Öncelikle daha önce set ortamı görmemiş, bir dizi ya da filmin nasıl çekildiğini bilmeyenler için setlerdeki çalışma ortamını anlatabilir misiniz kısaca? 

Taner Rumeli: Öncelikle setler ortalama olarak 70-80 kişinin çalıştığı işyerleridir. Senaryoya göre, çalışan sayısı 100 ve üstüne çıkabiliyor. Rutin şöyledir; çalışanlar belli toplanma noktalarına toplu taşıma ile ulaşırlar, ardından toplanma noktasından servis ile sete götürülürler. Oyuncuların da bir kısmı evlerinden alınır, bir kısmı da toplanma alanlarına giderek servislerle sete ulaşırlar. 

Tuba Erdem: Setlerimiz karmaşık ve değişken yapısı nedeniyle tehlikeye çok açık alanlardır. Bu yüzden karşılaştığımız riskler, çekimlerin yapıldığı alana göre değişiklik gösterir. Bizler yaşamın her alanını çekim mekanı olarak kullanmaktayız. Aslında gördüğünüz her yer bizim işyerimiz. Örneğin; madende, su altında, havada, trafikte, tershanede aklınıza gelebilecek her yerde çekim yapıyoruz. Maalesef 180 dakikalık dizileri beş günde çekmeye çalıştığımız için, girdiğimiz alanların risklerini tespit etmeye vakit ayrılamıyor. İşyerimiz olan setler “Tehlikeli” sınıfa giren çalışma alanlarıdır. Şu dönemde corona virüsün bulaşmaması için gerekli önlemlerin alınmadığı bir çalışma biçimimiz var bizim. Çünkü yaptığımız işin doğası gereği ve işyerlerimizdeki kötü çalışma koşulları sebebiyle gerekli önlemlerin alınabilmesi mümkün değil. 

Koronavirüs nedeniyle insanlardan gerekmedikçe dışarı çıkmamaları, sosyal mesafeyi korumaları, başkalarıyla temastan kaçınmaları isteniyor. Setlerde bu koşulların sağlanması ne derece mümkün? 

Taner Rumeli: Setlere gelen insanlar şehrin çeşitli yerlerinden çalışma ortamlarına geliyorlar ve setlerin tabiatı gereği çalışanların birbirine temas etmesini engellemek mümkün değil. Oyuncunun kostümünü giydirecek kostümcünün kostüme değmemesi, oyuncuya değmemesi,temasın engellenmesi mümkün değildir. Makyözün oyuncuya dokunmadan makyaj yapması mümkün değildir. Setler çok fazla insanın çalıştığı kalabalık ortamlardır. Bunların dışında setlere yemekler dışarıdan, catering şirketlerinden gelir. Çoğunlukla açık havada, korunaksız ortamlarda (koşulları belirgin olmayan), toplu şekilde getirilen yemekler yenir. Bu kadar fazla insanın çalıştığı bir sette teması engellemek söz konusu olamaz. Ayrıca, işyerlerimizde çalışma yaş aralığı da oldukça geniş! Setlerde çocuk da var yaşlı da. Bu arada okullara ara verildi ama setlerde hala çocuk oyuncular çalışıyor. Üstelik yaş olarak risk grubunda yer alan yetişkinler ile aynı ortamda çalışıyorlar. 

Setler ağır çalışma şartlarının, güvenceden yoksun koşulların baskın olduğu yerler ne yazık ki. Çalışmaya devam eden setlerde şu an Koronavirüse karşı önlem alındı mı? En azından dezenfektan, maske gibi önlemler mevcut mu? 

Taner Rumeli: Bazı setlerde bununla ilgili önlemler alındığı söyleniyor. Kontrollü set alanlarında bu yapılabilir.Fakat dizi ve film setleri gibi setlerde yani platoda ve kapalı mekanlarda çalışmayan, çoğunlukla açık ya da reel mekan kullanılan setlerde bu koşullar başka bir sürü değişkene bağlıdır. Siz set ortamını hijyenik hale getirseniz bile çıkacağınız sokağın ne kadar hijyenik olduğunu bilemezsiniz. Çünkü çoğunlukla sokaklarda çekilir , gündelik hayatın aktığı sokaklar kullanılır. Dolayısıyla bütün bir mahalleyi kontrol altına almanız gerekir ki bu da pek mümkün değildir. 

Tuba Erdem: Evet kapalı ortamlarda belli oranlarda hijyen koşullarına dikkat edilen setler olduğunu duyduk ama bunun ne kadar önleyici olduğunu şu anda bilemiyoruz. Dediğimiz gibi işin tabiatında böyle bir problem var. Set çalışanları zaten oldukça güvencesiz ve oldukça uzun saatler çalışıyorlar. İş bitene kadar set çalışanları set ortamında bulunmak zorunda kalıyorlar. Bu kadar yorgunluğun üzerine bir de havasız ortamlarda çalışılınca, önlemler alınsa da ne kadar işe yarar bilemeyiz. 

