Bir önceki haberde Doç. Dr. Evrim Hikmet Öğüt’ün altını çizdiği gibi, müzisyenler bir nebze de olsa bu insani olmayan koşulların dışında kalabiliyor. Çoğu sokakta müzik yapan ya da Arap ülkelerinden gelen turistlerin etkinliklerinde sahne alan Suriyeli müzisyenler, sokakta müzik yoluyla bir tanışmaya vesile olarak Suriyeli göçmenlerle ilgili önyargıların kırılması açısından da önemli bir toplumsal rol üstleniyor.

“Sınırın Ötesinden Sesler” projesi için, proje ekibinin ulaşıp video röportaj gerçekleştirdiği müzisyenlerden Mahdy Alkelany de, sanatını sokakta icra edenlerden. Nisan 2015’te İstanbul’a gelme ve sokakta müzik yapma hikâyesini şöyle anlatıyor: “Humusluyum. Türkiye’ye gelmeden önce Dubai’ye gittim. Ardından tekrar Suriye’ye dönmek zorunda kaldım ve iki ay cezaevinde yattım. Bu sırada Dubai vizem de bitince Türkiye tek seçenek olarak kaldı. Suriye’de hayallerimi gerçekleştirmem, yapmak istediğim şeyi yapmam artık imkânsız bir hale gelmişti. Oradaki koşullar malum… İstanbul’a ilk geldiğimde bir hostelde kalıyordum. Orada birlikte kaldığım insanlarla tanışıp neler yaptığımızı konuştuk. O insanlardan biri bana Suriyeli kimi göçmenlerin İstiklal Caddesi’nde müzik yaptığını ve benim de aynı şeyi yapabileceğimi söyledi. Sosyal medya yoluyla bu müzisyenlere ulaştım ve birlikte çalmaya başladık.”

Müzikle ilgili hayallerinin peşinden gittiğini ifade eden Alkelany, özellikle Türkiye’yi seçmediğini, nerede olursa olsun en büyük rüyasının müzik yapmak olduğunu söylüyor ve ekliyor: “Doğrusu 2015’te Suriye’yi terk etmek istiyorsan Türkiye’den başka seçenek yoktu.”

“Müzik, Elimdeki Tek Araçtı”

Mahdy Alkelany, Suriye’de müzik okumak istemiş ancak sınavlarda başarılı olamamış. Bilgi teknolojileri bölümünden mezun olduktan sonra da müziği bırakmamış. Ritim sanatçısı olan babasının ve müzik stüdyosu olan dayısının desteğiyle, müzikle ilgili teknik bilgisini geliştirmiş. Humus’ta bir arkadaşıyla sokakta müzik yapmaya çalışsa da polisin baskısı nedeniyle yapamamış. Şam’da sokak müzisyenliği daha alışık olunan bir şey olsa da Humus’ta halkın da, kolluk kuvvetlerinin de bu kavrama çok uzak olduğunu belirtiyor.

“Müzik, Türkiyelilerle iletişim kurmamı sağlayacak tek araçtı. İngilizcem çok iyi değil, tabii Türkçe de konuşamıyorum. Elimdeki tek dil müzikti” diyen müzisyen, bu yaklaşıma yakın olan Türkiyeli müzisyenlerle birlikte müzik yapabileceğine inanmış. ‘Debdebe’ grubuyla da bu tür bir yaklaşımın sonucunda tanıştıklarını ifade eden Alkelany, bu tanışmanın birlikte müzik yapmaya evrildiğini belirtiyor. 28 yaşındaki rap sanatçısı, anlayış olarak “Doğu müziği”, “Batı müziği” gibi ayrımlara karşı. Her ülkenin bir müzik tarihine sahip olduğunu bildiğini söylüyor ve ekliyor: “Ancak sonuçta müzik, müziktir. Debdebe grubu üyeleri de bu anlayışta olduğu için birlikte çalışmak daha kolay ve daha zevkli hale geldi.”

Sokakta müzik yapmanın, birçok insanla tanışmasını, Türkiye’yi daha iyi tanımasını sağladığını belirten genç müzisyen; “Müziğimizi dinleyip bizlerle tanışmak isteyenler, önyargılarının kırıldığını söyleyenler oldu. Evrim Hikmet’le tanışmam da yaşadığım güzel şeyler arasında. Onun sayesinde ‘Sınırın Ötesinden Sesler’ projesine dâhil oldum ve birlikte çalıştığım Debdebe grubuyla tanıştım. Çok önemli ve anlamlı bir deneyim edindim” diyor.

