelen kâğıtlar listesinde ve TBMM internet sayfasında yayımlanır. Komisyon raporunun Genel Kurul gündemine alınması için dağıtımından itibaren 48 saat geçmesi gerekir.

Ancak Hayvan Hakları Yasası için bu süre beklenmedi. Danışma Kurulu önerisi üzerine Genel Kurulun kararıyla teklif, 48 saatlik süre beklenmeden Genel Kurul gündemine alındı ve görüşmeleri tamamlandı.

Hayvanları Koruma Kanunu ile Türk Ceza Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun metnine buradan ulaşabilirsiniz.

The post Hayvan Hakları Yasası Sevabıyla Günahıyla Meclis’ten Geçti! appeared first on Sivil Sayfalar.

İçtüzük değişikliğine dair kanun teklifi daha TBMM Başkanlığı’na sunulmadan Sivil Sayfalar’da bir yazı yazmıştım ve şunları ifade etmiştim: “Sivil toplumun, parlamentodaki sesinin kısılması ve yasama süreçlerine katılımının engellenmesi, parlamentoyu güçlü ve işlevsel kılmaz, aksine parlamentoyu boş bir meydan, 600 kişilik bir sahneye dönüştürür ki bunun Türkiye’ye hiçbir faydası olmaz. Toplumsal meselelerin çözümünde gerek sahada gerekse mevzuat konusundaki aksaklıklar konusunda büyük bir bilgi birikimi olan sivil toplumu, yasama faaliyetlerinin dışında bırakmak, toplumsal muhalefetin sesini kısmak demektir. Ak Parti, “güçlü meclis” istiyor ise; katılımcılık, çoğulculuk gibi ilkeleri önemsiyor ise 2009’da olduğu gibi, sivil toplumun yasama süreçlerine katılımı için diğer siyasî partiler ile uzlaşma yoluna gider; Cumhurbaşkanı Erdoğan’a sunduğu TBMM İçtüzüğü taslağındaki yanlıştan döner. “

Ak Parti, bu yanlıştan döndü aslında. Evet, kâğıt üzerinde döndü. Binali Yıldırım’ın kanun teklifindeki, sivil toplumu ilgilendiren maddelerin gerekçelere hep birlikte bakalım:

“Madde ile, komisyon çalışmalarının niteliğinin artırılması ve yasa yapım sürecine ilgili aktörlerin aktif katılımının sağlanması amacı doğrultusunda düzenleme yapılmaktadır. Bu kapsamda Meclis komisyonlarının çeşitli kurum ve kuruluşlardan bilgi alma ihtiyacı duyabileceği dikkate alınarak burada ortaya çıkabilecek boşluğu kapatmak amacıyla komisyonların bütün kamu kurumları ile özel kişi ve kuruluşlardan uzman sıfatıyla temsilci çağırmalarına dayanak hazırlanmıştır. Komisyonlara ayrıca ihtiyaç görülmesi halinde ilgili yasama uzmanlarının da çağırılabileceği hükme bağlanarak yasama tekniği bağlamında komisyon kapasitesinin güçlendirilmesi amaçlanmıştır.

Anayasa değişikliğinden kaynaklanmamakla birlikte, fiili bir duruma hukuki bir çerçeve kazandırmak için sivil toplum temsilcilerinin de toplantılara çağırılabilmesi metne dercedilmiştir. Böylece sivil toplum kavramı ilk defa İçtüzüğe girmektedir.” (Madde 6, Gerekçe)

“Madde ile, komisyonların bilgi altyapısını güçlendirme yönünde, kanunların uygulama sonuçlarını izlemeye dönük kurumsal bir çerçeve oluşturulmaktadır. Buna göre, komisyonlar, gerek duymaları hâlinde bakanlıklar ve kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve sivil toplum temsilcilerinden bir kanunun uygulanmasına ilişkin olarak bilgi isteyebileceklerdir. Bu bilgiler komisyonda görüşülebilecek ve bir rapora bağlanarak Meclis Başkanına sunulabilecektir.” (Madde 7, Gerekçe)

TBMM Başkanı Yıldırım’ın kanun teklifini okuduğumda, sivil toplum açısından ister istemez sevinmiştim ancak bu sevinç, tabii ki kursağımızda bırakılacaktı. 31 maddeden oluşan teklifin komisyon görüşmeleri sonunda, ortak önergeler ile teklifin 4 maddesi metinden çıkarıldı, 11 maddede de değişikliğe gidildi.

Metinden çıkarılan maddeler arasında “2. Madde: Başkanlık Divanı oluşturulurken, Başkan hariç hesaplama yapılması”, “4. Madde: Komisyonların adlarının ve görevlerinin değiştirilmesi”, “6. Madde: Komisyonlarda söz alma süreleri, komisyonların konuşma sürelerinin düzenlenmesi” ve “27. Madde: TBMM Bütçesinin Genel Sekreter tarafından hazırlanması” bulunuyordu.

Parlamentodaki siyasî partiler, demokrasi konusunda yine sınıfta kaldı!