Setlerin devam etmesi set çalışanları ve oyuncuların olduğu kadar halkın da sağlığını tehlikeye atıyor. Çünkü dizi/sinema çekimleri sabit değil çok mekanlı işler. Evler, restoranlar, hastaneler çekim mekanları olarak kullanılıyor. Bunları siz de paylaşımlarınızla sık sık dile getiriyorsunuz. Setlere ara verilmemesinin doğuracağı sonuçların bu tarafını da anlatabilir misiniz? 

Taner Rumeli: Bu sorunun cevabı da aslında diğer sorularınızın içinde bulunuyor, bu sorunların hepsi iç içe geçiyor bir sette . Setlerde reel mekanlar kullanılır ve bunların tamamının kontrol edilebilmesi mümkün değildir.İnsanlar toplu taşımayla sete gelirler, buradaki bütün kontrolü sağlamak mümkün değildir, yaş ortalamaları değişkendir.Bu unsurlar göz önüne alındığında setler tehlikeli işyerleri sınıfındadır. Bu yüzden salgın hastalık koşullarında setlerin durdurulması gerekir. 

Siz sosyal medyada yaptığınız duyurularda sadece set çalışanlarının değil seslendirme sanatçılarının da haklarını savunuyorsunuz. Yetersiz havalandırılan küçük metrekareli odalarda seslendirme yapan sanatçılar virüsten korunmak için neler yapabilirler? 

Tuba Erdem: Bizim asıl isteğimiz, kuluçka süresi olarak belirtilen en az iki hafta boyunca kayıtların durması. Biz seslendirme sektörünün çok büyük bir kısmını oluşturan üyelerimizin taleplerinin bu yönde olduğunu biliyoruz. Eğer kayıtlar duramıyorsa mümkün olduğunca evlerden kayıt yollamak , az kişiyle stüdyoya girmek koronavirüs haricinde rahatsızlığı olanların rahatsızlıkları süresince kesinlikle çalışmamasını sağlamak ve de stüdyo sahiplerinin ortamın hijyenini sağlamak için en üst düzeyde önlemlerin alınmasını sağlamak gibi çözüm önerilerimiz var. Bizler, kapalı küçük havalandırma sistemi genelde klima olan mikrofonlara 5 cm mesafede durup hatta bazen o küçük stüdyolara 7-8 kişi birden girip kayıtlar alıyoruz. Bu sebeple korona virüsten korunmak için başlıca yapılması gereken önlemleri zaten almamız mümkün değil. Mesela ben seslendirme yönetmeniyim. Salı günü bir dizinin kaydına girmek durumundaydım ve stüdyomuzun sahibiyle görüştüm derhal bir şirketle anlaşıldı ve komple bina yüksek seviyede dezenfekte edildi. Nasıl dezenfekte edildiğini, üyelerimize ve çalışanlara neler önerdiğimizi de söyleyeyim. 

– stüdyoya alınan pompalı spreylerde kullanılmak üzere dezenfekte maddesi geliyor – aynı zamanda her odaya sırayla birer saat süreyle ultraviolet ışık uygulanacak işlem başlayacak – ayrıca el dezenfektanları alındı – dışarıdan gelen kurye veya yemek getiren elemanların kesinlikle stüdyo dışında karşılanması ve paket & 

para alışverişi sırasında dikkatli olunması tavsiye edildi – dublaj sürecinde ise off-tube e toplu girme yerine mümkün olduğunca ayrı seanslarda girilmesi tavsiye edildi – dublaj saatleri aralarında ultraviyole ışık uygulanabilecek 

Bütün bunlar ışığında devam eden kayıtlar nedeniyle çalışmaya devam etmek zorunda olduğunuzda lütfen şu hususlara dikkat edin: 

1- Acil olmayan tüm kayıtların seanslarının ertelenmesini, mümkün olan her koşulda evden çalışmayı talep ediniz.

2- Stüdyoya gitmek zorunda kalırsanız kayda girmeden önce mutlaka stüdyonun en az 5-10 dakika süreyle havalandırılması konusunda ısrar edin, havalandırma yapılmadan stüdyoya girmeyin.

3- İşverenlerden dezenfekte ilaçlama yapılıp yapılmadığına dair belgeleri göstermelerini isteyin.

4- Stüdyoya girince ilk iş dokunulacak tüm yüzeyleri (sandalye, maus, vb.) sil(dir)in.

5- Mikrofonlara ya da mikrofon filtrelere kesinlikle dokunmayın.

6- Kayıt alırken mausu mümkünse reji ekibinden bir kişinin kullanmasını talep edin, siz kullanmayın.

7- Gerekirse lateks eldiven ile yüzeylere dokunun.

8- Kayıt sonrası da hemen lateks eldiveni atın ve ellerinizi uyarılar doğrultusunda bol sabunla yıkayın.

9- Sosyal mesafe kuralına kesin biçimde uyun.

