Son 11 yılda 20’den fazla ülkede, sayısız genci sosyal etki odaklı girişimler kurmaları yönünde desteklemiş ve ödüllendirmiş olan SIA, 2020’de Impact Hub Istanbul yürütücülüğünde Türkiye’deki gençler ile 2. kez buluşuyor. 2020’de Anadolu Efes de SIA Türkiye’yi Sürdürülebilirlik Partnerliği kapsamında destekliyor. 

Ayrıca bu senenin bir özelliği de pandemi sebebiyle bütün programın online olarak gerçekleşecek olması. Bu durum, sosyal girişimcilik yolculuğuna çıkmak isteyen tüm Türkiye’den gençlerin SIA ile buluşmasına imkan sağladı.

Social Impact Award’u Impact Hub Istanbul için önemli kılan şey nedir? Programın girişimcilik ekosistemi içindeki yerini nasıl tarif edebilirsiniz?

Impact Hub İstanbul olarak önceliklerimizden biri de gençler arasında etki odaklı girişimcilikle ilgili farkındalık yaratmak, onları bu konuda geliştirmek ve sosyal girişimcilik ekosisteminin çok ihtiyacı olan erken aşama girişim sayısının artmasını sağlamak. Bu nedenle 20 senedir dünyanın farklı yerlerinde kendini kanıtlamış, gençlere etki odaklı fikirlerini hayata geçirirken ihtiyaçları olan tüm araçları sağlayan bu önemli programı Türkiye’de 2. kez düzenliyor olmak, Türkiye sosyal girişim ekosistemi için çok önemli bir anlam taşıyor.

Pandemi sürecinde de yerel ve global ölçekte sosyal girişimlerin mevcut sorunlara dair acil ihtiyaçlara yönelik sunduğu çözümler ve kurum işbirliklerinin güzel örneklerini ve önemini görmüş olduk. Bu zorlu süreç, tüm dünyada sosyal girişimcilikle ilgili farkındalığın hızla artması, kar yerine etkiyi odağına alan yapıların desteklenmesi ve çoğaltılması konusunda bir itici güç yaratmış oldu.

Gençlerin, sosyal sorunların çözümüne girişimcilik temelli olarak aktif katılımlarının, geleceği çok daha güzel bir yer yapacağına inanıyoruz. Bu inançla genç girişimcileri Impact Hub Istanbul öncülüğünde Social Impact Award Kuluçka Programına davet etmekten büyük mutluluk duyuyoruz. Programa katılan erken aşama fikirlerin gelişimi ile birlikte, önümüzdeki iki yıl içinde Social Impact Award sürecinin çıktıları, bu programın öneminin de doğrudan kanıtı olacaktır.

Program sonunda ise en iyi ekipler, projelerini hayata geçirecek ilk adımları atabilmeleri için Social Impact Award ile ödüllendirilecek.

Programda şu anda hangi aşamadasınız? 

23 Haziran’da başlattığımız programda, girişimcilik konusunda farkındalık artırmaya yönelik düzenlediğimiz atölyelerde Türkiye’nin dört bir yanından etki yaratma motivasyonuna sahip harika gençlerle buluştuk. 

Şu an kuluçka programı için başvurular devam ediyor. Son başvuru tarihi 19 Temmuz olan program, ağustos ayının ilk haftasında yoğun bir  başlayacak. Program sonunda ise en iyi ekipler, projelerini hayata geçirecek ilk adımları atabilmeleri için Social Impact Award ile ödüllendirilecek.

2020 yılındaki programdaki partnerleriniz kimler?

Impact Hub Istanbul, 2. senesinde yola SIA Türkiye Sürdürülebilirlik Partneri olarak Anadolu Efes ile çıkıyor.  

Bununla beraber SIA programı, Türkiye’de sosyal girişimcilik ekosistemini oluşturmak ve geliştirmek adına önemli çalışmalar yapan Türkiye Sosyal Girişimcilik Ağı gibi organizasyonlar tarafından da aktif olarak desteklenmekte.

Duyurular hangi mecralardan yapılacak?

Girişimci adayları duyuruları Impact Hub Istanbul sosyal medya hesaplarından, ve turkey.socialimpactaward.net adresinden takip edebilir.

Kuluçka programı için başvuru kriterleri neler?

Kuluçka dönemi başvurularında aranan kriterler aşağıdaki gibidir:

• Programa başvuran girişimci 1990-2005 arasında doğmuş olmalıdır.
• Başvuran ekiplerin projeleri üzerinde en fazla 2 yıldır çalışıyor olmaları gerekmektedir. Başvurular, uygulamaya geçmemiş fikirlerin yanı sıra uygulamada erken aşamada olanlar için de açıktır.
• Proje, daha önce 3. parti bir fonlayıcı tarafından 20.000 TL’den fazla finansal destek almamış olmalıdır.
• Program ve ödüle başvuru yapan katılımcılar ilk kez uzun soluklu bir kuluçka programına başvuruyor olmalıdır.

Kuluçka programına seçim kriterleri neler?

• Projenin yarattığı sosyal etki
• Projenin yenilik derecesi, benzer ürün veya servislerden farklılaştığı noktalar
• Projenin uygulananabilirliği

SIA kaç yıldır Türkiye’de devam ediyor? Türkiye’de ilk kez SIA’yı ne zaman duymaya başladık?

