Türkiye’de bazı STK temsilcileri ile görüşülerek hazırlanan “7262 Sayılı Kanun’un Kâr Amacı Gütmeyen Örgütlere Etkisi” çalışması, Kanun’da yer alan “genel ve öngörülmesi mümkün olmayan nitelikteki tedbirlerin” sivil alan üzerinde tehdit yarattığı ve sivil toplum üzerinde giderek artan baskının da buna eşlik ettiği tespit ediliyor. Araştırmaya göre, Türkiye’deki mevcut siyasi iklimde, Kanun hükümlerine uyma endişesi, sivil toplumun meşru faaliyetlerini yürütmelerini kısıtlayacak derecede bir “caydırıcı etkiye” neden oluyor.

Uluslararası Af Örgütü’nün hazırladığı çalışma, 7262 sayılı Kanun’un olumsuz etkilerinin insan hakları savunucularını ve LGBTİ+ hakları, kadın hakları, engelli hakları ve çevre hakları dahil çok çeşitli konularda çalışmalar yapan diğer kişileri destekleyen STK’lar üzerinde “şimdiden keskin bir şekilde hissedildiğini” tespit ediyor. Görüşülen STK’lardan elde edilen bulgulara göre, bazılarının çeşitli biçimlerde internet üzerinden kaynak geliştirme gibi bazı faaliyetlerini durdurdu; diğerlerinin üye kazanmak veya üyelerini korumak ve insanları yönetim kurullarında görev almaya teşvik etmekte zorluk yaşadı; fon kaynaklarının külfetli denetim yükümlülükleri nedeniyle uluslararası kuruluşlarla iş birliği yapmaya son verdi.

Uluslararası Af Örgütü’nün Terörle Mücadeleyi Araçsallaştırmak: Türkiye Terörizmin Finansmanı Değerlendirmesini Sivil Toplumu Hedef Almak İçin Kullanıyor başlıklı bir diğer çalışması, 7262 Sayılı Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun’un örgütlenme ve ifade özgürlüğü hakları ile adil yargılanma güvencelerini ihlal eden uygulamalar getirdiğini tespit ediyordu.

Bu çalışmada Uluslararası Af Örgütü, uluslararası terörün finansmanı ve kara para aklama hakkında gözlemci olan Mali Eylem Görev Gücü’nü, Türkiye’nin “kendisini eleştirenleri hedef aldığı bir kılıf olarak kullandığı” iddiasında bulunmuştu.

“7262 Sayılı Kanun’un Kâr Amacı Gütmeyen Örgütlere Etkisi” adlı çalışmaya buradan ulaşabilirsiniz.

The post ‘7262 Sayılı Kanun Sivil Toplum Üzerinde Caydırıcı Etki Yaratıyor’ appeared first on Sivil Sayfalar.

Buna göre, Kanun’da yer alan Yardım Toplama Kanunu’ndaki değişiklik; terörün finansmanı suçları ile alakalı suçlarda derneklere kayyum atanması; derneklerin İçişleri Bakanı kararı ile feshedilmesi ve yurt dışı merkezli STK’ların Kanun kapsamına alınması, örgütlenme, ifade özgürlüğü ve adil yargılanma olmak üzere temel insan hakları açısından olumsuz sonuçlar doğurma potansiyeline sahip. Diğer bir deyişle Komisyon, Türkiye’de terörle mücadele kapsamında hazırlanan 7262 sayılı Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesi Kanunu’nun insan hakları açısından kapsamlı sonuçları bulunduğunu tespit etti.

Venedik Komisyonu söz konusu çekincelerinin yanı sıra, sivil toplum aktörlerini sürece dahil etmeden kanun hükümlerinin hazırlanmasını da demokratik bir toplumun gerekliliklerini karşılamadığını hatırlattı.

Venedik Komisyonu Sivil Toplumun Çekincelerini Yineledi

27 Aralık’ta torba yasa ile kabul edilen ve dernekler üzerindeki denetimi sıkılaştıran Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun’a dair Türkiye’de sivil toplumun dile getirdiği tüm çekinceler yinelenmiş oldu.

Nitekim bu endişelerin sonucunda, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi’nin Hukuk İşleri ve İnsan Hakları Komitesi bu yılın Şubat ayında Kanun’un uluslararası insan hakları standartlarına uygun olup olmadığı konusunda Venedik Komisyonu’nun görüşüne başvurmuştu.

Türkiye ise Kanun’un kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanına ilişkin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) kararları ve Mali Eylem Görev Gücü’nün (FATF) konuya ilişkin tavsiyelerini iç hukuka aktarmak üzere hazırladığını ve insan hakları kriterlerini gözettiğini beyan etmişti.

Venedik Komisyonu’nun görüşlerinin ayrıntılarına bağlantından ulaşabilirsiniz.

Komisyonu’n hazırladığı görüşün orijinal metnine ise buradan ulaşabilirsiniz.

The post ‘İnsan Haklarına Aykırı ve Sivil Topluma Zarar Veren Kanun Revize Edilmeli’ appeared first on Sivil Sayfalar.