En Büyük Sorun Yine Önyargılar

Suriyeli göçmenlere yönelik yaygın önyargıyla da mücadele etmek zorunda kalmış. Irkçı yaklaşımlarla sürekli karşılaştıklarını söyleyen Alkelany, bu konudaki duygularını “Örneğin savaşın ne demek olduğunu anlayamayanlar, burada enstrüman tutacağıma, Suriye’ye dönüp silah tutmamı söylüyorlar. Bu çok acı. Bunun sadece Türkiye’yle ilgili bir sorun olmadığını biliyorum tabii, göçmenlerin her yerde karşılaştığı sorun bu. Öte yandan sokakta çalacak yer bulmak, ya da o sokaktaki herkesi müziğe çekebilecek bir repertuar hazırlamak gibi sorunlar da var” şeklinde ifade ediyor.

Kimi sivil toplum kuruluşlarının, göçmenlerle ilgili çalışmalar yürüten araştırmacıların kendisiyle ve çevresindeki diğer göçmenlerle iletişime geçtiğini söyleyen müzisyen, “Sınırın Ötesinden Sesler” ve bu kapsamdaki “Sesime Ses Ver” gibi projelerin kendilerine en çok faydası dokunan, en anlamlı karşılaşmalar olduğunun altını çiziyor. “Bunlar dışında genelde bizimle iletişime geçmesine rağmen bizim sözümüzü pek dikkate almayan, daha çok bizim adımıza konuşmayı tercih eden oluşumlarla karşılaştık” diyen Alkelany, bazen Suriyelilerin, kimi oluşumların kendi gündemlerinin parçası olarak kullanıldığını düşündüğünü de söylüyor: “Kişisel olarak ben, benim düşüncelerimin ve duygularımın başkalarının pazarlama aracı olmasını istemiyorum. Bizi desteklemek istiyorsanız destekleyin, bize ne yapmamız gerektiğini söylemeyin. Bizim kendi fikirlerimiz, hikâyelerimiz ve müziğimiz var. Bu fikirleri kendimiz de geliştirebilir, hayata geçirebiliriz. Burada önemli olan bunları gerçekleştirmemiz için destek. Oysa maalesef bizim fikirlerimiz olamazmış gibi bir yaklaşımla da karşılaşıyoruz. Evet, Suriyeliyiz ve Suriye, sanılanın aksine bir köy değil. Yaratıcı fikirlerin ve çok büyük bir potansiyelin olduğu bir ülke.”

Mahdy Alkelany’nin planları arasında bir albüm de var. Albümün adının ise “Tef Evi” olmasını hayal ediyor. “Tef bana göre Suriyelileri, ev ise Suriye’yi temsil ediyor. Tef bir ritim enstrümanı ve farklı ritimler var. Tef çalarken duyduğunuz farklı ritimler, Suriyelilerin birbirlerinden farklı karakterlerini, özelliklerini temsil ediyor. Dahası, her insan kendi eşsiz ritmine ve iç dünyasına sahiptir. Bu fikir beni albüm konsepti olarak heyecanlandırıyor diyor. Birçok şarkının kaydını bitirmişi bazılarını insternet ortamında yayınlamış. Şimdi ise albümü bitirmek için finansal destek arıyor: “Klip çekmemiz de gerekiyor çünkü bu dönemde artık görsel malzeme de en az müzik kadar önemli. Bu yüzden görsel malzemeler konusunda yardımını ve desteğini alabileceğim insanlarla tanışmak istiyorum.”

“En Büyük Hayalim, Ülkeme Dönebilmek”

Sokakta müzik yaparak şimdilik hayatını idame ettirebildiğini söylüyor Alkelany. “Benim açımdan şimdilik en azından para kazanabildiğim bir ortam oluştu” diyen müzisyen, her müzisyenin, sokakta kazandığından fazlasını hak ettiğinin de altını çiziyor.

Şimdilik Türkiye’de kalmak ve çalışmalarını burada sürdürmek gibi bir planı olduğunu belirten Alkelany, Türkiye ve Suriye müziğini bir araya getirebilmek istediğini, bu sayede Türkiye’den bir ruhu Suriye’ye, ve Suriye’den bir ruhu Türkiye’ye taşıyabileceğine inandığını ifade ediyor:

“En büyük hayalim ise, Suriye’de, özellikle de Humus’ta sahneye çıkmak. Bu süreçte kazandığım her şeyi, tüm deneyimi yanıma alıp Suriye’ye dönmek ve orada yaşamak istiyorum. Kendim için küçük ve huzurlu bir hayat inşa edebilmeyi umuyorum. Sonuçta orası benim ülkem ve akrabalarım hâlâ orada.