Social Impact Award dünya çapında geçen yıl 10. yılını doldurdu. SIA programı 2019’da Impact Hub Istanbul tarafından Türkiye’de ilk kez gerçekleştirildi.

11 yıldır 20’den fazla ülkede gerçekleştirilen program, 2020 yılında 15 ülkede aktif olarak yürütülüyor.

Oylama ve Jüri değerlendirmesi için kaç girişimci olacak? Finale kaç girişimci seçilecek?

Kuluçka dönemine 8 girişim ekibi kabul edilecek. Finalde ise toplamda 3 girişim ekibi tohum destek ödülünün sahibi olacak. Bu sene Anadolu Efes’in sürdürülebilirlik partnerliği ile jüri ödülünü kazanan sürdürülebilirlik odaklı girişimler ise Anadolu Efes tarafından desteklenecek.

Ayrıca online olarak gerçekleştirilecek topluluk oylaması sonucunda, jüri tarafından seçilmemiş en yüksek oy oranına sahip girişim ekibi de topluluk ödülünün sahibi olarak SIA Summit 2020’ye katılmaya hak kazanacak.

Büyük ödül nedir? Seçilen finalistleri neler bekliyor olacak?

Programa yapılan tüm başvurular arasından seçilecek 8 genç girişimci ekibi Social Impact Award Kuluçka Programı finalisti olacak. Kuluçka programına katılmaya hak kazanacak 8 girişim ekibi; Social Impact Bootcamp’e katılma şansını elde edecek. Bootcamp’te iş modellerini şekillendirdikten sonra 2 aylık kuluçka süresince; girişimlerinin özelleştirilmiş ihtiyaçlarına yönelik mentorluk desteği alacak ve bunun yanında iş fikirlerini destekleyecek strateji, finans, pazarlama alanlarının önde gelen deneyimli iş insanları ile bir araya gelerek atölye, seminer ve eğitimlere de katılma şansı elde edecekler.

Program sonunda gerçekleşecek kapanış bootcamp’inin hemen ardından 8 genç girişim ekibinden 3’ü jüri seçimi sonucunda Social Impact Award ile ödüllendirilecek ve 10.000’er TL para ödülünün de sahibi olacak. Tohum destek ödülünün yanısıra, kazanan girişimler dünya çapında tüm SIA kazananlarının bir araya geldiği SIA SUMMIT haftasına da katılarak uluslararası görünürlük ve bağlantılar kurma şansını elde edecekler.

Kimler mentorluk yapacak?

Impact Hub Istanbul’un sosyal inovasyon ekosistemi, iş dünyası, ileri aşama girişimcilerden oluşan mentor ve uzman havuzuna 2020 yılında SIA Türkiye Sürdürülebilirlik partneri Anadolu Efes ekibinden de değerli isimler ekleniyor. Kuluçkaya seçilen girişimlerin detaylı durum ve ihtiyaç analizlerinin yapılmasının ardından mentor havuzundan en uygun uzman ile eşleştirme gerçekleştiriliyor. 2020 yılında sürdürülebilirlik alanına odaklanan girişimler, Anadolu Efes mentor ve uzmanları ile görüşme şansını elde edecek.

SIA Türkiye’nin ilk senesinde girişimcilere destek veren mentor, uzmanlar ve jüri üyeleri arasında başarılarını Türkiye sınırlarından öteye taşımış ileri aşama sosyal girişimciler, iş geliştirme uzmanları, sosyal inovasyon ekosisteminin önde gelen kurumlarının yöneticileri, yatırımcılar, kuluçka program direktörleri yer alıyordu. 

2020 yılında da SIA Türkiye topluluğu ekosistemin önemli isimleri ve Anadolu Efes yönetiminin katılımıyla genç girişimlere ilham vererek yol göstermeye devam edecek.

SIA mezun olan girişimcileri sonraki dönemlerde neler bekliyor? Bu programın avantajlarını daha çok hangi alanlarda kullanacaklar?

SIA kuluçka mezunları, ödül kazansınlar veya kazanmasınlar, hem SIA Global mezun ağına hem de Impact Hub Istanbul’un ağına üye olmaya devam ediyorlar. Tüm mezunlar, SIA topluluğuna özel eğitimlere, uluslararası konferanslara, yarışmalara katılma imkanlarından, işbirlikleri ve global görünürlük gibi dünya çapında fırsatlardan faydalanmaya devam ediyorlar.

SIA programının girişimcilere program süresince eğitim, koçluk ve mentorluklar yoluyla kazandırdığı kapasite ve yetkinlikler girişimcilere özellikle fikirlerini hayata geçirme ve yol üzerinde karşılaştıkları problemlere daha etkin çözüm üretme anlamında avantaj sağlıyor. Ek olarak girişimlerin dahil oldukları SIA topluluğu girişimlere hem program sürecinde hem de program sonrasında girişimcilik yolculuğunda ihtiyaç duyacakları desteklere ve işbirliklerine kolay erişim fırsatı sunuyor. 

Impact Hub Istanbul olarak da, programlarımızın bir parçası olan tüm girişimleri, mezuniyet sonrasında da iş geliştirme anlamında desteklemeye ve onlar için etkilerini büyütebilecekleri fırsatlar yaratmaya çok önem veriyoruz. 