Özette, geçen yılın aralık ayında kabul edilen 7262 sayılı Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun’un terörün finansmanıyla mücadele kisvesi altında kabul edildiği; Türkiye’nin uluslararası terörün finansmanı ve kara para aklama hakkındaki gözlemci bulgularını kullanarak sivil toplum örgütlerinin meşru faaliyetlerine zarar verme tehdidi oluşturduğu iddia ediliyor. Ayrıca, Kanun ile Türkiye’de örgütlenme ve ifade özgürlüğü ile adil yargılanma hakkının güvencelerini ihlal eden yeni uygulamalar getirildiği savunuluyor.

Özette, Uluslararası Af Örgütü Avrupa Bölgesel Ofisi Direktörü Nils Muižnieks’in açıklamalarına da yer veriliyor: “Yasa, halihazırda temelsiz terör suçlamalarıyla yargılanma ve mahkum edilme tehdidiyle karşı karşıya olan sivil toplum aktivistleri üzerindeki baskıyı artırma tehlikesi taşıyor.”

“Kanun, Sivil Toplum ve Geniş Anlamda Toplum Üzerinde Baskıyı Artırıyor”

Hatırlanacağı üzere, FATF kara para aklama, terörün finansmanı ve kitle imha silahlarının yaygınlaşmasının finansmanıyla mücadele etmekle görevli hükümetler arası bir kuruluş. 21-25 Haziran 2021’de yapılacak olan FATF Genel Kurulu’nda, görev gücünün 2019’da yayımladığı değerlendirme raporuna Türkiye’nin uyup uymadığı incelenecek. 2019 yılındaki son raporda, Türkiye’nin FATF’ın terörün finansmanı ve kâr amacı gütmeyen sektörle bağlantılı olası riskler hakkındaki tavsiyelerine yalnızca “kısmen uyduğu” belirtiliyordu.

Uluslararası Af Örgütü’ne göre, Türkiye Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun’u çıkararak, FATF tarafından ortaya konulan gerekliliklerin çok ötesine geçti. Buna göre, yasanın aşırı geniş ve muğlak maddeleri, hukuka uygunluk ilkesini, örgütlenme ve ifade özgürlüğü haklarını hiçe sayıyor ve diğer bir dizi insan hakkının kullanımını zayıflatıyor.

Uluslararası Af Örgütü’nün yaptığı açıklamamın devamında, Türkiye’de söz konusu yasanın, terörün finansmanında rol oynama riski taşımayan kuruluşlar da dahil olmak üzere, kâr amacı gütmeyen tüm kuruluşları aynı derecede orantısız risk azaltma tedbirlerine maruz bıraktığı iddia ediliyor. Dahası, bu yasa ile STK’lara “son derece külfetli denetim zorunlulukları” ile “online kaynak geliştirme faaliyetlerini engelleyebilecek maddeler” içeriyor.

Özetle, açıklamada Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun’un ‘kişileri sivil toplumdaki çalışmalarını yürütmekten alıkoyarak’ kendi içinde bir cezalandırma yöntemi haline gelebileceği ve daha geniş anlamda tüm toplum üzerinde caydırıcı bir etki yaratabileceği savunuluyor.

The post “Türkiye, Terörle Mücadelede Bahanesiyle Sivil Topluma Zarar Veriyor” appeared first on Sivil Sayfalar.

Özgürlük Araştırmaları Derneği Genel Sekreteri İsrafil Özkan, 7 yıl önce kurulan derneğin ilk denetiminin yeni kanunun hemen ardından yapıldığını belirtiyor.

Denetimde yurtdışı yardım bildirimleri ve projelerine yönelik değerlendirmelerin daha yoğun olduğunu belirten Özkan, “En yoğun denetlendiğimiz husus yurtdışı yardım bildirimleri ve bu yardımları alış nedenimiz olan projeler oldu. Her bir proje sözleşmesi detaylı şekilde açıklandı ve bütçenin nasıl harcandığına ilişkin tüm resmi belgeler ve banka hareketleri kontrol edildi. Kişisel tavsiyem yabancı dillerde hazırlanmış olan proje antlaşmalarının Türkçe çevirilerinin proje dosyasına konması olacaktır. Diğer konularda ise mali müşavirlerin ya da dernek hukukçularının görüşleri doğrultusunda tüm idari ve mali dosyalar eksiksiz hazırlanmalı ve her ay sanki denetimden geçecek gibi hazır beklenmeli. Küçük ölçekli dernekler için de sorun düzensiz bir resmi arşivdeki kayıp ya da eksik belgeler olacaktır, o yüzden onlar da önceden çok sıkı hazırlanmalıdır” diye konuştu.

