Yapısal, Kurumsal ve Kültürel Engeller

Kadınların siyasi katılımının önemine rağmen eşit ve nitelikli temsilden bahsetmek mümkün değildir. Bunun temel sebebi kadınların önünde bir dizi engelin var olmasıdır. Konuyla ilgili çalışmalara göre bu engeller üç grupta incelenmektedir: yapısal, kurumsal ve kültürel engeller. İlk grupta gelir durumu, eğitim seviyesi, medeni durum gibi sosyoekonomik statüye ilişkin değişkenlerin yarattığı engeller ifade edilmektedir. Dünya Ekonomik Forumu’nun yayımladığı “Küresel Cinsiyet Eşitsizliği Endeksi 2021 Raporu”nda ekonomik katılım ve fırsatlar açısından kadın-erkek arasındaki farkın kapanmasının 267,6 yıl alacağı hesaplanmıştır. Kadınların bu dezavantajlı durumu onların siyasete girişini ve varlık göstermesini de zorlaştırmaktadır. İkinci grupta seçim sistemi, siyasi partilerin aday gösterme süreçleri gibi kurumların işleyişine ilişkin engeller ifade edilmektedir. Örneğin aday gösterilen yer ve sıranın kritik olduğu liste usulü nispi sistemlerde, kadınların çoğunlukla seçilme olasılıklarının az olduğu yer ve sırada aday gösterildiği tespit edilmiştir. Son grupta ise erkek egemen bakış açısının siyasetteki yansımaları ifade edilmektedir. Toplumun geneline hakim olan, cinsiyetlendirilmiş iş bölümünü dayatan ve kadının kamusal alandan dışlanmasına sebep olan erkek egemen bakış açısı siyasi alanı da şekillendirmektedir. Kamusal bir aktivite olarak siyaset, “erkek işi” olarak görülmektedir. Böylece, kadınların makam sahibi olduklarında dahi iktidar sahibi olamamaları sonucu doğmaktadır. Siyasetin bir “erkekler kulübü” olarak görülmesi aynı zamanda özellikle yerel siyasette baskın olan ahbap-çavuş ilişkilerinin de yeniden üretilmesine zemin hazırlamaktadır. Ayrıca, toplumsal cinsiyet rolleri gereği, kadının asli sorumluluğu bakım verme olarak görülmektedir. Cinsiyetlendirilmiş iş bölümü sebebiyle bakım emeğini üstlenen kadınların siyasete katılması daha maliyetli hale gelmektedir.

Dünyada ve Türkiye’de Kadının Siyasetteki Yeri

Kadınların siyasi alanda karşılaştıkları bu engeller temsilde niceliksel ve niteliksel eşitliği zorlaştırmaktadır. Niceliksel temsil sayılara odaklanmaktayken, niteliksel temsil kadınların cinsiyete dayalı bir sosyal grup olarak çıkarlarının temsiline işaret etmektedir. Kadın siyasetçi sayısının artması her zaman niteliksel temsili garanti etmese de bunun ön koşulu olduğu için önemli bir veridir. Bu yazıda temsilde eşitliğe niceliksel açıdan bakılacaktır.

Birleşmiş Milletler Cinsiyet Eşitliği ve Kadınların Güçlendirilmesi Kurumu (UN Women), Dünya Ekonomik Forumu (WEF) ve Parlamentolar Arası Birlik (IPU) gibi uluslararası kuruluşların derlediği verilere göre, 2021 itibariyle küresel ölçekte kadın ve erkekler arasındaki niceliksel temsil eşitsizliği devam etmektedir. 

Dünya Ekonomik Forumu’nun Küresel Cinsiyet Eşitsizliği Endeksi 2021 raporuna göre; 2020 yılında toplumsal cinsiyet eşitsizliği açısından küresel ölçekteki en önemli gerileme, kadınların siyasi yaşama katılımı alanında olmuştur. Rapora göre dünyada parlamenterlerin yalnızca %26’sı kadındır. Türkiye’de ise kadının siyasete katılımı açısından iyimser bir tablo görülmemektedir. Kadın milletvekili oranı 2018 seçimleri itibariyle %17’dir. Dünya Ekonomik Forumu Küresel Cinsiyet Endeksi’ne göre de 156 ülke içerisinde 133’üncü sırada yer alan Türkiye, 2020 yılındaki listeye kıyasla Endeks sıralamasında üç sıra gerilemiştir. 