İçtüzük değişikliği teklifinin ne şekilde kabul edildiğini düşündüğümüzde, toplumsal muhalefetin, parlamentodan ibaret olmadığı daha da keskinleşiyor. Hem parlamentoda, hem bürokraside, hem sokakta, kısacası hayatın her alanında kendisini var eden sivil toplum, toplumsal muhalefetin ana aktörlerinden biri ve parlamento bunu reddetmiş durumda. Sivil toplumun yasama çalışmalarına katılımından rahatsızlık duyulması ve bunun içtüzük değişikliğinde âdeta gözümüze sokulması, bizim için yeni bir durum değil. Dolayısıyla çok da şaşırmamak, karalar bağlamamak lâzım bence.

Yine hatırlatmakta fayda görüyorum: “Meclise köpek giremez” tartışmaları gündemi epey meşgul etmişti ve hiç de hoş karşılanmamıştı toplum tarafından… Parlamentonun ortak bir şekilde takınmış olduğu “Meclise STK giremez” tavrının, sivil topluma nasıl yansıyacağını ilerleyen günlerde göreceğiz. Ama muhalefet partilerinin “sesimiz parlamentoda kısılmak isteniyor” eleştirilerinin, nedense parlamentoda feda edilen sivil toplum için geçerli olmadığını görüyoruz.

Sivil topluma nacizane tavsiyeler

Sivil toplum, mevzuat düzenlemeleri ile hayattan tabii ki soyutlanamaz. Sivil toplumun parlamentodaki varlığı, yasama çalışmalarına katılım iradesi ve faaliyetleri, zaten bugün Türkiye parlamentosunun teamülü hâline gelmiş durumda ancak bu teamülde her zaman sivil topluma “figüran” muamelesi yapıldı. İçtüzük değişikliğine rağmen, bizler, parlamentodaki bu “figüran” yaklaşımını nasıl değiştirebileceğimiz konusunda kafa yorabiliriz ki parlamentonun sivil topluma ne denli ihtiyacı olduğunu, bütün sivil toplum aktörleri zaten biliyor. Kanun tekliflerinin, komisyonlarda sunulacak madde önergelerinin, yazılı soru önergelerinin çoğu, zaten sivil toplumdan geliyor. Sorumlu hisseden ya da parti ve toplum nezdinde görünürlük peşinde olan vekiller de bunları yasama çalışması olarak benimsiyor ve sivil toplum adına gerekli girişimlerde bulunuyor. Eksik olmasınlar…

Sivil toplumun parlamentoda feda edildiği 27. yasama döneminde, sivil toplum-parlamento ilişkilerimizi güçlendirmeye devam edelim. Dillere pelesenk edilen “güçlü meclis”, belli ki siyasî partiler tarafından hayata geçirilemeyecek. İstensek de istenmesek de parlamentoya gitmeye, yasama çalışmalarına katılma konusundaki irademizi ortaya koymaya devam edelim. Ola ki zor bela komisyon toplantılarına girebilirsek kask, baret, laboratuvar gözlüğü vb. koruyucu ekipmanları yanımızda bulunduralım. Şaka yapıyorum tabii ki!

Mücadele ve faaliyet alanlarımızı ilgilendiren tüm konularda, yasama çalışmalarına katılmak istediğimizi, ilgili ihtisas komisyonlarının başkanlarına ve sekreteryalarına bildirelim. Ne de olsa bu, sivil toplum için bir hak. Türkiye’yi, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi üzerinden ilgilendiren, karar alma sürecine sivil katılım için iki ayrı uluslararası belge var: Paris İlkeleri ve Karar Alma Sürecine Sivil Katılım İçin İyi Uygulama İlkesi…

Yasama süreçlerini izlemek için geçici birliktelikler kurabileceğimizi unutmayalım. Yasama süreci boyunca nasıl yöntemlerin benimsendiği, katılım taleplerimizin ne şekilde karşılık bulduğu, muhalefet görüşlerine ne kadar yer verildiği, sürecin şeffaf yürütülüp yürütülmediğini raporlayabiliriz ve etkin bir yasama faaliyetinin nasıl yürütülmesi gerektiğine dair politika belgeleri hazırlayabiliriz. Kanun teklifleri için görüş ve öneri dosyalarımızı komisyonlara ve tüm milletvekillerine göndermeye devam edelim.

Bu yöndeki tüm çabalar, bu içtüzük değişikliğinde de görüldüğü gibi, çoğulculuğun, katılımcılığın tamamen silinmek istendiği Türkiye’de, oldukça önemli ve değerli. Her şeye rağmen, umudu yitirmemeli ve mücadeleye devam etmeliyiz.

Hayvan hakları mücadelesinde biz bunu yapmaya kararlıyız. 250’den fazla STK, hayvan hakları ile ilgili yasama çalışmalarının her aşamasını izlemek ve bu çalışmalara dâhil olmak için güç birliği yapmış durumdayız. Bizim sivil toplum anlayışımız da böyle. Kapıdan kovulsak, bacadan gireriz… Hayvanların haklarının esnetilmemesini sağlamak için parlamentoda olmak zorundayız ve olacağız! Demokrasi sınavında sınıfta kalan siyasî partilere, bize katlanmak zorunda olduklarını üzülerek şimdiden söylüyorum.

Ve bir önceki yazımın son cümlesi ile bu yazımı bitirmek istiyorum: “Sivil toplumun parlamentoya, parlamentonun da sivil topluma ihtiyacı olduğunu unutmamak gerek.” Bu unutulursa parlamento şimdikinden çok daha beter bir hâl alacak, benden söylemesi….

The post Vekiller “Meclise STK giremez!” Pankartı da Tutacaklar Mı? appeared first on Sivil Sayfalar.