10- Mümkünse kendi kulaklıklarınızı kullanın ya da stüdyolardan tek kullanımlık kulaklık hijyen pedi isteyin. 

Böylesi kritik bir süreçte acilen setlerin ve seslendirme stüdyolarının çalışmaya ara vermesini talep ediyorsunuz. #setleridurdurun hasthag’iyle paylaşımlar yapıyorsunuz. Ödemelerle ilgili talepleriniz de var. Sendika olarak yerine getirilmesini beklediğiniz taleplerinizi anlatır mısınız? 

Taner Rumeli: Tabi ki önceliğimiz insan sağlığı.İnsan sağlığına bir zarar gelmemesini önceliyoruz.Bu işin maddi ve manevi mağduriyetlerinin olabileceğinin farkındayız.Bu hassasiyetle davranmaya çalışıyoruz. Bu anlamda bütün taraflarla görüşmelerimizi sürdürüyoruz. Yapımcıların da kanallara karşı belli sorumlulukları var. Nasıl bir çözüm yolu bulacağımızı devletle de yaptığımız toplantılarla çözmeye çalışıyoruz. 

Salgın Türkiye’ de görülmeye başlandıktan sonra panik havası yaşanmaya başlandı. Özellikle İstanbul’da özel tiyatrolarda yavaş yavaş gösterimler iptal edilmeye başlandı. Toplu alanlarda bulunmak insanlarda infial yaratmaya başladı. Birbirini tetikleyen iptaller oldu bunlar.Bazı tiyatrolar birbirlerinden haber beklediler. En son sahnesi olan tiyatrolar direnmeye çalıştı ; DasDas, Moda Sahnesi, Oyun Atölyesi gibi. Futbol maçlarının seyircisiz oynanması, toplu yerlerde bulunmama gibi kurallar gelince onlar da iptal etmek ve ara vermek zorunda kaldılar. Özel tiyatrolar en az iki hafta, bazı tiyatrolar Haziran ayına kadar ara vermek zorunda kaldı. Mekanın kirası, elektrik, su , gösterim masrafları gibi masraflar özel tiyaroları zor durumda bıraktı. Bunun için bir yol bulunmaya çalışıldı. Kültür ve Turizm Bakanı ile görüşüldü bu konuda. Bakanın kendisinden bir destek paketi sözü alındı. Bu destek paketinin içinde,büyük ihtimalle ; en çok özel tiyaroların vergi yükünü ötelemek, ertelemek, düşürmek, mümkünse iptal etmek gibi bir takım desteklerin olacağı bir paket hazırlanmaya başlandı. Bu pakette çalışanlara da yer verileceğini 

umuyoruz. O masada bu paket hazırlanırken ;mümkünse oyuncuların ve tüm yaratıcı ekibin kazanımına olacak özel noktaları vurgulamak için Kültür Bakanlığı ile görüşmelerimize devam edeceğiz.Ancak setlerin durdurulabilmesi için Sağlık Bakanlığı’nın bir an önce harekete geçip bu yönde bir karar alması gerekiyor. 

Tuba Erdem: Başka bir nokta ise; setlerde çalışan oyuncular; maalesef ücretlerini sekiz, on, hatta on üç hafta geriden alıyorlar. Hatta bazı yapımlar reyting kurbanı olup işi bitirdiğinde , hiç ücretini alamayan üyelerimiz var. Bu çarpık ödeme düzeni maalesef bugün ki gibi acil durumlarda çalışanları çok zor durumda bırakıyor. Setlerin iki hafta ara vermesi , ödemesini zamanında alanlar çalışanlar için tolere edilebilecek bir durum iken geriden ödeme alan oyuncular için borç içinde en basit günlük ihtiyaçlarını, en basit yaşamsal kira,fatura, mutfak harcamalarını yapamayacağı anlamına geliyor. 

Oyuncuların ve sektördeki diğer derneklerin, birliklerin de size destek verdiğini görüyoruz. Hep birlikte yükseltilen talepler muhataplarına ulaşıyor mu? Setlerin tatile gitmesinde nihai karar vericiler kimler? Ve bu kararın hala alınmamış olmasının sebepleri size göre neler? 