Siyasi partilerin Merkez Yürütme Kurulu, Parti Meclisi veya Merkez Disiplin Kurulu gibi karar alma organlarında kadın oranı, “kritik azınlık” olarak ifade edilen %30-40 seviyelerine tam olarak ulaşmadığı görülmektedir. 

Yerel siyasetteki niceliksel ve niteliksel temsil de benzer bir tabloya işaret etmektedir. 

Verilerin işaret ettiği bu olumsuz tabloyu değiştirme amaçlı çoklu oy pusulası kullanımı, kadınlar için ücretsiz adaylık başvurusu, parti içi eğitimler vb. mevcuttur ancak en sık uygulanan politika cinsiyet kotasıdır. Yapılan araştırmalar, parlamento seviyesinde cinsiyet kotası uygulamalarının kadın temsilini %12’den %24 seviyesine yükselttiğini hesaplamıştır. Parlamentolar Arası Birlik (IPU) verilerine göre 2021 itibariyle 48 ülkenin 36’sında cinsiyet kotası uygulaması vardır. Tunus’ta Nisan 2017’de geçen bir yasa ile parti listelerinde eşit sayıda kadın ve erkek aday olması şart koşulmuştur. Bu yasa sonucunda Mayıs 2018’deki yerel seçimlerde seçilen adayların %47’sini kadınlar oluşturmuştur. 

Türkiye’de siyasi partilerin başvurduğu temel olumlu eylem politikası (affirmative action policy) cinsiyet kotası olmuştur. CHP, HDP ve İYİP tüzüklerinde cinsiyet kotası uygulaması vardır. 

Kadın Siyasetçilerin Deneyimleri ve Mücadele Önerileri

Araştırmanın saha çalışması kapsamında görüşülen kadın siyasetçilerin altını çizdiği temel konulardan biri yapısal engellerin varlığı olmuştur. Araştırma katılımcılarına göre, siyasete girebilmek “ekonomik kaynağa ulaşmış olmayı” gerektiren bir eylemdir ve kadınların ekonomik güçleri yoksa, “cebinde minibüse verecek parası yoksa ya da aracına dolduracak benzin parası yoksa” siyasete girmek bir ihtimal değildir. Bu sebeple, erkeklere nazaran siyasette yer alan kadınların eğitim seviyelerinin daha yüksek, yaşlarının ise daha ileri olduğu görülmektedir. Dahası, yapısal eşitsizlikler, kadınların bulundukları yere gelebilmek için daha fazla çaba sarf etmesine sebep olmaktadır. Kadınların “mükemmel aday” olması beklenirken, erkek adaylarda bu beklentiler daha az etkilidir. 

Sosyoekonomik statüye ilişkin iki unsur daha kadınların karşısına engel olarak çıkmaktadır. Bunlardan biri yaştır. Kadınların siyasete girişi çoğunlukla ileri yaşlarda, emeklilik dönemlerinde gerçekleşmektedir. Ancak daha genç yaşta siyasete giren kadınlar hem meslektaşları hem de toplum nezdinde deneyimsiz olarak görülmektedirler. Ayrıca kadınlar için evli olmak, bekar olmaya nazaran daha makbul görülmektedir. Erkek adaylar için önemli bir değişken olmayan yaş ve medeni durum, kadınlar için fazlasıyla belirleyici olabilmektedir. 