Bu sene Anadolu Efes’in de Sürdürülebilirlik Partnerliği ile, Social Impact Award mezunları en çok global bir kuluçka programını başarıyla tamamlamış olmanın ve SIA Global, Impact Hub Istanbul ve Anadolu Efes girişim networklerinde yer alıyor olmanın avantajını hissedecekler. Bir fikirle çıktıkları yolculuklarında ayakları yere basan bir girişim noktasına gelmiş mezunlarımız, onları ileriye taşıyacak yol haritaları ile kendilerini sosyal girişimcilik ekosisteminde çok daha güvende hissederek hayallerini gerçekleştirmeye ve gelişmeye devam edecekler.

Geçen yılki finalistlerden ve katılımcılardan SIA ilgili deneyimlerini, neler elde ettiklerini, süreç ile ilgilli fikirlerini istediğimiz özet bir görüş alabilir miyiz?

Blindlook:

SIA’ya başvurduğumuzda henüz yolun çok başındaydık. SIA sonrasında birçok farklı ödül kazandık. Anadolu Efes, Toyota ve Troy gibi markalarla işbirliğimiz başladı. Mc. Donald’s, Emirgan Sütiş ve Tavuk Dünyası gibi zincir restoranlarla işbirliği geliştirdik. Şimdi ise yeni ürünlerimizi piyasaya sunmaya hazırlanıyoruz. Ukrayna buluşması bizim için oldukça iyi bir motivasyondu. Global kapsamda bir ödül olması kesinlikle girişim açısından çok değerli bir unsur. Umarım bu harika program gelişerek devam eder.

Circle-Up:

SIA sayesinde Türkiye’den ve diğer SIA partneri ülkelerden birçok farklı projeyi tanıdık. Network ağımızı geliştirip yeni partnerlikler ve işbirlikleri geliştirdik. Bunların sonucunda da  Circle Up’ın takipçi sayısında ve görünürlüğünde ciddi bir artış oldu. Aldığımız maddi destek sayesinde dışarıya açık etkinlikler yapabildik, gönüllü sayımızı arttırdık SIA sürecinde aldığımız mentor destekleri sayesinde sosyal medya stratejimizi, gelir modelimizi ve program içeriklerimizi geliştirdik.  Yeni projeler üzerinde çalışmaya başladık. Ekip içi motivasyonumuz arttı, gönüllülerimiz için daha cezbedici bir girişim olduk. Yeni iş birlikleri kurarken, sponsorluk faaliyetlerinde bir kuluçka süreci yaşamamızın ve yarışma kazanmamızın avantajını yaşadık. Circle Up sürecini gözden geçirip yenilemeyi ve geliştirmeyi başardık.

Bioseos:

SIA’ya başvururken başvuruyu doldurmak için o kadar uğraştık ki sonrasında oldukça kaliteli bir eğitimden geçeceğimizden şüphemiz yoktu. Fakat bu kadar değerli insanlarla tanışacağımızı, çok güzel arkadaşlıklar kuracağımızı tahmin bile edemezdik. Bu yüzden SIA’dan bahsederken mutlaka iki yönünden de bahsetmek gerekiyor. SIA hem gerek yurt içinde gerek yurt dışında alacağınız eğitimlerle olsun, hem de kendinizi içinde bulacağınız mentorler, girişimciler ve alanında çok değerli insanlardan oluşan Impact Hub Istanbul ailesi ile size çok şey katabilecek bir program. 

Biz projemizle SIA’ya başvurup ilk elemeleri kazandıktan sonra çeşitli eğitimlerin verildiği bir bootcamp’e dahil olduk. Bu süreçte projemiz üzerinde daha fazla çalışma imkanı bulduk ve hem kendimizi hem de projemizi geliştirdik. Daha sonra final sunumlarında başarılı görüldüğümüz için Kiev’de gerçekleşen zirveye katılma şansı elde ettik. SIA sonrası özellikle sosyal medya hesaplarımızda takipçi kitlemiz arttı, sesimizi duyurabilmeye başladık, birkaç etkinlikten daha davet edildik ve sunum yapma imkanımız oldu ayrıca çalışmalarımız için bir laboratuvara taşınmayı başardık. Eğitimler, bünyesindeki insanlar ve yurt dışı deneyimi ile gerçekten muazzam bir etkinlikti. 

Bootcamp’ten sonra finali kazanarak yurt dışına gitme hakkını elde eden takımlardan biriydik. Katıldığımız en büyük etkinliklerden biriydi. Dünyanın farklı yerlerinden gelen, bambaşka projelere sahip, muhteşem insanlarla tanıştık. Orada bulunduğumuz süre boyunca hem kendimizi hem de iş planımızı ve projemizi geliştirmemize yardımcı olan etkinliklere ve seminerlere katıldık. Gerçekten çok güzel bir deneyimdi. En güzel tarafı da size hissettirdikleri, çok çalışmanızın ardından böyle bir ödül almış olmak, belki daha önce hiç görmediğiniz bir şehri görmek, muhteşem insanlarla tanışmak ve bu ailenin bir parçası olarak değer görmek benzersiz bir his. Türkiye’ye döndüğünüzde “Daha neler beni bekliyor acaba? Neler yapabilirim?” diye sormaktan kendinizi alamıyorsunuz. Bizim için çok güzel bir etkinlik oldu, bol bol gezdik, çok şey öğrendik. Orada tanıştığımız birçok insanla hala konuşuyoruz. Biz o uzun başvuruyu zaman ayırıp doldurduğumuz için fazlasıyla mutluyuz.