Taner Rumeli: Hep birlikte yükseltilen talepler bence muhataplarına ulaşıyor. Fakat bu, talepleri ne kadar yüksek sesle dile getirdiğinizle de ilgili. Bu anlamda oyuncu arkadaşlarımızın sendikamıza daha çok destek vermesi gerektiğini düşünüyoruz. Sendika hepimizin. Burayı birkaç kişiden oluşan bir ofis olarak görmemek gerekiyor. Hepimiz bu işi gönüllülükle yapıyoruz. Dolayısıyla hepimiz sektörümüzün daha iyiye gitmesi için çalışıyoruz. Burada sendikanın koruyucu ve kapsayıcı gücü ortaya çıkıyor. Ne kadar kalabalık olursak ne kadar çok kurumumuzun etrafında birleşirsek sesimizi daha çok duyurabileceğimizi düşünüyoruz. Bunun dışında setler neden durdurulmadı? Bunun ekonomik koşullara bağlı olduğunu düşünüyorum. Bizim sektörümüzde karmaşık sözleşme biçimleri var. Bu karmaşık sözleşme biçimlerinde , tarafların birbirine karşı belli sorumlulukları oluyor. Nihayetinde bunun sonucu ekonomik kaygılar var diye düşünmekteyim. Bunun sosyolojik bir tarafı da olabilir. Dizilerin yayınlarının durdurulması insanların üzerinde yaratacağı psikolojik etkiler yaratabilir.Bugüne kadar insanların iki hafta boyunca izleyebileceği dizi/film çekilmiştir diye düşünüyorum. Yapım taraflarının da setlerin durmasına itiraz edeceğini düşünmüyorum. Onların da korktuğunu düşünüyorum sonuçta onların da aileleri var. Herkesin belli hassasiyetleri var. Bu ağır sözleşme biçimleri belki de kimsenin inisiyatif almadığı bir süreçle karşılaşmamızı sağlıyor diyebilirim.  

Son olarak eklemek istediklerinizi alabilir miyiz? 

Taner Rumeli/Tuba Erdem: Öncelikle şu an yapılması gereken en önemli şeyin insan sağlığını korumak olduğunu düşünüyoruz. Biz de kurum olarak oyuncuların haklarını savunmakla yükümlüyüz. Bu anlamda elimizden geleni yapıyoruz ve yapmaya devam edeceğiz. Olası yaşanacak mağduriyetlerle ilgili de aklımızın, fikrimizin yettiğince fikirler, projeler, öneriler geliştirmeye çalışıyoruz. Bu anlamda bize katkı sunmak isteyen oyuncu arkadaşlarımıza buradan açık çağrımızdır, sendikamıza gelsinler bize katkı sunsunlar, bizim aklımıza gelmeyen fikirlerini bizimle paylaşsınlar bu bizi çok mutlu eder. Teşekkür ederiz. 

The post Oyuncular Sendikası: ‘Setleri Acilen Durdurun’ appeared first on Sivil Sayfalar.

Güvencesizlik, uzun çalışma saatleri, geleceksizlik, her gün ölümle de sonuçlanabilecek kazalarla karşılaşma riski… Bu örnekler sadece bir kısmı. Geçtiğimiz ay Netflix yapımı Atiye dizisi setinde çalışan Hasan Karatay kaza sonucu hayatını kaybetmişti. Bu kaza, setlerdeki çalışma koşullarını yeniden gündeme getirdi. Set işçileri risklerle karşı karşıya çalışırken, buna dair mücadele yürüten örgütlerden biri de Oyuncular Sendikası. Oyuncular Sendikası’ndan Sinem Derya Çetinkaya’da sorularımıza verdiği yanıtlarla bizi setlerdeki çalışma koşullarına yakından tanık ediyor. Son yıllarda sinema dizi sektörünün büyüdüğünü, bununla birlikte sorunların da büyüdüğünü belirten Sinem Derya Çetinkaya, Oyuncular Sendikası olarak bu sorunlara karşı mücadele de yürüttüklerinin altını çiziyor.

Set çalışanları genel olarak neler yaşıyor, çalışma koşulları nasıl?

Bu sektörde çok kontrolsüz bir büyüme var. Böylelikle sorunlar da büyüyor. Bu beraberinde uzun çalışma saatleri ve ağırlaşan güvencesiz çalışma koşullarını getiriyor. Niteliği tartışmalı merdiven altı yapım şirketleri, sayısı belli olmayan ajansların sayısı artıyor.

Set çalışanları için çalışma alanı her yer olabiliyor. Çalışma süreleri uzun, iş yetiştirme baskısı var, yeterli güvenlik önlemleri alınacak vakit çoğu zaman olmuyor, zaman yaratılmıyor. Geçtiğimiz yıllarda yapılan bir sektör araştırmasında dizi çalışma sürelerinin günlük ortalama 14 saat ve haftanın 6 günü olduğu tespit edilmişti. Günlük 18-19 saat çalışma süresine ulaşan setlerin ihbarlarını alıyoruz.

Bizim açımızdan günlük 11 saat azami çalışma süresi, bu sektörde aşamalı olarak kanuni çalışma sürelerine inme mücadelesinde, daha az çalışmanın mümkün olduğunu hep beraber görebilmemiz için, geçici olarak kabul edilebilir bir rakam. Hem çalışma arkadaşlarımıza, hem işverenlerimiz olan yapımcılara hatta yayıncılara söylediğimiz şey şu: İyi planlanmış, nitelikli çalışanlarla çalışılan, gerçekçi bir çekim programı ile sağlık ve güvenlik önemlerini de alarak 120 dakikalık bir işi haftanın 5-6 gününde kabul edilebilir çalışma sürelerinde bitirmek mümkün. Daha uzun bir ön hazırlık, yayından çok daha önce başlanan çekimler yani yayına stokla girmek, daha kısa bir senaryo, daha az mekan, daha nitelikli bir ekiple, daha kısa zamanda dizi çekilebilir.