Yapısal engeller aşılsa dahi kurumsal engeller kadınların siyasete atılmasında olumsuz etkiye sahiptir. Bu kategoride çoğunlukla lider odaklı parti yapılanmaları ve parti içi demokrasi eksiklikleri işaret edilmiştir. Bir katılımcıya göre bir kadın adayın sosyoekonomik kaynaklara erişimi olsa dahi partide kendisini “koruyup kollayacak” erkek bir yöneticinin olmaması durumunda kariyerinde ilerlemesi mümkün olmamaktadır. Aday listelerinde, parti içi görev dağılımında ve diğer karar mercilerinde söz sahibi olan erkek yöneticiler, ilgili literatür tarafından “kapı bekçileri” (gate-keepers) olarak adlandırılmaktadır. Kadınların seçilebilir bölge ve sıralardan yazılması bu kapı bekçilerinin inisiyatifinde olduğundan, yapısal engeller aşılsa dahi siyasete giriş mümkün olmayabilmektedir. Yerel siyasette ise ahbap-çavuş ilişkilerinin de etkisiyle, kapı bekçilerinin oluşturdukları bariyerler yükselmektedir. Karar alma süreçlerinin de çoğu zaman mesai saatleri dışında “ya içerken ya da maç muhabbeti” gibi “erkek mecrası” olarak tanımlanan alanlarda gerçekleşiyor olması veya kısıtlı, erkek egemen ekiplerin kararları kendi içlerinde demokratik olmayan yöntemlerle alması, kadınların makam sahibi olsalar da inisiyatif alamamalarına yol açmaktadır. 

Erkek egemen toplum yapısının yarattığı beklentiler ve şekillendirdiği siyasi alanın kısıtları olarak anlaşılabilecek kültürel engeller kadınların karşısına siyasetin her aşamasında çıkmaktadır. Siyaset kamusal bir iştir ve ataerkil toplum yapısının yarattığı beklentilere göre erkek kamusal alana, kadın ise özel alana, yani eve aittir. Bu anlayış daha baştan siyaseti erkek işi olarak görmektedir. Bir katılımcının da ifade ettiği gibi kadınlar tüm hazırlıklarıyla yemeği yapsalar dahi “mutfaktan bu tabağı alıp içeriye sunan kişi” olamamaktadır. Siyasetin erkek işi olarak görülmesi mekanları dahi etkilemiştir. Bir katılımcı siyasi çalışma yürütürken kürsülerin etek giymiş katılımcıların fazla yüksek olduğunu fark ederken, başka bir katılımcı ilçelerdeki parti binalarında kadın tuvaleti olmayışını aktarmıştır.

Kamusal alan ve özel alan arasındaki ayrım kadınların temel sorumluluklarının hane içinde olduğunu varsaymakta, ev içi emek ve bakım yükümlülüklerinin yalnızca kadına ait olduğunu kabul etmektedir. Bu da kadınların siyasi alana girmek ve var olmak için ev içi emek yükünü de taşımak ve ekstra çalışmak zorunda kalmasına yol açmaktadır. Bir katılımcı, vekil olsa dahi ev içi emek yükünden kurtulamadığını, hane halkının kendisinden hizmet beklediğini ifade ederken bir başka katılımcı ise ancak programlı, disiplinli ve koordine çalışarak ev ve siyasi yaşam dengesini kurabildiğini aktarmıştır. Kadınlar için siyasette var olmanın zamansal ve emek maliyeti erkeklere göre oldukça yüksektir. 

Tüm bu iç içe geçmiş ve katmanlı engellerle mücadele etmek için kadınların temel aracı kişisel mücadele azimleri, ısrarcılıkları, pes etmemeleri olarak ifade edilmiştir. Nitekim bu engellere rağmen siyasi alanda var olmanın kendisi aslında gösterilen dirayetin de işaretidir. 

Söz konusu engellerin aşılabilmesi için bir taraftan etkili olumlu eylem politikalarının üretilmesi gerekirken, bir taraftan da hali hazırda var olan politikaların tam olarak uygulanması gerekmektedir. Örneğin cinsiyet kotası politikasının yalnızca aday listelerinde değil parti yönetim kademelerinde de uygulanması bir talep olarak ortaya çıkmaktadır. Kota her aşamada uygulanmadığında, partilerin “vitrinlik” kadın adaylar aracılığıyla temsilde eşitliği sağlama sorumluluğundan kaçındığı aktarılmıştır. 

Kota uygulamaları dışında katılımcıların özellikle siyasi partilerin işleyişine dair detaylı değişim önerileri olduğu göze çarpmaktadır. Aday listelerinin hazırlanma süreçlerinin değişmesi, kadınların aday listelerinde erkeklerden daha üst sıralarda yer alması, bunun için tüzüklerde değişiklik yapılması öneriler arasındadır. Bunların dışında, özellikle yerel siyasette “şeffaflaşma”nın kadınların siyasi alana girmedeki tereddütlerinin aşılması konusunda faydalı olacağı, toplantılarda kadınların sözünün kesilmemesi için kronometre uygulamalarının getirilmesi, partilerdeki erkeklere toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimleri verilmesi, kadın aday adayları için güçlendirici eğitimlerin sağlanması önerilmiştir.