Ottan Studio:

Erken aşama sosyal girişimler için daha iyi bir program ve komünite düşünemiyorum. Program da bir hayli verimli, eğitici ve harekete geçiriciydi. SIA’nın girişimcilik ekosistemine giriş için de iyi bir kanal olduğunu düşünüyorum. Programın ardından SIA global ağından gelen bir duyuru ile Viyana’da bir girişim programına katıldım. Ardından da Eindhoveen’da. Şimdi Tübitak 1512 projesi için BOUN kanalıyla son aşamadayız. Üretimhanemizi kurduk, B2B satışlar yaptık ve B2C satışlarımız da bu hafta içerisinde başlıyor. 

Geçen yıl hangi girişimler yurtdışına gidip kendilerini anlatma fırsatı buldular ve bu süreç onlara nasıl bir katkı sağladı?

SIA Türkiye’nin ilk yılında jüri ödülünü kazanan 3 girişim; BlindLook, Circle-Up ve Bioseos ekipleri ve online olarak gerçekleştirilen topluluk oylaması kazananı Beyaz Yürekler ekibi global SIA Summit etkinliğine gitme şansını yakaladı. Etkinlikte, senenin tüm SIA ülkelerinden kazananlar bir araya geldi, farklı ülkelerden girişimler birbirleri ile kaynaşırken, SIA program partnerleri de SIA işbirliklerini geliştirme fırsatları için bir aradaydı.

SIA Summit, kazananlarını bir araya getirmenin ötesinde, onlara etkinliğin öncesinde, süresince ve sonrasında online ve offline mecralarda uluslararası görünürlük imkanı sağlıyor.

Örneğin geçen senenin kazananlarından BlindLook ekibi, SIA Summit’in gerçekleştiği Kiev’de ulusal basın ile röportajlar gerçekleştirerek projelerini anlatma imkanı sağladı.

SIA Türkiye web sitesi (güncellenecek)

SIA Global web sitesi

Gençlerin, sosyal sorunların çözümüne girişimcilik temelli olarak aktif katılımlarının, geleceği çok daha güzel bir yer yapacağına inanıyoruz. Bu inançla genç girişimcileri Impact Hub Istanbul öncülüğünde Social Impact Award Kuluçka Programına davet etmekten büyük mutluluk duyuyoruz. Programa katılan erken aşama fikirlerin gelişimi ile birlikte, önümüzdeki iki yıl içinde Social Impact Award sürecinin çıktıları, bu programın öneminin de doğrudan kanıtı olacaktır.

The post Gençler “Kuluçka”da Buluşuyor! appeared first on Sivil Sayfalar.

Türkiye’de bu alanla ilgilenen öncü kuruluşlarla sosyal girişimi ve sosyal girişimciliği konuştuk, öğrendiklerimizi bu yazıda topladık.

İlk Adımlar

Sosyal girişimcilik terimi ilk olarak 1980’lerde İngiltere’de ortaya çıkar, Türkiye’ye gelmesi ise Ashoka Türkiye Vakfı’nın 1990’ların sonunda Türkiye’de faaliyet göstermeye başlaması ve 2000 yılında ilk Ashoka Fellow’u Viktor Ananias’ı seçmesiyle başlar. Viktor Ananias’ın kurduğu, Türkiye’nin adı konmuş ilk “sosyal girişim”i, Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği’ydi. Buğday, 1990 yılında Türkiye’de Buğday Hareketi olarak yaşamına başladı, 2000 yılında ise Viktor’un ilk Ashoka Fellow’u seçilmesinden sonra 2002 yılında dernek haline geldi. Bilmeyenler için Buğday’ın misyonu, tek tek bireylerde ve bir bütün olarak toplumda ekolojik yaşam bilinci ve duyarlılığı oluşturmak, ekolojik dengelerin geri dönüşü olmayacak hız ve biçimde bozulması sonucunda ortaya çıkan sorunlara çözüm yolları sunmak ve doğa ile uyumlu yaşamı desteklemekti; halâ da öyle, kuruluşundan bu yana değişmedi, ama gelişti. Şu an Buğday’a bağlı olarak yürütülen bir çok proje var, bunlardan tahminimizce en bilineni ise TaTuTa.

Ortaklaşılan Kriterler

Türkiye’de “sosyal girişim” kavramı yasal olarak mevzuatta tanımlı değil (henüz değil umarız), bu sebeple kavramın kapsamı, alandaki kişilerin ve kuruluşların kendi inisiyatifleri ve tercihleri ile belirlenmekte. Örneğin Koç Üniversitesi Sosyal Etki Forumu (Kusif)’e göre “sosyal girişimler”, bir sosyal soruna sistematik ve yenilikçi bir çözüm sunan, sürdürülebilir bir iş modeline sahip ve ürettiği ürün ve / veya hizmet sayesinde toplumda ölçülebilir bir sosyal etki yaratan oluşumlar. “Sosyal girişimciler” ise Ashoka Türkiye’ye göre, odaklandığı ve çözmeye çalıştığı sorunun içinde olduğu sistem dönüşene kadar sosyal girişimini sürdürmeye kendini adamış kişiler.