Bahsettiğimiz günlük ortalama 14-15 saatlik tempo tabii ki çalışanlar için sürdürülebilir olmuyor, haftalarca aylarca böyle çalışıyorsun, sürekli değişken risklere maruz kalıyorsun, çünkü sürekli mekan ve sahne değişiyor, sağlık ve güvenlik risklerinin gözetildiği, önemlerin alınacağı zamanlar ya hiç olmuyor ya da yeterli olmuyor. Öyle olunca da iş kazaları riski artıyor, meslek hastalıklarına yakalanma riski artıyor.

Bir örnek vermek gerekirse bir yangın sahnesinde, ortam güvenliğini sağlayacak bir İSG uzmanın yoksa, çalışan ekibe yeterli İSİG eğitimi verilmediyse, yangın söndürme tüpün vb. yoksa, yanıcı maddeler, çabuk tutuşan dekorlar kontrolsüz olarak her yerdeyse, bir de iş yetişsin diye muazzam bir baskı varsa, o sahnenin planladığın gibi geçmesi tamamen şans eser oluyor, ki zaten geçmiyor da.

Daha haftalar önce, yüksekte çalışma kurallarına dikkat edilmediği için bir set işçisi arkadaşımız bir dizinin ön hazırlığında dekor için boya yaparken merdivenden düşüp yaşamını yitirdi. Hiçbir iş, yaşamdan daha kıymetli, daha öncelikli olamaz.

Tehlikeler ve riskler çok, yaygın ve çeşitli. Çalışma süreleri de uzun olunca tehlikelere daha açık oluyorsun. Bir de sendikaların yetki sorunu, oyuncuların ve set çalışanlarının sosyal güvence sorunu gibi karmaşık faktörler işin içine girdiğinde ‘sağlıklı ve güvenli işyerleri’ haklı talebi, dizi-sinema sektöründe muhatap bulamadığınız, hesap soramadığınız, talep edemediğiniz, boşlukları çok, gri bir alan oluyor.

Kayıt Dışı Çalışma Ve Meslek Hastalıkları 

Bu çalışma koşullarının yarattığı meslek hastalıkları neler? En çok hangi şikayetlerle karşılaşıyorsunuz?

Bununla ilgili ne yazık ki bugüne kadar yapılmış elle tutulur bir çalışma yok. Tam da bu nedenle Oyuncular Sendikası olarak bir girişim başlattık. Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı’ndan çok kıymetli hocalarımız ile bir meslek hastalıkları envanteri çıkarmak üzere kolları sıvadık. Ancak şimdiden söyleyebilirim ki uzun süre ayakta çalışmaktan, ağır ekipman taşımaktan kas-iskelet sistemi hastalıkları, düzensiz ve niteliksiz beslenme ve stres kaynaklı sindirim sistemi hastalıkları ile yine stres ve iş baskısı, iş kaybı endişesi nedeniyle yorgunluk, uykusuzluk, tükenmişlik gibi şikayetler çok yaygın.

Peki, sektörde kayıt dışı çalışma ne durumda?

Bundan 10 yıl öncesine baktığımızda sektörde inanılmaz bir kayıt dışılık var, sendikanın bu alanda farkındalık yaratmasıyla, kamu üzerinde baskı oluşturarak denetimlerin yapılmasıyla kayıtdışılık bugün çok daha gerilemiş durumda. Ancak oyuncunun işçi statüsünde çalıştırılmayıp makbuz kesilmesi ile kayıt dışılığın başka bir biçimini yaşıyoruz.

Yeni Ve Ayrı Bir Yönetmelik Şart

Sendika olarak neler yapıyorsunuz iş güvenliğine dair?

Oyuncular Sendikası olarak dört hedef grubumuz var. İlki kendi tabanımıza İSG bilincini taşımak. İkincisi işverenlerimiz olan yapımcılara sağlıklı ve güvenli setlerde çalışmanın en temel hak olduğunu anlatmak, bu önemlerin alınmasını ve bu kültürün oturmasını sağlamak. Üçüncüsü sektördeki diğer sendikalarla bu alanda işbirliği ve ortak çalışmalar yapmak ki bu anlamda çok kıymetli bir adım atıldı; 2017 yılında setlerdeki iş güvenliğine dair ortak bir çalışma yaptık ve “Setlerde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Rehberi” adında bir kitap çıkardık.  Son olarak muhatapta yasa koyucular ve kamu otoritesi var. Bu alanda sektöre özel bir yönetmelik çıkması talebimiz var. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler var, ağır çalışmaya, kimyasallarla çalışmaya, yüksekte çalışmaya dair tek tek yönetmelikler var, halbuki biz sette bunların hepsiyle ilintili işler yapıyoruz. O yüzden bu sektöre dair yeni ve ayrı bir yönetmelik çıkması gerekiyor. Yine her sette bir İSG uzmanı, tam donanımlı bir ambulans ve sağlık personeli bulundurulmasını talep ediyoruz. Çalışma sürelerinin kanuni sınırlara çekilmesi için gerekli düzenlemelerin ve denetimlerin yapılmasını, caydırıcı önemler alınmasını istiyoruz.