Katılımcıların getirdiği öneriler, kadınların engelleri iyi analiz ettiğini ve bu engellerin aşılması için somut politikalar üretebileceğini göstermektedir. Ayrıca, bu bölümde dile getirilen önerilerin çoğunlukla kurumsal değişikliklere işaret ediyor oluşu, kadınların partilerinden değişiklik beklentileri olduğunu da gözler önünde sermektedir. Engellerle mücadele etme yöntemleri ve stratejilerine göre daha geniş bir perspektiften öneriler sunulmuş olması, kadınların siyasi alanda yaratabilecekleri değişime dair umut verici bir sonuçtur.

Sonuç

Bu araştırmada kadınların literatürde yapısal, kurumsal ve kültürel olarak ayrıştırılan engeller ile siyasi hayatlarının her aşamasında karşılaştıkları ortaya çıkmıştır. Söz konusu engellere rağmen siyasi alanda varlık gösterebilmek ancak kadınların ısrarcı tutumları ile mümkün olabilmektedir. Bu engellerin aşılması için kapsamlı bir toplumsal değişimi beklemeksizin, siyasi partiler düzleminde hayata geçirilebilecek bir dizi politika olduğu hem dünya örneklerinden hem de katılımcıların getirdiği önerilerden anlaşılmaktadır. Toplumun yarısını oluşturan bir grubun çıkarlarının eksik olarak temsil ediliyor olmasının demokratikleşmeye ket vurduğu düşünüldüğünde, kadınların önündeki engellerin ve bunların aşılması için yapılması gerekenlerin kamuoyu tarafından tartışılması acil bir ihtiyaçtır. 

Raporun linkine buradan ulaşabilirsiniz.

Görsel: New York Times

The post Türkiye’de Kadının Siyasete Katılımı: Engeller ve Mücadele Yöntemleri appeared first on Sivil Sayfalar.

Araştırma raporuna buradan ulaşabilirsiniz.

The post Data Talks: ‘İstanbul’da Suriyeli Sığınmacılara Yönelik Tutumlar’ appeared first on Sivil Sayfalar.

İstanbul Politik Araştırma Enstitüsü Genel Direktörü ve siyaset bilimci Seren Selvin Korkmaz ile İstanPol deneyimi üzerinden sivil alanla ilgili mevcut durumu ve nasıl genişleyeceğini konuştuk. Korkmaz’a göre, sivil alanın genişlemesi yankı odalarından çıkmakla doğrudan ilintili.

İstanbul Politik Araştırma Enstitüsü (İstanPol) ne tür çalışmalar yapıyor?

İstanPol, 2018 yılında kuruldu ama çalışmalarımız daha eskiye dayanıyor. Ekip olarak yaklaşık 6 yıldır birlikte çalışıyoruz.

Biz demokratikleşme, dış politika, insan ve toplumsal kalkınma alanlarında faaliyet gösteren veri temelli politika önerileri üreten bir kurumuz. İstanPol’in aslında temel derdi Türkiye’nin en temel sorunlarını tespit etmek. İkinci olarak da bu sorunların çözümüne dair politika yapıcılara politika önerileri sunmak. 

İstanPol deneyiminden hareketle sivil alan nasıl genişler?

Öncelikle İstanPol gibi kurumlar sivil toplum ile siyaset arasında bir köprü niteliğinde olabilirler. Yani düşünce kuruluşu dediğimiz kurumlarda odaklandığı konulara göre farklı tercihler olabilir ama İstanPol’in yaptığı iş aslında bir köprü görevi görüyor. Bunun sivil alanla siyasetin arasında bir köprü kurmasının bir önceliği var. Öncelikliği sivil toplum kuruluşlarının sahada doğrudan ilgilendiği konulara dair. Örneğin; göç meselesi, Türkiye’de gençlerin güvencesizliği meselesi, yoksulluk meselesi, vergi adaleti meselesi gibi hak savunuculuğu yapılan konularda İstanPol veri tabanlı araştırmalar yapıyor. Evet, bunun hak savunuculuğunu belki yapmıyor ama hak savunuculuğu yapan kurumlara bilgi üreten bir kurum olarak tanımlayabiliriz. İkincisi ise biz bu bilgileri politika önerilerine döküyoruz. İdeal öneriler değil ama uygulanabilir öneriler yani devlet bütçesini göz önünde bulundurularak veya ilgili kamu kurumlarını belediyelerin bütçelerini göz önünde bulundurarak uygulanabilir politika önerileri var. Biz bu politika önerilerini hazırlarken özellikle belli projeler kapsamında sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinin de fikirlerini alıyoruz. Çeşitli siyasal partilere mensup kişilerin de fikirlerini alıyoruz.