Suriye’den boş bir çantayla çıktım ama umuyorum ki dolu bir çantayla geri döneceğim.”

Mahdy Alkelany’ye internet üzerinden ulaşmak için buraya Youtube kanalı için buraya, Sınırın Ötesinden Sesler internet sayfası için buraya tıklayabilirsiniz.

#soundsbeyondtheborder

The post İstanbul’un Suriyeli Müzisyenleri Ve “Sınırın Ötesinden Sesler” – 2 appeared first on Sivil Sayfalar.

Yerel seçimin hemen ertesinde, Bolu Belediye Başkanı seçilen CHP’li Tanju Özcan’ın, kentte yaşayan birkaç bin Suriyeli göçmene verilen küçük yardımı kesme sözü vermesi, popülist siyasi söylemde Suriyelilerin nasıl bir kin ve öfke aracına dönüştüğünün son örneklerinden biri oldu.

Tüm bu tartışmada Suriyelilerin ne düşündüğü ise yaygın medyanın ve geniş halk kitlelerinin merak konusu olmaktan uzak. 8 yıldır Türkiye’de yaşayan Suriyelilerin homojen bir kitle olmadığına, farklı sosyal katmanlardan, farklı eğitim seviyelerinden geldiklerine dair toplumsal bilgi ne yazık ki unutuldu. İçişleri Bakanlığı’nın yaptığı araştırmayla, Suriyelilerin suça karışma oranının medyada ve siyasi söylemde yaratılan tablonun çok altında olduğunun ortaya çıkması da sayfalarda ve ekranlarda pek yer bulamadı.

Büyük resmin gösterdiği karanlığa rağmen, medyada görünür olmasa da Türkiye’de en başından beri savaştan kaçan Suriyeli göçmenlerin yaşadıklarına ve sorunlarına dair araştırmalar, sivil toplum çalışmaları, eğitim programları gerçekleştiriliyor. Bu çalışmaların büyük bir kısmı, savaşın bir insanlık sorunu olduğunun bilinciyle, göçmenlerin karşılaştıkları gündelik toplumsal sorunları çözmeye, Suriyelilere yönelen ırkçı nefretle mücadele etmeye yönelik adımlar olarak öne çıkıyor.

Sınırın Ötesinden Sesler

Çoğu İstanbul’da yaşayan Suriyeli müzisyenlere dair yürütülen “Sınırın Ötesinden Sesler” de bu projelerden biri. Projeyi yürüten, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Müzikoloji Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Evrim Hikmet Öğüt, Iraklı müzisyenlerle ilgili doktora tezinin ardından, 2015’ten itibaren Suriyeli müzisyenlerle görüşmeler yapmaya başlamış. Konunun akademik çalışmanın sınırları içinde kalmasını istemediği için böyle bir proje fikri bulduğunu ifade eden Öğüt, o süreci şöyle anlatıyor: “Göç politik bir konu ve ben bu meseleyle öncelikle akademik kimliğim dışında ilişkileniyorum. Dolayısıyla, göçmen müzisyenlerle kurduğum ilişkiyi tek taraflı olmaktan çıkarmak, araştırma sürecinde ortaya çıkan hiyerarşiyi aşmak her zaman aklımdaki temel meseleler arasında. Hem akademi dışına konuşabilen, hem göçmen müzisyenlerin kendilerini doğrudan ifade edebildikleri, kendi deneyimlerini aktarabildikleri, hem de onların da işine yarayabilecek bir araç üretebilir miyiz diye düşündük ve bir video görüşme serisi fikri doğdu.”

Videograf arkadaşı Umut Sülün’ün de katılımıyla 2016’da, önce dört müzisyenle görüşme yaparak görüşme serisine başlayan Öğüt, Friedrich Naumann Vakfı’ndan çeviri ve diğer maliyetler için bir destek alma imkânı da bulmuş:

“Önce elimizde dört müzisyenle görüşmek için kaynak vardı. Tabii bu dört müzisyeni nasıl belirleyeceğimiz gibi bir sorunumuz da vardı. Çünkü bu dört kişinin temsil edici olduğunu varsaymak durumundasın; sadece ‘iyi örnekler’i göstermek gibi bir amacımız da yok. ‘Suriyeliler’ diyoruz ama aslında homojen bir bütünden bahsetmiyoruz. Kendi içinde etnik, kültürel ve sınıfsal farklılıkları olan topluluklardan söz ediyoruz. Örneğin, Suriyeli Kürt müzisyenle Suriyeli Arap müzisyenin deneyimleri tamamen farklı. Tıpkı Türkiye’deki gibi, Suriye’de de çok farklı halklar var, dolayısıyla o çeşitliliği gözden kaçırmadan bu dört müzisyene nasıl ulaşabiliriz diye düşündük. Bu çeşitliliği temel aldık. Projenin ikinci aşamasında ‘Sınır Ötesinden Sanat’ diye bir seri yaptık ve biri ressam, biri sinemacı, biri de illüstratör olan üç sanatçıyla benzer bir seri hazırladık. Geçtiğimiz yıl ise yeniden müzisyenlerle, yine Suriyeli iki müzisyenle iki video projesi hazırladık. Toplamda altı müzisyen ve üç sanatçıyla yapılan görüşmeleri içeren bir seri ortaya çıktı.”

Proje kapsamında farklı tür müzik yapan, farklı altyapıları olan, farklı yaşlarda ve Suriye’nin farklı yerlerinden gelen Kürt ve Arap müzisyenlerle görüşmeler yapılmış. İçlerinde yalnız birinin kadın olduğunu ifade eden Öğüt, Türkiye’de müzik yapan çok sayıda Suriyeli kadın müzisyen olmadığını belirtiyor.

Proje ekibinin Suriyeli müzisyenlere ulaşması zor olmamış. Bu durumu Öğüt, “Alana bir kere girdiğinde, kartopu şeklinde genişleyen bir ağa ulaşmış oluyorsun. Müzisyenlerin tümü olmasa da birçoğu birbirini tanıyor. Suriye’den birbirini tanıyanlar var, Türkiye’de çoğunlukla sokakta müzik yaptıkları için birbirini sokaktan tanıyanlar var, İstanbul’da aynı semtlerde yaşadıkları için tanışanlar var. Sen bir şekilde, bir akademisyen olarak alana girdiğin zaman da avantajların oluyor, insanlar senden haberdar oluyorlar. Dolayısıyla iletişim kurmak çok zor olmadı. Hatta oradan kalıcı dostluklar, arkadaşlıklar, ortaklıklar kuruldu” diye ifade ediyor.

Göçmen müzisyenlerin Türkiye’deki müzik piyasasıyla hemen hemen hiç ilişkilenemediğini söyleyen Öğüt, özellikle araştırmasının ilk döneminde, Suriyeli müzisyenler için stüdyoya, birlikte çalacak bir müzisyene ya da kendi imkanlarıyla bir klip yapacaklarsa bununla ilgili bir mekana ihtiyaç duyduklarında başvurabildikleri bir kontak kişiye dönüşmüş.  

“Tanışmak Yetmiyor”

Sınırın Ötesinden  Sesler’in ve Suriyeli müzisyenlerle birlikte gerçekleştirdikleri diğer projelerin önemli sonuçlarından birinin, bu müzisyenlerin kendilerini ve işlerini tanıtmak için bir sunmak olduğunu belirtiyor Öğüt. İyimser konuşmak için henüz erken olduğunu belirtse de, proje kapsamında görüştüğü kimi müzisyenlerin bu vesileyle Türkiyeli diğer müzisyenlerle bağlantı kurduğunu söylüyor.

2017’de İstanbul Bienali içinde gerçekleşen “Sesime Ses Ver” atölyesinde farklı ülkelerden göçmenleri ve yerel müzisyenleri bir araya getiren Öğüt, Türkiye’den Debdebe grubuyla Suriyeli Mahdy Alkelany’nin o atölyede tanıştıklarını ve birlikte müzik yapmaya devam ettiklerini anlatıyor.

Evrim Hikmet Öğüt’ün izlenimlerine göre Suriyeli Kürt müzisyenler için ise durum daha farklı. Suriyeli Kürt müzisyenler ile Türkiyeli Kürt müzisyenler birlikte daha kolay iş yapıyorlar. Arap Suriyelilerle Türkiyeli müzisyenlerin bir araya gelmesi ise daha zor.

“Müzisyenler Nispeten Daha Şanslı”

Genel olarak Suriyeli göçmenlerin Türkiye’deki yaşam koşullarını belirleyen sınıfsal farklılıklar olduğunun altını çiziyor Öğüt ve göçmenlerin emek piyasasında güvencesiz, uzun saatlerle ve zorlu koşullarda çalıştıkları göz önüne alındığında müzisyenlerin en azından kendi mesleklerini icra etme şansları bulabildikleri için nispeten daha şanslı görülebileceklerini söylüyor. Diğer yandan, aslında profesyonel olmayan bir müzisyenin, koşullar gereği Türkiye’de sokak müziği yapmaya başlayarak profesyonelleştiği örneklere de rastlamış. Müzikle ilgilenen ancak bu işi daha önce profesyonel olarak yapmayan bazı göçmenler, zor koşullarda başka bir iş yapmaktansa müzisyenliği tercih etmişler.