Sendikaya Üye Olma Hakkı Gasp Ediliyor 

Üyeleriniz size başka hangi şikayetlerle geliyor?

Birincisi ödemeler ile ilgili şikayetler, yani ödeme vadesine uymayan yapım şirketi ve ajanslarla ilgili tarafımıza başvurular oluyor. Bunun yanı sıra sözleşmelerle ilgili de oldukça sık başvuru alıyoruz; fesih koşulları çok ağır, çıkmanın neredeyse imkansız olduğu kelepçe sözleşmeler karşımıza çok çıkıyor.

Çalışma koşullarının ağırlığı, zorluğu… Taciz, mobbing, hakaret de bir başlık. Bu şikayetlere üye boyutunda da hızlıca çözümler üretmeye çalışıyoruz. Bir hukuk birimiz var ve tarafımıza ulaşan her konu ile ilgili olarak izlenebilecek yolları anlatıyoruz, gerekli yönlendirmeleri yapıyoruz. Ödeme sorunları ve sözleşmeler ile ilgili arabuluculuk yapmaya çalışıyoruz. Taciz, mobbing veya hakaretamiz durumlarla karşılaşan üyelerimizi de yargı yoluna başvurmak konusunda cesaretlendirmeye çalışıyoruz, rehber olup destek oluyoruz.

Bütün bu çabalarınızın üye bazında karşılığı ne oluyor peki? Sektörünüzde sendikalaşma konusunda yaşanan zorluklar nelerdir?

Bu sendikanın kuruluş serüveni 2011 yılında oyuncuların işçi olduğunu, işçi haklarına sahip olmaları gerektiği söylemi üzerinden başlıyor. Çünkü bütün olumsuz çalışma koşullarından öte oyuncular serbest meslek makbuzu kesmeye zorlanıyor. Ne demek bu? Yani esnaf gibiler, kendi nam ve hesabına çalışan kişiler gibi görülüp, şahıs şirketi açtırılıyorlar. Halbuki biz diyoruz ki dünyanın tüm gelişmiş ülkelerinde olduğu gibi oyuncu emir ve talimatlarla ve bir ücret karşılığı çalışıyor. 2013 yılında yayınlanması için büyük çaba sarf ettiğimiz, kamu otoritelerine sayısız gerekçe ve yazı sunduğumuz ve nihayetinde yayınlanan SGK Genelgesi’nde de oyuncunun açık bir biçimde işçi olduğu ortadadır.

Başa dönecek olursak; işverenler olan yapımcıların maddi kaygıları yüzünden, işçi olduğu açık olan oyuncuların serbest meslek makbuzu kesmeye, defter açmaya zorlanması, oyuncuların işçi sendikalarında örgütlenme özgürlüğünü de engelliyor.

Yapılan mevzuat değişikliği ile işçi sendikalarında örgütlenmenin birinci koşulu işçi olmak ve e-devlet kapısından üye olmak. Senin bir sendikaya üye olma şartını sosyal güvenliğine indirgeyen sistemde işçi statüsünde olsan dahi bir oyuncu olarak barınman güç; çünkü dizi, sinema ve reklam için konuşacak olursak işin niteliğine bağlı olarak çalışma süresi ve o işe bağlılık değişkenlik gösteriyor. Yani oyuncunun normal koşullarda bir fabrika işçisi veya büro işçisi gibi belirsiz süreli ve kesintisiz tek bir işveren tarafından çalıştırılması pek söz konusu değil. Düzenli ve devamlılık gösteren bir sigortalılık durumu da olmayınca işler iyice karışıyor ve tipik çalışma düzenine sahip pek çok sektörde olduğu gibi oyuncuların sendikaya üye olma hakkı dolaylı ve doğrudan gasp edilmiş oluyor. Böylece sendikanın gerçek üye sayısı ile resmi üye sayısı arasında bir uçurum ortaya çıkmış oluyor.

‘Sektörün Değişebileceğini Gördük’

Sendikanın, sendikalı olmanın önemi konusunda farkındalık yaratmak için ne gibi faaliyetler yürütüyorsunuz?