Türkiye’de mevcut sisteme baktığımızda temel problemlerden bir tanesi kutuplaşma. Dolayısıyla bu kutuplaşmanın yarattığı ortamda herkes kendisine yakın alanlarda, kendi yankı odalarında sivil toplumla diyalog halinde. Yani ne yazık ki bazen şartlar bazen toplumsal kutuplaşmanın verdiği etkiyle birlikte sivil alan daraldı. Yani herkes kendi sivil alanını oluşturdu. Hâlbuki sivil alan dediğimiz konu bana kalırsa hem hak savunuculuğu bazında hem politika üretme bazında kapsayıcı geniş bir alan olmalı. 

Dolayısıyla sivil toplum ile siyaset arasındaki bu alanı bir diyalogla örmeye çalışıyoruz. Bu bazen toplantılar aracılığıyla doğrudan diyaloglar olabilir yani toplantının amacı bu olmasa da temsilcileri bir araya getirebilir. İstanPol, böyle bir diyalog mekanizması ve bunun dışında ise dediğim gibi konunun muhataplarıyla dolaylı olarak iletişim kurabilen bir alan. O yüzden ben bizim yaptığımız bu tarz çalışmaların zenginleşmesinin sivil alanı daha genişleteceğini düşünüyorum. Çünkü Türkiye’de mevcut sisteme baktığımızda temel problemlerden bir tanesi kutuplaşma. Dolayısıyla bu kutuplaşmanın yarattığı ortamda herkes kendisine yakın alanlarda, kendi yankı odalarında sivil toplumla diyalog halinde. Yani ne yazık ki bazen şartlar bazen toplumsal kutuplaşmanın verdiği etkiyle birlikte sivil alan daraldı. Yani herkes kendi sivil alanını oluşturdu. Hâlbuki sivil alan dediğimiz konu bana kalırsa hem hak savunuculuğu bazında hem politika üretme bazında kapsayıcı geniş bir alan olmalı. 

Bu alanı nasıl açabiliriz?

Bence kutuplaşmayı yaratan konuların tam karşında durarak. Yani kutuplaşmanın karşında bir rol alarak açabiliriz. O yüzden daha kapsayıcı diyalog kuran mekanizmalara hepimizin ihtiyacı var. Ben öncelikle bu şekilde alan açabileceğimizi düşünüyorum.

Bir konuya daha deyineyim -o da gençlikle ilgili-. Mesela; gençler, kadınlar gibi kendi yolunu buldu. Kadın örgütleri, Türkiye’deki en aktif sivil toplum örgütleridir. Ama bir taraftan da Türkiye’nin bizim raporlarla ortaya koyduğumuz gençlerin güvencesizliği gibi genç işsizliği gibi temel sorunları var. Dolayısıyla bu sorunların da aslında bir şekilde kamuoyunda dikkate alınması, medyanın dikkatini çekmesi bana kalırsa sivil alanda güçlendiren ve tartışmaları açan dolayısıyla sivil alanı açan faaliyetler gibi görüyorum. 

Sivil toplum, yerel yönetimler ve siyaset ilişkisi ile ilgili ne düşünüyorsunuz?