“Dernekler Mali ve İdari Açıdan Denetime Tabiydi”

Denetimlerle ilgili sivil alanda tedirginlik olduğunu özellikle hiç denetim geçirmemiş dernekler için sürecin gergin geçtiğini belirten Özkan, “Kanun TBMM Genel Kurulu’nda tartışılırken söz alan vekillerin sivil toplum kuruluşlarının denetlenmesinin gayet normal olduğu, denetimden çekinmenin şüphe çektiği gibi sözleriyle sanki sivil toplum kuruluşları Türkiye’de denetime tabii değilmiş gibi gösterme çabaları aslında bizleri asıl korkutan konu. Türkiye’de sivil toplum kuruluşları hem merkezi idare hem de taşra teşkilatları tarafından sıkı kontrol altındaydı. Mali ve idari açıdan birden fazla kamu kurumuna çeşitli bildirimler yapmak zorunda olan sivil toplum kuruluşlarını kamu denetiminden muaf tutuluyormuş gibi göstererek çok daha sıkı bir denetime almak maalesef ki bizleri son derece tedirgin etti. Kanunun artık saymakla bitmeyen sorunlu yanlarına daha fazla girmeden, bu sürecin doğuracağı tedirginliklerin sadece zihinlerimizde kalmasını diliyorum” dedi. 

“Denetimin Kendisi Değil Oluşturulan Algı Tedirgin Edici”

Rengarenk Umutlar Derneği Genel Koordinatörü Yeter Erel Tuma da yeni yasa ile sivil toplum alanının terörün finansmanı ile ilişkilendirilmesinin kurumlar açısından tedirgin edici olduğunu belirterek, dernek olarak daha önce de denetim geçirdiklerini ve bu denetimin gayet iyi geçtiğini hatırlatıyor. Denetimlerin sivil toplumun şeffaflığı ve hesap verilebilirliği için önemli olduğunu vurgulayan Tuma, “Yasa tüm STÖ’lerin peşinen teröre finansman sağladığı ve bu sebeple tüm örgütlerin bu bağlamda denetlenmesi gerektiğini söylüyor. Bizim denetimimizden sonra da açıkçası hissettiğimiz bu şekilde oldu. Yapılan denetim sonucunda değil denetime başlamadan bu önyargı ile başlamak bizi hem oldukça güvensiz hissettirdi hem de yaptığımız çalışmaların kriminal faaliyetlermiş gibi hissetmemiş gerekiyormus gibi bir algı doğdu. Zor koşullarda çalışan sivil toplum örgütlerinin bu şekilde bezdirilmeye çalışıldığı çok aşikar. Hak temelli çalışıyoruz. Çalışmalarımız karşılığında bir takdir beklemiyoruz fakat bu yöntemlerle de bizi demoralize etmesini de istemiyoruz. Sivil toplum bir ülkede demokrasinin, adaletin gelişmesi ve sürdürülmesi için temel aktörlerden biridir. Bu sebeple yapılmaya çalışılan baskı ve bezdirme politikaları yerine STÖ’lere daha çok alan açılan bir algıya ihtiyaç olduğunu düşünüyorum.” diye konuştu.

“Yabancı Kaynaklara Yönelik Veri Toplama Girişimi”

Hafıza Merkezi Eş Başkanı Meltem Aslan da on yıllık derneğin ilk kez denetimden geçirildiğini kaydediyor. Üç gün süren denetimde, yapılan işlere, projelere, çalışılan ortaklara ve fon alınan kurumlara yönelik çok soruyla karşılaştıklarını belirten Aslan, “Daha teknik ve finansal belgelere bakılmalı diye düşünüyorum. Bu sorular bu denetimin kapsamında mı diye sordum ‘biz her türlü şeye bakarız’ diye cevap verdiler. Son iki senedir yaptığımız projelerin listeleri konuları içeriği kimler tarafından fonlanıyor, fonlayan kurumlarla nasıl iletişime geçtik onları nasıl tanıdık nerden bulduk vs. gibi epeyce işin içeriğine ve destek alınan yerlere dair sorular vardı. Bu kadar sorunun fazla olduğunu düşünüyorum. Bu kadar detay soruların özellikle oradan yabancı kaynaklara yönelik bir  veri toplama girişimi olduğunu hissettirdi bana.” dedi.

The post Sivil Topluma ‘Denetim’ Kıskacı appeared first on Sivil Sayfalar.

Katılım

Zoom üzerinden gerçekleşecek etkinliğe kayıt olmak için bu bağlantıyı kullanabilirsiniz.

NOT: Etkinlik esnasında İngilizce-Türkçe simultane çeviri yapılacak.

The post Mali Eylem Görev Gücü ve Sivil Toplum: Güncel Durum ve Türkiye’deki Gelişmeler Etkinliği appeared first on Sivil Sayfalar.

5253 Numaralı Dernekler Kanunu’nda Yapılan Değişiklikler

Yardım Toplama Kanunu’nda Yapılan Değişiklikler

The post TÜSEV Dernekler Kanunu’ndaki Değişiklikleri Tablolaştırdı appeared first on Sivil Sayfalar.

Kanun Neden Veto Edilmeli?

İnsan Hakları Ortak Platformu (İHOP) bir açıklama yayımlayarak kanunun Cumhurbaşkanı tarafından neden veto edilmesi gerektiğini paylaştı. İHOP, “Bu kanun kesinleşmeden Cumhurbaşkanı tarafından bir kez daha görüşülmek üzere TBMM’ye iade edilerek, Mali Eylem Görev Gücü’nün 6 numaralı “hükümetleri, terörizmin ve kara para aklamanın finansmanını önlemek için çalışırken insan haklarına ve hukukun üstünlüğüne saygı duymaya ve masum üçüncü kişilerin haklarını tanımaya” dair çağrısına uygun bir kanun haline dönüştürülmesi çağrısında bulundu.