Türkiye’de alandaki öncü kuruluşlar arasında sosyal girişim dendiğinde ortaklaşılan bazı kriterler mevcut:

• Sosyal girişim, toplumsal veya çevresel bir soruna inovatif çözüm üretir.
• Sosyal girişim, sosyal fayda yaratır, ölçülebilir bir sosyal etkisi vardır.
• Sosyal girişim, sürdürülebilir bir gelir modeline sahiptir.

Tüm bu özellikler toplandığında sosyal girişimin tarifini şu şekilde verebiliyoruz: Sosyal girişim, toplumsal veya çevresel bir soruna sürdürülebilir bir gelir modeli geliştirerek inovatif bir çözüm üreten, bu çözüm sayesinde sosyal fayda yaratan, ve ölçülebilir bir sosyal etkisi olan girişimdir.

Bunlar haricinde sosyal girişimlerin, sivil toplumun diğer aktörlerine göre daha yenilikçi, esnek, dinamik ve hızlı karar alabilen yapılar olduğu noktasında genel olarak herkes hemfikir.

Yasal Mevzuattaki Formlara Dünyadan Örnekler

Türkiye’de sosyal girişim mevzuatta tanımlı değil dedik, dünyada ise hukuki alanda yeri olduğu ülkeler var ve bu ülkelerin genelinde ilgili tanımların karşılığı şirketler “kar amacı gütmeyen şirket” statüsünde. Aşağıda, sosyal girişimlerin Avrupa’daki bazı ülkelerde yasal mevzuat tahtındaki adlandırmaları görülmekte:

Kaynak: Kusif – Sosyal Finansman Rehberi

Görüldüğü üzere sosyal girişimler, Danimarka’da “sosyal girişim”, Lüksemburg’da “sosyal etki şirketi”, İngiltere’de “toplumsal menfaat şirketi (community interest company)”, Belçika’da “sosyal amaçlı şirket” ve Fransa’da “kolektif menfaat kooperatifi (société coopérative d’intérêt collectif)” olarak yasal niteliğe kavuşmuş durumda. Hatta Finlandiya, Litvanya ve Slovenya gibi ülkelerde bağımsız bir Sosyal Girişim Yasası mevcut. Bizim daha ticari girişimcilik için ayrı, bağımsız bir mevzuatımız olmadığını düşünürsek, Litvanya, Slovenya gibi Türkiye’ye nazaran hem ekonomik hem demografik anlamda küçük ülkeler için bu örnek alınması gereken bir başarı ve aynı zamanda bu yapılara ne kadar önem verildiğini gösteren bir faktör. Ülkelerle ilgili daha fazla bilgi için, KUSIF’in Sosyal Finansman Rehberi’ne bakılabilir.  

Türkiye’de, sayılan ükelerdeki gibi kanuni altyapı veya yasal form bulunmadığından, sosyal girişimler ülkemizde dernek, vakıf, şirket (limited, anonim vs.), kooperatif, platform, oluşum, hareket gibi farklı yapısal formlarda kurulabiliyor. Çoğu sosyal girişim, misyonu ve vizyonuna uygun hibrit modellerle hayatını sürdürmekte.

Kâr Odaklılığa Karşı Sosyal Etki Odaklılık

Peki neden sosyal girişimler de ticari girişimler gibi özel sektörün bir parçası olarak görülmüyor / olamıyor? Çünkü özel sektör, ürettiği ve pazarladığı ürün / hizmet doğrultusunda gelir elde etmek ve kâr etmek zorunda, kâr amacı gütmediğinde ayakta kalamaz ve ticari hayatta varlığını sürdüremez. Ticari girişimlerin de ana amacı kâr etmek iken, sosyal girişimlerin gayesi ise her zaman sosyal fayda ve sosyal etki yaratmak. Ki, bu sebeple sosyal girişimci elde ettiği kârı sosyal etkisini ve faydasını artırmak için tekrar ürettiği çözümün kendisine yatırıyor (yahut yatırması bekleniyor diyelim). Diğer bir açıdan, ticari girişimcilikte elde edilen kâr paydaşlar (hissedarlar) arasında dağıtılırken, sosyal girişimlerde hissedarlar kârdan pay almıyor, bu kâr tekrar girişimin kendisine sermaye olarak yatırılıyor. Bu konuyu Tüsev, “sosyal girişimler kâr odaklı değil, sosyal amaç odaklı hareket eder” diyerek özetliyor.

Ancak, sektörde elde edilen kârın nasıl dağıtıldığı ve / veya paylaştırıldığı ile ilgilenmeyenler de mevcut. Mesela İmece’ye göre önemli olan sosyal girişimin finansal sürdürülebilirliği ve sosyal faydayı sağlayabiliyor olması, bu sebeple İmece sosyal fayda üreten kâr odaklı işletmeleri de sosyal girişim olarak değerlendirmekte. Mikado’nun görüşü ise şöyle: “Ticari girişimcilik kârı maksimize ederken, sosyal girişimciliğin amacı kârı optimize etmektir, onun asıl üzerinde çalıştığı sosyal etkisidir, o sebeple sosyal etkisini maksimize etmeye odaklanır”.