Benim baktığım noktada öncelikle sivil alan ve yerel yönetimlerin aslında çok etkin ve aktif diyalog halinde olması gerekiyor. Çünkü belediyeler, sivil toplumda yürütülen çalışmaların doğrudan uygulayıcısı olabilir hem de onlara kaynak sağlayabilir yani bilgi açısından bir kaynaktan bahsediyorum. Mesela; bizim politika üretimi yapmamız için belediyelerle aktif diyalog halinde olmamız, bizi bir sivil toplumda yer alan kuruluş olarak güçlendirir. Bu diğer kurumlar için de geçerli. Bunun dışında özellikle belediyelerde uygulama alanları olabilecek yani örneğin; bir gençlikle ilgili politika üreten sivil toplum örgütü düşünelim. Onların belediyelerle birlikte aktif çalışması hem sivil alanı rahatlatır ve genişletir hem sivil alan için uygulama ortamı sağlar hem de belediyeleri güçlendirir. Örneğin; gençlerle dans atölyesi yapan gruplar. Bu diyalog ortamı hem kamu kurumlarını güçlendiren bir yapıya sahiptir çünkü katılımcılığı arttırır hem de sivil toplumu güçlendirir.

Siyasette hangi parti olursa olsun Türkiye’nin temel sorunlarına çözüm üretmek isteyen siyasal partilerin asıl sivil toplumdan beslenmesi gereken bir dönemdeyiz çünkü sivil toplum çok üretken ve çalışkan.

Medyayla ilişkileri çok önemli buluyorum çünkü biz yaptığımız faaliyetlerde biraz daha su altında kalmış konuları su yüzüne çıkarıp medyanın ilgisini bu konulara çekmeye çalışıyoruz. Biz ele aldığımız konuyu bütün boyutlarıyla araştıran bir kurum değiliz ama konuya dikkat çekmeye çalışıyoruz. Medyanın da şöyle bir artısı oluyor. Örneğin; biz geçtiğimiz hafta yaşlıların güvencesizliğiyle ilgili bir rapor yayınladık ve bu rapor neredeyse bütün gazetelerde yer aldı. Dolayısıyla medyanın ilgisini çekti. Haliyle bu konularda çalışma yapan hak temelli örgütlerin de daha çok sesini duyurmasına, o konu gündeme geldiği için alan açmış olduk. Yani sivil toplum aslında bu tarz ilişkilerle güçleniyor, genişliyor ve birbirini besliyor diye düşünüyorum. 

Siyasetle ilişkileri de çok önemli buluyorum çünkü siyasette hangi parti olursa olsun Türkiye’nin temel sorunlarına çözüm üretmek isteyen siyasal partilerin asıl sivil toplumdan beslenmesi gereken bir dönemdeyiz çünkü sivil toplum çok üretken ve çalışkan. Hemen hemen Türkiye’nin bütün sorunlarına dair hem veriler var hem de çözüm önerileri var. Dolayısıyla siyasal partilerle diyalog, aslında bugün de gelecek adına da sorunlara çözüm sağlaması için etkili. O yüzden üç noktadaki diyaloğun ben sivil alanı genişleteceğine aynı zamanda kamusal alanları güçlendireceğine inanıyorum. 

Türkiye’de önümüzdeki süreçlerde sıklıkla tartıştığımız demokratikleşme meselesinin sivil alanın genişlemesinden bağımsız olmadığını düşünüyorum. Yine bununla ilgili sosyal adalet meselesi de sivil toplum alanının genişlemesiyle ilgili. Yani Türkiye’de sorunlar arttıkça aslında bu sorunların çözümünü bulmak biraz daha sivil toplumun genişlemesiyle ilgili ve bu da politika yapım süreçlerinden bağımsız değil.

The post “Sivil Alan Kapsayıcı ve Geniş Olmalı” appeared first on Sivil Sayfalar.

• Kadın istihdamı düşük gelir gruplarındaki hane halklarında daha yaygın.
• Kadınların işgücüne katılım oranı ise erkeklere göre daha düşük.
• Kadın istihdamı kentsel nüfusun fazla olduğu İstanbul, Ege ve Akdeniz gibi bölgelerde çok daha yaygın.
• Ülkenin doğusuna doğru gidildikçe kadının işgücü piyasasında kendini göstermesi zorlaşmakta.
• Yoksul kadınların yüzde 84,6’sına karşılık gelen bölümü çalışmazken, sadece yüzde 15,4’üne karşılık gelen bir bölümü çalışma hayatı içinde. 
• Gelir bakımından hanedeki diğer bireylere bağımlı olan yoksul kadınların yüzde 37,6’sı okuma ve yazma bilmiyor.