Kanun teklifinin “Anayasaya ve örgütlenme özgürlüğüne aykırı” olduğu konusundaki uyarıların yinelendiği açıklamada, kanuna itirazlarının gerekçeleri sıralandı:

• Yasaya gerekçe olarak gösterilen Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) kararlarını izleyen Mali Eylem Görev Gücü’nün 2019 tavsiyeleri ileri sürülmesine ve sözü edilen tavsiyeler, 7 ana başlıktan oluşmasına karşın bu başlıklardan sadece bir tanesi ele alındı. Dikkate alınan tek tavsiye de yanlış değerlendirildi.
• Yapılan değişikliklerde, mevcut dernek ve vakıfların yardım toplama faaliyetleri ve örgütlenme özgürlüğü ciddi şekilde kısıtlanacak; belirsiz suçlar nedeniyle hakkında kovuşturma açılan yöneticilerle bir derneğin yönetimine el koyulmasının yolu açılmış olacak, bu da İçişleri Bakanlığı’na dernekler üzerinde siyasi bir vesayet sağlayacak.
• Kanunda İçişleri Bakanı’na haklarında kovuşturma açılan dernek yöneticileri, İçişleri Bakanlığı personeli gibi ele alınarak görevden uzaklaştırılması, dernek faaliyetlerinin durdurulması ve derneğin yönetimine el konulması yetkileri verildi.
• Dolayısıyla, Türkiye’nin “uluslararası bir kurumun tavsiyelerini yerine getiriyorum” diyerek, aslında Türkiye’de zaten problemli olan özgürlük alanlarını daraltması, durumu daha da sorunlu hale getirecek.
• 650 STK’nın açıklamalarına ek olarak pek çok STK’nın medyada yer alan ve destek gören endişelerini ve hassasiyetlerini dikkate almayan, bu Kanun öngörülen ve bugünden öngöremeyeceğimiz pek çok sıkıntılara neden olacak.
• Dernek ve Yardım Toplama Kanunu dahil 7 temel kanunda değişiklik öngören 43 maddelik bu kanun, fiilen bir torba kanundur ve başta Anayasa olmak üzere bağlı olduğumuz uluslararası insan hakları sözleşmelerine ve edinilmiş müktesep haklara aykırıdır.

Bakanlıktan Kanunla İlgili Açıklama

İçişleri Bakanlığı tarafında yapılan açıklamada kanuna ilişkin öne çıkan bazı hususlar şunlar:

Kanun hükümleri ile yardım toplama zorlaşıyor mu?

Hayır. Yardım Toplama Kanunu’nda yer alan düzenlemelere ek olarak, internet üzerinden izinsiz yardım toplanmasının önüne geçmek amacıyla yeni düzenleme yapıldı. Ek olarak, her türlü izinsiz ya da usulüne uygun yapılmayan yardım toplama faaliyetlerine dair idari para cezaları artırıldı. Özetle, yardım toplamayı zorlaştırıcı bir hüküm getirilmedi.

Yurtdışına yapılacak yardımlara sınırlama getirildi mi?

Hayır. Gerçek ve tüzel kişilerin yurt dışına yapacakları yardımda sınırlama getirilmedi. Sadece derneklere yurtdışına yapacakları yardım miktarı ve gideceği yere dair kanunda yer alan ilgili mercilere bildirim zorunluluğu getirildi.

Derneklere üye olmada sınırlama getirildi mi?

Hayır. Kanun buna dair bir sınırlandırma içermiyor.

Hangi durumlarda kişiler Dernek organlarında görev alamaz?

1-Terörizmin finansmanı, 2- uyuşturucu ve 3- kara paranın aklanması suçlarından mahkûm olanları, derneklerin yönetim ve denetim organlarında görev alamayacaklar. Eğer bu kişiler, yasaklanmış hakların geri verilmesi durumunda ise görev alabilecekler.

Derneklerden görevden uzaklaştırma kararı hangi durumlarda verilecek?  

1. Terörizmin Finansmanın Önlenmesi Hakkında Kanun’da yer alan suçlar
2. Türk Ceza Kanunu’nda yer alan uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve ticaretine dair suçlar,
3. Türk Ceza Kanunu’nda yer alan suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklamaya dair suçlar.

Bu suçlar kapsamında, bir derneğin yönetim ve denetim kurullarında görevli olanlar ve ilgili personeller hakkında, mahkeme dava açar ve kovuşturma başlatırsa, bu kişiler ya da bu kişilerin görev yaptığı organlar, İçişleri Bakanı geçici tedbir olarak görevden uzaklaştırılabilir. Bu kişilerin yerine sadece mahkeme yeni kişileri göreve atayabilir.

Hangi durumlarda derneklere faaliyetlerinden alıkonulma kararı verilecek?  