Sivil Alanda Genç Bir Aktör

Sosyal girişimlerin toplumsal ve / veya çevresel bir sorunu ortadan kaldırmak ve sosyal fayda sağlamak amaçlarını düşünürsek, sivil toplumun bir parçası olduğu aşikar, peki neden geleneksel sivil toplum kuruluşları ile aynı kategoride değerlendirilmiyorlar? Bunun da cevabı aslında hem bir finansal modele sahip olmalarında, hem de işleyişlerini sürdürürkenki yaklaşımlarında yatıyor. Bildiğimiz üzere sivil toplum kuruluşları (dernekler, vakıflar vb.) kâr amacı gütmeyen, hatta bir gelir modeline sahip olmadıkları için kâr da etmeyen yapılar ancak sosyal girişimlerin öncelikli hedefi kâr olmasa da, sürdürülebilirliklerini sağlamak adına kâr etmek zorundalar. Ayrıca sosyal girişimler, sivil toplumun diğer aktörlerine göre daha yenilikçi, esnek, dinamik ve hızlı karar alabilen işleyişe sahipler ve bu sayede de geleneksel sivil alan aktörlerinden ayrılıyorlar.

Kaynak: Tüsev – “Sosyal Girişim Nedir?” broşürü

Böylelikle, Türkiye’de varolan sosyal girişimlere de bakıldığında, sosyal girişimin özel sektör ve geleneksel sivil toplum kuruluşları arasında orta bir alanı doldurmaya başladığı aşikar. Özel sektörün ürün / hizmet sağlama ve gelir modeli yapısı ile sivil toplumun sosyal fayda ve sosyal etki odaklı yaklaşımını biraraya getirerek, iki sektör arasında yeni bir alan oluşturması ve böylelikle iki taraftan da hem esinlendiği, hem de ilham verdiği açıkça görülmekte. Bu konuda daha detaylı bilgi için Türkiye’de sosyal girişimcilik ile ilgili ilk yazılı metinleri kaleme alan Tüsev’in Sosyal Girişimler ve Türkiye isimli raporu da incelenebilir.

Yıllar geçtikçe sosyal girişimler Türkiye’de çoğaldıkça ve yasal mevzuat tahtında da hukuki bir tanıma ve forma kavuştuklarında, farklı sektör ve yapılardan esinlenerek kurulan hibrit modeller olmasından ziyade, kendine ait bir alanı ve sektörü olmaya başladığını göreceğiz.  

**Bu yazıdaki bilgilerin bir kısmı, Ashoka Türkiye Sosyal Girişimcilik Programları Direktörü İstem Akalp, İmece İş Geliştirme ve Strateji Yöneticisi Duygu Kambur, Impact Hub kurucu ortağı Semih Boyacı, Koç Üniversitesi Sosyal Etki Forumu Proje ve Eğitim Sorumlusu Agata Fortuna, Mikado Sürdürülebilir Kalkınma Danışmanlığı kurucusu Serra Titiz ve Türkiye Üçüncü Sektör Vakfı (Tüsev) Genel Sekreter Yardımcısı Liana Varon ile gerçekleştirdiğimiz röportajlardan sağlanmıştır, ilgili röportaj yazılarına aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz:

Ashoka Türkiye: “Sosyal Girişimler Bugünün ve Geleceğin İş Modelleri Olabilir”

İmece: “Sosyal Girişimler Dinamik Yapılardır”

Impact Hub: “Bir Sosyal Girişimcinin İş Modelindeki Ana Odağı Yatırımcı Değil, Müşteri Olmalıdır”

Kusif: “Türkiye’nin Sosyal Girişimcilik Potansiyeli Çok Fazla”

Mikado: “Sosyal Girişimcilik, Çözümü, Sorunu Yaşayanlarla Birlikte Tasarlamaktır”

Tüsev: “Sosyal Girişimlerin Dinamizmi İle Sivil Toplumun Tecrübesi Birleşmeli”

The post Ne Oralı, Ne Buralı, Sivil Alanda Genç Bir Aktör: Sosyal Girişim appeared first on Sivil Sayfalar.

Nedir bu sosyal girişim?

Sosyal girişimciliğe hem benim yaklaşımım hem Impact Hub olarak yaklaşımımız şu: Tanımlanmış bir sosyal ya da çevresel bir probleme yönelik, sürdürülebilir bir finansal modeli olan bir çözüm sunan girişimler bunlar. İş dünyasının dinamiklerini, sosyal sorunların çözümüne katan bir sistem tasarlıyorlar. Nasıl ticari girişimci iş dünyasında bir fırsat görüp, oradan gelir üretebilen bir sistem yaratıyor, burada da sosyal girişimci bir sosyal sorunu piyasa temelli yaklaşımlarla çözecek bir model üretiyor. Bu model kendi kendine gelir ürettiği için sistem kendini muhafaza edip büyüyebiliyor.

Türkiye’de “sosyal girişim”in henüz mutabık olunan bir tanımı yok, ama bu Türkiye’ye özel değil, dünyada da sosyal girişimin tüm paydaşlarca benimsenen  bir tanımı yok. Benim düşüncem şu: Yıllardır birşey tanımlanamıyorsa, dünyada da Türkiye’de de mutabık olunan bir tanım bulunmuyorsa, belki de spesifik bir tanım olmamalı ve amacımız tek bir tanımdan çok belirli prensipler üzerinde anlaşmak olmalı. Tek bir tanım oluşturmanın farklı sosyal sorunların çözümünün gerektirdiği özgün modeller konusunda sınırlayıcı bir etkisi olduğunu düşünüyorum.