Covid-19 salgının küresel sistemde meydana getirdiği çalkantı nedeniyle uluslararası kurumların tahminlerine göre küresel düzeyde ekonominin yüzde 5 oranında daralması beklenmekte. Ötesinde, ikinci bir dalganın ortaya çıkıp çıkmayacağı gibi seyri henüz belli olmayan koşullara bağlı olarak salgın krizinin olumsuz etkilerinin artabileceği vurgulanmakta.

Türkiye’de ise salgından olumsuz etkilenmesi muhtemel sektörler üzerinden 4 milyon ila 6 milyonu aşkın bir istihdam kaybının yaşanabileceği aktarılırken; milli gelirde de yüzde 4 ile yüzde 12 arasında kayıplar öngörüldüğünün altı çizilmekte. 

Covid-19 salgının beraberinde getirdiği ekonomik krizle hanehalkı ve harcamaları kriz koşullarından doğrudan etkilendi. İstanbul merkezli araştırma kuruluşlarından İSTANPOL ise Ayşe Aylin Bayar, Öner Günçavdı ve Haluk Levent’in kalemiyle “Covıd-19 Salgınının Kadınların Çalışma ve Hane Yaşamı Üzerine Etkileri” başlıklı raporu hazırladı.

“Kırılgan Kesim”de Gelir Dağılımındaki Bozulma Şiddetli!

İSTANPOL raporuna temel olan verilerin kaynağında Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TUİK) “2017 yılı Gelir Yaşam Koşulları Araştırması” yer almakta. TUİK raporuna göre 15 yaş üstü nüfusun yüzde 50,4’ünü kadınlar oluşturmasına rağmen, işgücüne katılım oranları yaklaşık yüzde 29,5 düzeyinde kalmakta. Bu oranda kadın ve erkek arasındaki eğitim seviyesindeki farklılığın önemli bir rol oynadığı vurgulanmakta. 2017 yılında yayımlanan TUİK verilerine göre Türkiye’deki 30 milyonu aşkın kadının yaklaşık %16’sının okuryazarlığı bulunmuyor.

Söz konusu araştırmaya göre 2016 yılı itibariyle kadınların ortalama geliri erkeklerinkinden yaklaşık yüzde 30 daha düşük. Bunun yanında gelir grupları itibariyle istihdamın dağılımına bakıldığında, kadın istihdamının ağırlıklı olarak daha çok düşük gelir gruplarında, erkek istihdamının ise, neredeyse simetrik bir şekilde üst gelir grubunda yoğunlaştığı gözlemlenmekte.

Kadın istihdamının bölgesel dağılımı ele alındığında ise İstanbul’un kadınların istihdamında en yoğun olduğu bölge olarak dikkat çektiği gözlemlenmekte. TUİK raporuna göre İstanbul’u Ege, Doğu Marmara ve Akdeniz takip etmekte; ülkenin doğusuna doğru gidildikçe kadının işgücü piyasasında kendini göstermesi zorlaşmakta.

Kadınların İstihdamını Covid-19 Salgını Ekonomik Açıdan Nasıl Etkiledi?

COVID-19 krizinde kısmen de olsa bazı sektörler daha iyi bir konuma gelirken, büyük bir kısmı ise krizle mücadele içinde. Söz konusu durum ülke genelinde istihdamı da doğrudan etkiliyor.

Ev bakım işleri yapan yaklaşık 12 milyonu aşkın evli kadın Covid-19 sonrası yaşanan ekonomik krizden olumsuz etkilendi. 

Salgının sektörler üzerinde neden olduğu asimetrik etkiyi dikkate alınarak hazırlanan İSTANPOL raporuna göre salgından olumlu yönde etkilenen sektörlerdeki toplam kadın istihdamı yüzde 23,4 oranında.  Buna karşılık toplam kadın istihdamının yüzde 35,3’ü salgının olumsuz yönde etkileyeceği sektörlerde istihdam edilmekte. Rapor bu noktada kadınların salgının yarattığı olumsuz ortamdan erkeklerden neredeyse aynı oranda etkilendiklerini vurguluyor.

Raporun altını çizdiği üzere 15 yaş ve üstü 59 milyon 900 bin kişilik nüfusun içinde yer alan kadınların yüzde 73’ü işgücü piyasasının dışında yer almakta ve dolayısıyla söz konusu nüfusun herhangi bir geliri bulunmamakta. Bu durum ev-bakım işleriyle meşgul olan çalışmayan ama evli kadınların mensubu oldukları hanelerin krizden, eşlerine bağlı olarak dolaylı bir şekilde etkileneceğini de gösteriyor. 