Kanunda belirtilen 3 sebebin gerçekleşmesi durumunda dernekler yönetiminde görevli kişilerin görevden uzaklaştırma tedbiri yeterli olmazsa ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, İçişleri Bakanı söz konusu derneğin geçici olarak faaliyetlerinden alıkoymak için mahkemeye başvuracak. Mahkeme, alıkoyma kararını 48 saat içinde verecek.

Vakıflar dernekler kanunu kapsamına mı alınıyor?

Sadece merkezleri yurtdışında bulunan vakıfların Türkiye’de yürüttükleri faaliyetler yeni kanun kapsamına alındı. Kanun, merkezleri Türkiye’de olan vakıflara ilişkin bir düzenleme içermiyor.

Kanun örgütlenme özgürlüğüne aykırı hükümler içeriyor mu?  

Hayır. Kanun maddeleri, derneklerin kurulması, derneklere üye olunması ve derneklerin faaliyetlerine dair bir sınırlama içermiyor.

İçişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamanın tümüne buradan ulaşabilirsiniz.

The post Sivil Alanı Daraltacak Kanuna İlişkin Tartışmalar Sürüyor appeared first on Sivil Sayfalar.

Kanunun Gerekçesi

Kanun teklifinin gerekçesinde kaba bir anlatımla uluslararası kara para aklama ve terörizmin finansmanı ile mücadele kuruluşu FATF tarafından Türkiye’ye verilen tavsiyelerin uygulanmasının amaçlandığı ifade edilmiştir.[1] Yapısı itibariyle 43 maddeden oluşan bu “torba” kanunun 11 maddesi Dernekler Kanunu ve Yardım Toplama Kanunu’nda değişiklik öngörüyor. Her kanunun amaç, uygulama gibi prosedürel maddelerinin olduğu düşünüldüğünde, düzenlemelerin önemli bir kısmının STK’larla ilgili olduğu anlaşılmaktadır. Madde gerekçeleri incelendiğinde ise bu kanunlarda değişiklik yapılmasına yönelik ihtiyacın ne olduğunun açıklanmadığı, kuru ve yüzeysel bir gerekçeye yer verildiği görülmektedir.[2] 

Gerekçe ve madde içeriklerine bakıldığında, kapsamı “suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin aklanması ve terörizmin finansmanı” olan kanunda öngörülen amacın aşıldığı, denetleme ve sınırlama düzenlemelerinin genel bir boyuta taşındığı ve bu genelliğin herhangi bir meşru amaçla ilişkilendirilmediğini ifade etmek gerekir. Oysa kanunla getirilen düzenlemelerin kanunun amacı ve gerekçeleriyle orantılı ve amaç çerçevesinde olması gerekir.

Düzenleme Neler Getiriyor?

Teklif ile yapılan değişiklikler Dernekler Kanunu’nda;

• Merkezleri yurt dışında bulunan vakıfların Dernekler kanunu kapsamına alındığı ve İçişleri Bakanlığı denetimine girmesi,
• Kamu haklarından geçmişte yasaklanmış olanların geçmiş cezaları affedilmiş olsa dahi; 6415 sayılı Terörizmin Finansmanın Önlenmesine Dair Kanun kapsamındaki suçlardan veya uyuşturucu ticareti, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklaması nedeniyle hüküm giyenlerin dernek, vakıf yöneticisi olmasının yasaklanması;
• Derneklerin denetimlerinin periyodik yapılmasını teminen, yapılacak risk değerlendirmelerine göre denetimlerin üç yılı geçmeyecek şekilde her yıl ve herhangi bir kamu personeli eliyle yapılabilmesi;
• Denetim görevi kapsamına giren hususla sınırlı olarak ilgili bilgi ve belgelerin kurum ve kuruluşlardan istenebileceği, denetim sırasında gerek duyulması halinde bilirkişi görevlendirilebileceği, denetçilerin talep etmesi halinde tüm kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar ve diğer kuruluşların; “görev kapsamıyla sınırlı olmak üzere” bilgi ve belgeleri vermekle yükümlü olması;
• Yurt dışına yapılacak yardımlarla ilgili, “yurt dışına yardım yapılmadan önce dernekler tarafından mülki amire bildirilmesi” düzenlemesi getirildiği, düzenlemeye aykırı hareket edenlere 5 bin TL’den 100 bin TL’ye kadar para cezası kesilebilmesi;
• Derneğin faaliyeti çerçevesinde Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun ile Türk Ceza Kanunu’nda yer alan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti veya suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçlarından dolayı derneğin genel kurulu dışındaki organlarında görevli olanlar veya ilgili personel hakkında soruşturma başlatılması halinde bu kişiler veya bu kişilerin görev yaptığı organların geçici bir tedbir olarak İçişleri Bakanlığı tarafından görevden uzaklaştırılabileceği, burada belirtilen tedbirin yeterli olmaması ve gecikmesinde sakınca bulunması durumunda İçişleri Bakanının, derneği geçici olarak faaliyetten alıkoyabileceği ve derhal mahkemeye başvuracağı gibi düzenlemeler öngörmektedir.