Türkiye’de sosyal girişimciliğe olan algıyı nasıl görüyorsunuz?

Türkiye’de bir “sosyal girişim para kazanmaz, para kazanmamalı” algısı halen var, bazen karşılaşıyoruz, bence ekosistemi çok zorluyor bu algı. Sosyal girişimciler, para kazanma amaçları olduğundan, sanki kutsal bir şeye zarar veriyormuş  muamelesi görebiliyor, “sosyal amaçtan para mı kazanılır” yargısı ile karşı karşıya kalabiliyorlar. Öte yandan yatırımcıların bazıları da bundan çekiniyor, sosyal amaçtan para kazandı algısı oluşmasın  diye hiç bu alana bulaşmak istemiyorlar. Ben bu algıyı, ekosistemin gelişmesinin önünde büyük engel olarak görüyorum. “Ben sosyal girişimim” denildiğinde yatırım şansım azalıyor diye düşünen de var. Çünkü kanıksanmış bir “sosyal girişim para kazanmaz, kazanmamalı, kazanamaz” durumu var Bu sebeple aman “sosyal” ifadesini kullanmayalım, hiç bulaşmayalım diyen girişimciler tanıyorum.

Bizdeki algı ile diğer ülkelerden farkımız var mı peki?

Mesela İngiltere’de sosyal girişimlerin içinde bulunduğu yasal kategori “community interest company” diye bir kategori, bu tanım ile kurulmuş çok fazla sayıda şirket var. İngiltere’deki durum şöyle: Özellikle kamu alanında, belediyeler ve diğer kamu kurumları sosyal girişimcileri çok iyi tanıyor, orada sosyal girişimlere bakış “bu girişimler bir çok sosyal sorunun çözümünde sürdürülebilir model oluşturup bağımsız bir şekilde bunları çözüyor, üzerimizden yük alıyorlar, biz bunları destekleyelim” şeklinde. Bizde bu bakış açısı yok tabi, henüz yok diyelim.

Birçok Avrupa ülkesinde sosyal ekonomi algısı oturmuş durumda, tüketiciler sosyal girişimlerin sattığı ürünleri veya hizmetleri tercih ediyor. Biz öyle bir noktada değiliz, bizde satın alma kararlarında ürün ya da hizmetlerin sosyal ve çevresel etkisi o denli irdelenmiyor. Hatta örneğin bizdeki üretim sektörlerini ele alırsak bir ürün “ekolojikse ya da organikse çok pahalıdır” algısı var, bu algının yerleşmesi de tehlikeli mesela. Bu sebeple piyasa ile rekabet edebilir modellerin çıkması lazım, umarım çıkar.

Sizce sosyal girişimin ilerlemesinde kurumsal yapısının rolü var mı?

Bugün Türkiye’de bir sosyal girişim farklı kurumsal statülerde kurulabiliyor: Bir dernek altında kurulan iktisadi işletme şeklinde, kooperatif  olarak veya gerçek kişi statüsünde ya da sermaye şirketi statüsünde kurulmuş bir işletme olabilir. Hepsinin kendi içinde avantajları ve dezavantajları var. Şirket harici yapılarda en büyük limitasyon, yapıyı / modeli ölçeklendirme noktasında ortaya çıkıyor. Mesela bir derneğe / vakfa bağlı iktisadi işletme iseniz yatırım alamıyorsunuz. Yatırımcı, koyduğu sermaye ile girişime ortak olmayı amaçlar, ama dernek iktisadi işletmesi hukuken ortak (hissedar) alamıyor, bu sebeple yatırım alabilmek için genelde sermaye şirketi olarak kurulmanız gerekiyor. Ama bu demek değil ki bir sosyal girişim için en iyi model “sermaye şirketi” olarak kurulmak. Bir dernek bünyesindeki iktisadi işletmenin ya da kooperatifin  de toplum için çok değerli olduğunu düşünüyorum. Mesela bir kırsal bölgede kadınlara istihdam sağlayıcı bir sistem kurulduğunu düşünelim, bu model belki ölçeklenme noktasında hırslı bir model değil, ama kurulduğu komünite içerisinde çok önemli bir model, inanılmaz katkı sağlayabilecek bir model. Her modelin de dünyayı ele geçirmesine gerek yok o sebeple. Bazen görüyoruz, girişimler üzerinde sürekli bir büyüme baskısı yaratılıyor, buna gerek yok, küçüğüyle büyüğüyle her model değerli.

“Her sosyal faydası olan iş de sosyal girişim olacak diye bir kaide yok”

Ayrıca, şunu da söylemekte de yarar var: Konumuz sosyal girişim ama bazı işler de sosyal girişim olmamalı mesela, insan hakları veya LGBTİ hakları alanıyla ilgili bir oluşum örneğin, buna da gelir modeli uyarlayacağım diye zorlamanın alemi yok. Sonuçta toplum menfaati yönünden baktığınızda, sosyal girişim diğer sivil alan aktörlerinden iyidir denilemez. İkisi de önemli, bence bunun ayrımını yapmak gerek. Çünkü bazen “sosyal girişimcilik topluma katkı sağlamanın tek yolu” gibi söylemler olabiliyor, buna katılmıyorum ben, toplum için ikisini de önemli görüyorum.