En önemlisi tek başımıza kazanmamızın güç olduğu pek çok hak ve talebi birlikte, yan yana durarak kazanabileceğimizi görüyor ve gösteriyoruz. Örgütlülüğün en büyük kazanımı zaten bu. Setler dışında çalışma alanlarımız olan sahne ve stüdyolarda da oyuncuların hakları için hep birlikte çalışmalar yürütüyoruz. Bu, yeri geliyor seslendirme alanında, sektörde bu zamana kadar hiç olmamış sosyal diyalog temelinde taban ücret tarifesi çalışmasını toplu sözleşme olmaksızın bir kaç yıldır düzenli olarak yürütmek oluyor. Yeri geliyor sözleşme hakları oldukça sınırlı, ödemelerini yevmiye usulü alan yüzlerce tiyatro oyuncusu için, ilgili kurumlarla görüşmeler gerçekleştirerek sosyal güvence, düzenli aylık ödeme vb. hakların kazanılması için çalışmalar yürütmek olabiliyor.

Sendika sektörde geçerli olacak tip sözleşmeler hazırlayarak genel hükümlerinin herkes için geçerli olacağı, özel hükümlerinin ise taraflar arasında ve fakat kanunlara ve genel hükümlere aykırılık teşkil etmeyecek şekilde hazırlanmasını ve yaygınlaşmasını sağlamaya çalışıyor. Daha onlarca çalışmayı burada anlatabiliriz ama işin özü şu; tek başımıza mesai harcayamayacağımız yumruk sallayamayacağımız pek çok soruna sendikamız seçilmişleri olan Yönetim Kurulu üyeleri, çalışanları ve uzman gönüllüleri ile kalıcı çözümler ve politikalar üretiliyor.

Sendikanın bu denli kısa sürede yürüttüğü çalışmalar sektörde hem bir şeylerin değişebileceğine olan inancı artırıyor, hem de hak bilincine sahip olunarak pek çok itirazın daha yüksek sesle dile getirilmesine olanak sağlıyor. Öğrenilmiş çaresizlik ve kaideler yıkılıyor. Bu çalışmaları takip etmek, dahil olmak, güç vermek sanıyoruz sektör çalışanlarının ilk ve en basit yapabilecekleri oluyor. Günden güne büyümek ve verilen tüm emeklerin sonuçlarını yavaş yavaş görmek bu anlamda bizleri umutlu kılıyor.

Başka açıdan baktığımızda da yaptığımız tüm çalışmalar tüm girişimler kanun koyucular ve kamu otoritelerinde de karşılık buluyor. Örneğin 2017 yılında Çalışma Bakanlığı’na bağlı İş Teftiş Kurulu İstanbul Başkanlığı, setlerde bir yıl boyunca denetimler yaptı ve kapsamlı bir rapor yayınladı. Bu raporla birlikte çalışma saatlerinin uzunluğu, kayıt dışılık, güvencesizlik, İSİG önemlerinin yetersizliği, vergi kaçırma gibi pek çok sektör gerçeği ve sorununu bizler değil devletin yetkili kurumları dile getirmiş oldu.

Ortaklaşmak Ve Güç Birliği Önemli

Diğer sendika ve kitle örgütlerinin sizinle ilişkisi nasıl, birlikte çalışmalarınız var mı?

DİSK/Sine-Sen, Sinema Televizyon Sendikası ve Oyuncular Sendikası olarak elbette ayrı çalışmalarımız var, ama işçi sağlığı ve iş güvenliği gibi, çalışma sürelerinin düşürülmesi gibi ortaklaştığımız güç birliği yaptığımız alanlar da var.

Kamuoyuna ne düşüyor peki?

Destek olmak, anlatılanı dinlemek, dayanışmak ve yeri geldiğinde sorumluluk almak, itirazı göstermek. Bu sektör çok ışıltılı, çok para kazanıyorlar gibi bir önyargı ile yaklaşılıyor. Çok kazanan da var evet, ama bu sektörün çok sınırlı bir kesimini temsil ediyor. Yevmiye ile çalışan, bütün özlük haklarından mahrum, emeğinin karşılığını alamayan yüzlerce tiyatro oyuncusu opera şarkıcısı, dansçı var. O yüzden sivil toplumun önce bunu gözetmesi gerekiyor, alanda çalışan sendikalar, meslek örgütleri, dernekler ve oluşumlara kulak vermesi gerekiyor bence.

Talepler Net, Çözüm Mümkün

Oyuncular Sendikası olarak taleplerinizi nasıl sıralarsınız?

Bütün sahne, perde, ekran ve mikrofon oyuncuları 4/A statüsünde sigortalı olarak işçilerin hakları ve ödevlerine sahip olarak çalıştırılmalıdır.

Sektörde var olan kayıt dışılık son bulmalı, işverenler sağlıklı güvenli iş ortamlarını sağlamalıdır, sorumluluktan kaçınılmasına olanak sağlayan taşeron sistemi ortadan kalkmalıdır. İş hangi yapım şirketinin ise asıl işveren o olmalı ve söz konusu projede çalışan herkes o yapım şirketine sigortalanarak çalışmalıdır. Malzeme kiralar gibi insan kiralanmasına son verilmelidir.