Yardım Toplama Kanunu’nda öngörülen değişiklikler ise kısaca;

Teklif, İçişleri Bakanlığı ve valiliklere izin almadan yardım toplandığını düşündüğü internet siteleri için Sulh Ceza Hakimliğine başvurmak, hakimliğe de başvuruyu 24 saat içinde duruşma yapmaksızın karara bağlama görevi verilmesi,

Yurt içine ve yurt dışına yapılacak yardımlara ilişkin usul ve esasların yönetmelikte düzenleneceği,

Denetim sırasında bilgi ve belge talebine karşılık vermenin zorunlu olduğu ve aykırı davranışların cezai yaptırımları şeklinde ifade edilebilir.

Riskler ve Öneriler

Bu düzenlemeler her şeyden önce kapsamının ve amacının belirsiz olması nedeniyle STK’lar açısından önemli tehditler barındırıyor. Mevcut haliyle kanunlaşması halinde ‘STK’ların idarenin güdümü altına gireceğini söylemek’ yanlış olmayacaktır. Zira derneklerin denetimiyle ilgili bazı maddelerde “görev kapsamıyla sınırlı olmak üzere” ifadeleri yer alsa da bu görevin ne olduğu açıkça ifade edilmemiştir. Kitle imha silahlarının finansmanı dışındaki herhangi bir konunun da görev kapsamına girebilmesi kanuna göre mümkündür. Bu bağlamda kanunda yer alan düzenlemelerin “kitle imha silahlarının finansmanı” amacında ve çerçevesinde kısıtlanması gereklidir.

‘Kayyımcılık’ STK’lar için de hayata geçirilmek istenilmektedir. Taraf olduğumuz uluslararası sözleşmeler ve Anayasa tarafından güvence altına alınan ‘örgütlenme özgürlüğü’ öngörülen düzenlemelerle çiğnenmektedir. Düzenlemedeki bu hüküm tamamen gözden geçirilmelidir.

STK’ların yardım toplama ve yardım etme alanında yaşadıkları sorunlara kapsamlı bir çözüm üretilme ihtiyacı mevcuttur. Yardım Toplama Kanunu’nda yer alan yardım toplama kıstaslarının zorluğu, idarenin keyfiliğine açık bir şekilde toplanan yardımların başka yere aktarılabilmesi, yardım ve bağış kavramlarının yeterince açıklanmaması ve ortaya çıkan yorum sorunları bunlara örnek olarak gösterilebilir. Öngörülen düzenleme ile bu sorunlar bir yana, yeni engeller ve kısıtlar getirilmektedir. İlk kez STK’ların yapacakları yardımların da sınırlanması öngörülmektedir. Kanaatimizce STK’ların yardım alma ve verme faaliyetlerini kayıt çerçevesinde tutmak ve teşvik etmek amacıyla bu konudaki şartların daha esnek tutulduğu, idarenin keyfiliğinin azaltıldığı yeni düzenlemelerle Dernekler Kanunu ve Yardım Toplama Kanunu bu kanundan ayrı bir şekilde tek başına düzenlenmeli, STK’ların görüş ve önerileri alınmalıdır. Mevcut düzenleme ve gündemdeki düzenleme ile STK’ların yardım faaliyetlerini kayıt dışılığa itilebilme ihtimali düşünülmelidir.

Öngörülen düzenleme İçişleri Bakanlığı’na derneği faaliyetten alıkoyma, organ veya organlarındaki üyelerin görevden uzaklaştırılması yetkisi verilmektedir. Üstelik soruşturma ve kovuşturma akıbeti beklenmeksizin bu yetkinin kullanılabilmesi de masumiyet karinesi gibi en temel haklardan birinin de hiçe sayıldığının göstergesi. Ayrıca bu kararı veren merciinin adli değil de idari bir makam olması da ilginçtir. Bu yönüyle idarenin keyfi gerekçelerle ‘sakıncalı’ gördüğü dernekler üzerinde baskı kurması mümkün hale gelmekte, örgütlenme özgürlüğüne dönük müdahalelerin yolunu açılmakta ve buna dair yeterli bir güvence öngörülmemektedir. Diğer bir deyimle ‘kayyımcılık’ STK’lar için de hayata geçirilmek istenilmektedir. Taraf olduğumuz uluslararası sözleşmeler ve Anayasa tarafından güvence altına alınan ‘örgütlenme özgürlüğü’ öngörülen düzenlemelerle çiğnenmektedir. Düzenlemedeki bu hüküm tamamen gözden geçirilmelidir.

Belirtilmesi gereken bir diğer husus da bazı suçlardan hükümlü olanların STK yönetiminde yer almalarının yasaklanmasıdır. Düzenleme bu yönüyle de bireylerin örgütlenme özgürlüğünü ihlal eder niteliktedir. Zira ceza hukukunun amacı toplumsal düzeni korumak ve toplumsal barışı sağlamaktır. Bireyin sivil haklarını kısıtlayıp toplumdan soyutlamanın hükümlüler üzerinde iyileştirici bir etkisinin olmayacağı açıktır. Aksine bu hükmü de hak savunucuları için ‘aba altından sopa gösterme’ olarak nitelendirmek mümkündür. Zaten kitle imha silahlarının finansmanını önlemek amaçlı getirilen birtakım düzenlemeler bu konudaki denetimi yeterince sağlayacaktır. Bu nedenle bahse konu hüküm yersizdir.