Ayrıca sivil toplumun sorunları yüzeye çıkarma yeteneği daha ön planda oluyor, yani sorunu tespit edip gündeme taşımak noktasında sivil toplum kuruluşları daha etkili bence, çünkü işleri bu. Sosyal girişimler ise biraz daha yüzeydeki soruna çözüm üretme peşinde. Sonuçta onların da görevi sivil toplumun meydana çıkardığı sorunlar üzerine çözüm üretmek. Bu sebeple iki taraf birbiriyle koordine olsa sosyal fayda yaratma adına çok daha efektif olur kanaatindeyim.

Sizce Türkiye’de sosyal girişim ekosistemini güçlendirme adına neler yapılabilir?

Aslında hem destekleyici mekanizmalar tarafında, hem girişimci adayları tarafında yapılabilecek şeyler var. Bireysel bazda bakarsak, bence herkesin yapabileceği “sorunlara nasıl sürdürülebilir iş modelleriyle çözüm üretebilirim” yaklaşımı ve alışkanlığı geliştirmek olabilir. Bu bir alışkanlık meselesi, ne kadar çok insan bu şekilde düşünmeye başlarsa, günün sonunda o kadar iyi işler çıkacaktır. Destek mekanizmaları tarafında da, fonlarla, hızlandırıcı programların (inkübasyon programlarının) çok değer katacağı kanaatindeyim. Yani girişime bir yandan finansman sağlarken bir yandan da ona bazı yetkinlikler kazandıran ve böylelikle bir sosyal girişimi hem finansal hem kapasite yönünden eş zamanlı ayağa kaldıran programların artması iyi olacaktır.

Bir de Türkiye gibi ülkelerde somut başarı hikayeleri görmek çok önemlidir, o yüzden bu alanın görünürlüğünün, bilinirliğinin artması lazım. Fazla Gıda örneğini ben bu anlamda değerli buluyorum, çünkü birçok insanda “aa ben de bunu yapabilirim, o aşamaya varabilirim” hissi yaratıyor.

“Kurumsal alanda birkaç yıl deneyimden sonra sosyal girişimciliğe yönelen insanların ekosistemdeki varlığını değerli buluyorum”

Ben kurumsal bir şirkete girmiş, orada üç – dört yıl çalışmış, belli bir deneyim kazanmış insanların bu alana girmesini çok değerli buluyorum, o deneyim çok işe yarıyor. Çünkü bugün B2B bir ürün yaptığınızda, bir kurumsal şirketle nasıl konuşulur, onların bütçe süreçleri nasıl dönüyor, hangi dönemde kendi içlerinde hedefleri,  temel performans göstergeleri (KPI) nasıl olur, bunları bilen bir insanın kurumsala ürün satmasının daha hızlı ve kolay olacağını düşünüyorum. Bu sebeple kurumsalda olup da bu alanla ilgili kafalarında birkaç fikir, içlerinde kıvılcım olan insanların biraz daha cesaretlenmesi lazım. Bu kitle tanımlı olsa, bu kitleye yönelik destekler de yaratılabilir aslında ama bu kitle tanımlı değil. Kim bu insanlar, kurumsalda olup ama zihinlerinde fikirler dönen, sosyal yaratıcı işler yapmak isteyen ama bu adımı atamayan insan grubu kim? Hiçbir platformda isimleri yok bunların, ama bence en çok potansiyel burada var. Bu insanları sosyal girişimciliğe kanalize etmek lazım. Bu dediğim ticari girişimcilikte oldu mesela, aynısı burada da lazım.

Son olarak hayatta kalmak isteyen sosyal girişimlere önerileriniz nasıl olur?

En başta modeli kurgularken, “çıkardığım / çıkaracağım ürünü ve / veya hizmeti kim satın alacak” diye düşünülmesi lazım. Bu husus düşünülmeden ortaya konan iş, sosyal girişim olarak zaten kolay kolay başarılı olamaz bence. Belki bir iki tane hibe alır, ama sonra devam edemez. Modellemenin baştan iyi yapılması lazım ve hibelere bağımlı olmak yerine bir model etrafında düzenli gelir sağlanabilir mi, buna odaklanmak lazım. Hibe konusu çok belirsizdir çünkü, hele de Türkiye özelinde bakarsak, hibeye güvenerek işe başlanmamalı düşüncesindeyim.

Bir sosyal girişimci için en önemli husus yatırım değil, bunun çok iyi anlaşılması gerektiği kanaatindeyim, en önemli unsur müşteridir. Müşteri yatırımdan daha değerli. Çünkü müşteri bulamadığın zaman yatırım da bulamazsın ama yatırımcı bulmadan müşteri bulabilirsin. Sürekli yatırım bulmaya odaklanmayı ben yanlış buluyorum bu sebeple, müşteri bulmak için daha çok düşünmek lazım bence.

The post “Bir Sosyal Girişimcinin İş Modelindeki Ana Odağı Yatırımcı Değil, Müşteri Olmalıdır” appeared first on Sivil Sayfalar.