Sektörde oyuncuların imzaladığı sözleşmeler hakkaniyetli ve karşılıklık ilkesi gözetilerek hazırlanmalıdır.

Çalışma süreleri yasal sınırlara çekilmeli, işçi sağlığı iş güvenliği önlemleri alınmalı, her sette bir İSG uzmanı olmalı, tam teşekküllü bir ambulans ve sağlık personeli bulundurmalı, bu sektöre dair bir yönetmelik olmalı, devlet denetim mekanizmasını işletmelidir.

Kimi zaman denk geldiğimiz iddianın aksine sektörü baltalamayacak aksine nitelikli hale getirecek olan bu tedbirler ile Türkiye dizi sinema sektörü büyüyüp gelişebilir, ihracatında olduğu gibi çalışma koşulları ile örnek olabilir. Aksi halde kendini tüketmesi kaçınılmaz olacaktır çünkü bu çalışma düzeni sürdürülebilir değil. Tüm set çalışanlarının ortak talebi açık; bizler insan onuruna yaraşır sağlıklı ve güvenli ortamlarda çalışıp, ölmeden, sakat kalmadan, meslek hastalığına yakalanmadan, yaşlılıkta yoksulluk ile mücadele etmek kaygısı taşımadan sağlık güvencesinden faydalanarak emeğimizin karşılığını almak istiyoruz. Bundan daha haklı bir çalışma talebi olabilir mi?

Kadınlar Tacize Ve Mobbinge Maruz Kalıyor

Setlerde özellikle kadın çalışanlara yönelik taciz ve mobbing olaylarının dünya çapında yaygın yaşandığını biliyoruz. Türkiye’de bu açıdan durum nedir, kadın çalışanlar neler yaşıyor?

Burada sanıyorum bir ayrım yapmakta fayda var; kamera önünde çalışanlarda yani oyuncularda kadın erkek oyuncu dengesi bir nebze de olsa var. Ama replik, rol konusunda bunun aynısı söylemek güç. Kadınlar görsellikleri ile daha ön planda, daha az repliğe sahipler ve daha az nitelikli roldeler. Toplumda kadını güçlendirmenin aksine genelde ev içinde ve geleneksel rollerde görüyoruz kadınları.

Kameranın arkasında cinsiyetçi iş bölümünü daha net görebildiğimizi düşünüyorum; sanat, reji, kostüm, saç makyaj gibi ekiplerde kadın çalışan oranları, kamera, ışık, ses ve set veya post prodüksiyon ekiplerine göre daha yüksek. Son yıllarda kadın görünürlüğü artmış olsa da hala sektörün yönetmenlerini, yapımcılarını erkekler domine ediyor.

Sektörde çalışan kadınlar tacize ve mobbinge maruz kalıyorlar. Toplum zaten cinsiyetçi sektör de bu toplumun içinde yetişen insanlardan oluşuyor; o nedenle cinsiyet eşitsizliğini yalnızca müdahale yetkisi neredeyse hiç olmayan işlerde değil, sette de yeniden üretiyor.  Ancak son dönemde bununla ilgili itirazlar da artıyor, kadınlar hem sendikaların ilgili birimlerinde hem de bağımsız örgütlenmeler ile yüksek sesle konuşuyor, itirazlarını ve taleplerini dile getiriyor, etik ilkeler oluşturmak için çalışmalar yürütüyorlar.

Çocuk Çalışması Teşvik Edilmemeli

Çocuk oyunculara dair de bir tepkiniz var…

Çocuk oyuncuların çalışması bizim açımızdan kırmızı çizgi. Birincil olarak, görsel ve işitsel sanatlar alanında üretilen işlerde çocukların yer alması çocuk işçiliğini teşvik edecek bir şey olmamalı. Bu da nasıl olabilir? Görsel ve işitsel sanatlarda çalışan çocukların çalışma sürelerinin çocukların yaşlarına göre sınıflandırılması, ruhsal bedensel ve sosyal gelişimlerini etkilemeyecek, eğitimlerine engel olmayacak şekilde planlanması için çok özel ve katı önemler alınmalı. Sektöre özel bu çalışma durumunun bir çok sektör ve işkolunda yaygınlaşacak şekilde suistimal edilmesine açıklık bırakmayacak şekilde düzenlenip denetlenmesi ile mümkün olabilir. Setlerde belli bir yaşın altında çocuk çalıştırılmamalı, senaryolar çocuk oyuncuların üzerine kurulmamalı, çalışma süreleri çok sınırlı olmalı, önce çocukların olduğu sahneler çocuk oyuncu koçu ve pedagog eşliğinde çekilmeli ve en önemlisi uzun süredir beklenen çocuk oyuncuların çalışma koşullarını düzenleyecek olan, daha önce sendika olarak görüş de verdiğimiz yönetmeliğin bir an önce çıkması gerekiyor.

The post Setlerde İşçi Sağlığı Ve İş Güvenliği: Risk Çok, Önlem Yok! appeared first on Sivil Sayfalar.