Peki müzik, toplumsal çatışmayı ve önyargıları ortadan kaldıran bir araç olabilir mi? Bir etnomüzikolog olarak müziğin evrensel bir dil olduğu görüşüne katılmıyor Öğüt, yine de müziğin, daha kolay iletişim kurulmasını sağlayan bir araç olabileceğinin altını çiziyor: “Böyle bir projenin içindeyken, insanların kendi deneyimlerini anlatmasının başkaları için bir farkındalık yaratabileceğini düşünüyorum. Ama ‘farkındalık’ kavramı da genel olarak asimetrik bir ilişki kurmaya işaret ediyor maalesef; oradan her zaman gerçek bir dayanışma ilişkisi çıkmıyor. Bizim bazı videolarımızın böyle bir etki yarattığını da görüyorum. İzleyen kimi insanların fikirlerini etkiledi; hiç tahmin etmedikleri portrelerle karşılaştıklarını söyleyen insanlar oldu. Yine de bunu çok romantize etmek istemiyorum. Müziğin her zaman büyük bir bütünleştirici etkisi olduğunu söylemek güç. Ben bu konudaki akademik çalışmama ilk başladığımda genelde sokak müzisyenlerini gözlemliyordum. Onları dinleyenler, videoya çekenler, eşlik edenler, dans edenler vesaire çarpıyordu gözüme. Öyle bakınca ‘Ne kadar da etkili bir şey yapıyorlar, kendilerini kamusal alanda var ediyorlar ve bir karşılaşma oluşuyor’ diye düşünüyordum. Sonra, ‘Peki acaba asıl çoğunluk, yani onları dinlemeden geçenler ne yapıyor, ne düşünüyor?’ diye düşünmeye başladım. Bir başka etnomüzikolog arkadaşımın, Nil Başdurak’ın bambaşka bir araştırma için yaptığı görüşmelerin ilk verileri ise başka bir gerçeği ortaya koyuyor: Taksim ve civarında yapılan görüşmelerden, Suriyeli müzisyenlerin yaptığı müziği birçok insanın rahatsız edici, gürültü çıkarıcı olarak gördüğü anlaşılıyor. Yani bir taraftan baktığında romantize etmek çok kolay ancak müziğin olumlu etkisinden bahsetmek konusunda çok temkinli olmak gerekiyor.”

Suriyeli müzisyenler Nasıl Geçiniyor?

Evrim Hikmet Öğüt, sokakta müzik yaparak hayatını kazanan müzisyenlere ek olarak çoğu Suriyeli müzisyenin, özellikle Ramazan ayında  teknelerde, Arapça konuşulan ülkelerden gelen turistlere yönelik organizasyonlarda müzik yaptığını söylüyor. Bu müzisyenler genelde tüm Arap coğrafyasında bilinen, tanınan popüler eserlerden oluşan bir repertuarı çalıyor. Sokakta ise Türkiyeli dinleyicinin de bilebileceği ezgileri ya da Arap toplumlarında popüler olan hareketli şarkıları çalmayı tercih ediyorlar.

Diğer yandan Suriyeli müzisyenler, kendi toplumlarına yönelik konserler de düzenliyorlar. Suriye bazlı çalışan sivil toplum kuruluşlarının etkinliklerinde çalıyorlar. Ortadoğu ve Arap yarımadası temalı kimi mekânlarda düzenli müzik yapan gruplar da var. Kimi sanat merkezlerinde düzenli ya da düzenli olmayan müzik etkinlikleri gerçekleştiriliyor ve buralarda çoğunlukla Suriyeli müzisyenler sahne alabiliyor.

Öğüt son olarak, dünyanın farklı yerlerinden etnomüzikologların, İngilizce alt yazılı versiyonu da olan “Sınırın Ötesinden Sesler” videolarını, çalışmalarında ve derslerinde kullandıklarını ve videoların hem akademi içinde hem de dışarıda kabul görmesinin beklentilerinin ötesine geçtiğini belirtiyor.

The post İstanbul’un Suriyeli Müzisyenleri Ve “Sınırın Ötesinden Sesler” – 1 appeared first on Sivil Sayfalar.