Son olarak belirtmek gerekir ki; kanun teklifinin oluşturulma aşamasında STK’ların görüş ve önerilerinin alınmaması, sürecin katılımcılık karşıtı bir şekilde yürütüldüğünü göstermektedir. Oysa öngörülen düzenlemenin doğrudan muhatabı sayıları 120.000’i aşan STK’lar ve bu kurumlarda gönüllü ve profesyonel olarak yer alan kişilerdir. Düzenlemenin STK’ları ilgilendiren kısımları bu düzenlemeden ayrı bir şekilde düzenlenmeli, teklif edilen hükümler üzerine taraflarca tartışılmalı ve müzakere edilmelidir.

[1] FATF’ın bahse konu tavsiyesi 7. Maddede şu şekilde ifade edilmiştir: “Ülkeler, kitle imha silahlarının yayılmasının ve bunun finansmanının önlenmesi, bastırılması ve ortadan kaldırılmasına ilişkin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Kararlarına uymak amacıyla hedeflenen finansal yaptırımlar uygulamalıdır. Bu kararlar ülkeleri Birleşmiş Milletler Şartının VII. Kısmı gereğince Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından veya bu Konseyin yetkisi dahilinde belirlenen kişi ya da kuruluşların fonlarını veya diğer malvarlıklarını gecikmeksizin dondurmaya ve herhangi bir fon veya malvarlığının bu kişi veya kuruluşların menfaatine doğrudan veya dolaylı olarak sunulmamasını temine zorunlu kılmaktadır.”

[2] Gerekçede STK’lara ilişkin düzenleme ihtiyacı “Ayrıca, 23/6/1983 tarihli ve 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu ile 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı Dernekler Kanununda değişiklikler yapılarak, denetimlerin artırılmasına ve idari yaptırımların daha etkili uygulanabilmesine yönelik hükümler düzenlenmektedir” şeklinde açıklanmıştır. 

The post Sivil Alanı Tahrip Edecek Yasa Teklifi Geri Çekilmeli! appeared first on Sivil Sayfalar.

Sosyal medyada paylaştığım gibi, teklif çok fazla değişiklik içeriyor. Yeni suç ihdasları da var. Bu teklif hakkında konuşmak, tüm teknik detaylara girmeyi gerektiriyor. Ancak ben bu detaylara girmeden, Twitter hesabımdan konuya dikkat çekmeye çalıştım. Aslında uluslararası düzlemin problemli olduğunu düşünüyorum. Teklif, ABD’nin ya da BM Güvenlik Konseyi’nin ‘terörist’ dediğine ‘terörist’ deyip, bunu Türkiye’de teröre karşı operasyon gibi bir pratiğe dönüştürme zemini veriyor. Ben dünyada yürütülen bu jandarma sistemine de karşı olduğum için bu yasa teklifine karşıyım.

Sizce bu teklife neden ihtiyaç oldu?

Türkiye’nin terörle mücadele anlamında yeni bir yasal düzenlemeye ihtiyacı yok. Terörle Mücadele Kanunu var. Zaten FETÖ ile mücadele kapsamında OHAL ve KHK’larla devlet istediği tüm tasarruflarını yeri getirdi. Teklifin gerekçesinde kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanın önlenmesi yer alıyor; yani Türkiye’nin FETÖ gibi yapıları terörist kabul ettiği ama BM Güvenlik Konseyi’nin terörist olarak tanımadığını biliyoruz. Bu nedenle, bu teklif bu yapılarla da alakalı değil. Mevcut durumda dernekler zaten kapatılabiliyor. Bunun için ek bir kanuna ihtiyacı yok.

İktidarın bu kanunu çıkarmaya mecbur kalmasının altında yatan neden, BM Güvenlik Konseyi ve Mali Eylem Görev Gücü’nün raporlarında, Türkiye’nin görevlerini yerine getirmediği tespitleri. Türkiye’nin terörün finansmanı konusunda ödevlerini yerine getirmediği uyarıları nedeniyle, bu yasayı çıkarılarak bu ihtiyacın karşılanmak durumunda kaldığını düşünüyorum. Terörün Finansmanın Önlenmesine Sözleşmesine Türkiye taraf olduğu için, 2013 yılında 6415 sayılı Terörün Finansmanının Önlenmesi yasası çıkarıldı. Özetle, Meclis Genele Kurulu’na sevk edilen kanun teklifi, 6415 sayılı yasa ile gelen süreç çerçevesinde hazırlandı. İçeriğinde örgütlenme özgürlüğünü kısıtlayıcı unsular ve avukatlara müvekkillerini ihbar yükümlülüğü gibi pek çok düzenleme barındırıyor.

Sivil toplum aktörlerinin kanun teklifine ilişkin tutumu nasıl?

STK’lar inanılmaz derecede sessizler. Avukatlar da yeterince ses çıkarmıyor. O nedenle baroları da göreve davet ettim. Çünkü avukatların sır saklama yükümlülüğü var. Ayrıca neyin kirli para olduğu ve neyin teröre bulaştığını nasıl tespit edilecek? Teklif, Amerika’nın herkesi jandarma ilan etmesi gibi ruh barındırıyor.

Sivil toplum da yeterince ses çıkarmıyor. Bugün, Mazlum-Der ve Özgür-Der bir basın toplantısı düzenledi. Ancak genel olarak sivil toplumda büyük bir sessizlik var. Oysa biz, BM Güvenlik Konseyi’nin Rusya’nın, ABD’nin, Çin’in, İngiltere ve Fransa’nın ağzına bakan bir konsey olduğunu biliyoruz. Güvenlik Konseyi’nin oybirliği ile kime terörist dediğini, 11 Eylül sonrası bunun nasıl bir politika ile uygulandığını da iyi biliyoruz. Yani bu teklifin yasalaşması durumunda, herkes kendisinin masum olduğunu aklayana dek, ortada sivil toplum kalmaz. Bir STK kendisini aklayana dek zaten ölmüş olur.

STK’ların geneli neden sessiz?

Birincisi, Türkiye’de genel olarak sessizlik ve itirazsızlık söz konusu. İnsanlar bazı korku ve kaygılar taşıyorlar. Yargılanmaktan korkuyor da olabilirler. İkincisi, sivil toplum geldiği noktada, üzerindeki işleri havale eden pozisyona düşmüş durumda. Yani Meclis bir kanun teklifi çıkarıyor ama STK’lar yazılı olarak bile görüş vermiyorlar. Ya korkuyorlar ya önemsemiyorlar ya da bir sonuç çıkmaz diye görüp adım atmıyorlar. Ancak nihayetinde şu an Meclis’te sivil toplumu çok yakından ilgilendiren bir yasal düzenleme yapılıyor ve bu varlığınızı sürdürmenizle ilgili bir teklif. Bu teklif aynı zamanda bağışçıları da etkileyen bir yasa. Size yardım yapan, bağış yapan ve hatta tüm dernek ve vakıfları ilgilendiren bir teklif. Konu sadece yardım kuruluşları ile ilgili değil. Gönüllüleri de ilgilendirdiği halde sessizler.

STK’lar ve barolara, teklifle ilgili görüş beyan etmelerini tavsiye ediyorum. Bu teklifin ciddi müzakere edilmesi lazım çünkü çok ciddi uluslararası sonuçları olacak ; basit bir teklif değil.

“Sivil Toplum ve Yasama Teklifi Müzakere Etmeli!”

Süreç nasıl ilerler? Perşembe günü Meclis Genel Kurulu’na gelir ve yasalaşırsa ne olur?

Adalet Komisyonu’ndaki tartışmalara baktığımda, şu ana dek çok fazla muhalefet bulacak gibi görünmüyor (avukatlarla ilgili kısım hariç). Tahminim bu şekliyle, STK’lar ve barolar güçlü ses çıkarmazsa, teklif olduğu gibi geçecektir.

Eklemek istediğini başka bir husus, bir mesajınız var mı?

Bu teklifi savunanlar, var olan kanunlarda bazı değişiklik yapıldığını söylüyor. Oysa Terörün Finansmanın Önlenmesi yasası çıkarken de aynı hatalarla çıktı. Bu kanun teklifi de hatalarla yasalaşabilir. Türkiye bir hukuk devleti olmalı ve bunun gereği olarak da dünyada hukuksuzluğun bir maşası haline getirilmesine izin verilmemeli.

Sivil toplum ve yasamanın kesinlikle karşılıklı olarak bu maddeleri konuşması gerekirdi. Teklif Adalet Komisyonu’na gelmeden yapılmalıydı. Bu saatten sonra, STK’lar ve barolara, teklifle ilgili görüş beyan etmelerini tavsiye ediyorum. Bu teklifin ciddi müzakere edilmesi lazım çünkü çok ciddi uluslararası sonuçları olacak; basit bir teklif değil. Kimin terörist olduğuna ya da kimin terörizmle herhangi bir şekilde uzaktan bile olsa bulaştığına karar veren, BM Güvenlik Konseyi olacak. Bu teklifle, Türkiye bunu kabul ediyor. Bunu Cumhurbaşkanlığı eliyle Resmî Gazete’de yayınlayacak. Buna göre malvarlığının dondurulması ya da kararın kaldırılması kararı verilecek.

Dolayısıyla, bankalar, STK’lar ve bunlarla etkileşim içinde olan tüm şahıslar, bu teklife karşı çıkmalıdır. Ben şahsen bir avukat olarak bu düzenlemeyi de “noter” benzetmesini de reddediyorum. Bugünden sonra herkesin bu tekliften haberdar olduğunu ve içerdiği maddelere itirazların artmasını umuyorum.

Gülden Sönmez’in “Bir Cisim Yaklaşıyor!” cümlesiyle başlayan paylaşımlarına buradan ulaşabilirsiniz.

The post “Teklif Yasalaşırsa, STK’lar Kendini Aklayana Dek Ortada Sivil Toplum Kalmaz!” appeared first on Sivil Sayfalar.