Nitekim araştırmaya göre “çalışmayan kadının bulunduğu hanede” gelir elde eden ferdin istihdam edildiği sektörün krizden etkilenme düzeyi ele alındığında; %50’sinden fazlasının krizden olumsuz etkilendiği kayda geçilmekte. Söz konusu oranın, ev-bakım işleri yapan yaklaşık 12 milyonu aşkın evli kadının eşlerinden oluştuğu ifade edilmekte. Öte yandan, bu fertlerin sadece yüzde 17,6’sının salgının neden olduğu ekonomik krizden olumlu yönde etkilenebileceği görülüyor.

Yoksul Hanelerde Kadınlar

On milyonu aşkın yoksul nüfusun içinde, kadın nüfusu 5 milyon 363 bin olup, bu nüfusun 3 milyon 440 bini 15 yaş üstü kadın işgücü piyasasına katılabilecek durumda. Yoksul hanelerdeki kadınların istihdamdaki durumu ele alındığında %64,1 gibi büyük bir oranın ev işleri ve bakım alanında çalıştıkları gözlemleniyor. 

Yoksul kadınların yüzde 84,6’sına karşılık gelen bölümü herhangi bir şekilde çalışmamakta olup, sadece yüzde 15,4’üne karşılık gelen kısmı çalışma hayatı içinde yer almakta. Raporda, bunun ötesinde esinde çalışmayan kadınların yüzde 97,6’sının da herhangi bir iş arayışında olmadığı, yani işgücü dışında bulunduğu vurgulanıyor.

Yoksul hanelerdeki kadınların büyük bir çoğunluğu aile işçisi.

Araştırmada dikkate değer olan bir diğer husus ise çalışma hayatı içinde olan yoksul kadınların yüzde 53,1’nin ücretsiz aile işçisi olması. Fakat rapora göre bu kadınların yarısının, çok büyük çoğunlukla tarım sektöründe faaliyet gösteren aile işletmelerinde ücretsiz olarak çalışmaları dolayısıyla, tarımsal hane işletmesinin bir paydaşı olarak salgından ekonomik olarak etkilenme seviyeleri sınırlı kalacak.

İSTANPOL Raporu Ne Öneriyor?

İSTANPOL raporu kadınların toplumsal hayatta kendilerine atfedilen “görevler” nedeniyle hane içi sorumluluk paylaşımında da ciddi bir eşitsizliğe maruz kaldığını vurgulamakta. Rapora göre kadınların bağımlı oldukları geliri elde eden fertlerin yüzde 50’den fazlası salgının ortaya çıkardığı olumsuz istihdam koşullarından etkilenebilir. Bu da risk altındaki grubun yaklaşık 6 milyon 348 bin ferdi kapsadığı anlamına gelmekte.

Yaklaşık 6.5 milyon kişi Covid-19’un getirdiği ekonomik krizden doğrudan etkilenebilir.

İSTANPOL Raporu’nda “Temel Gelir” politikasının uygulanmasının hem yoksulluğun kuşaklar arası sürekliliğini kırmak hem de yoksulluk riskinin yaygınlaşmasını ve artmasını engellemek için gerekli olduğu vurgulanmakta. Rapora göre “Temel Gelir Politikası”nın uygulanabilirliği sosyal güvenlik sisteminin yeniden tanımlanması ve kurgulanması koşuluyla mümkün.

Temel Gelir Politikası Nedir?

Temel gelir politikası, bir çeşit sosyal güvenlik düzenlemesidir. Temel gelirle bir ülkede bulunan tüm vatandaşlar veya ikamet edenlere düzenli bir gelirin koşulsuz bir şekilde tahsis edilmesi öngörülmektedir. Vatandaşlık geliri olarak da ifade edilen temel gelir yaklaşımı, devletin tüm vatandaşlarına düzenli olarak toplumun bir bireyi olmaları nedeniyle düzenli bir gelir sağlamasını öneren sosyal güvenlik kuramıdır.

The post Kadınların Çalışma Yaşamı Covid-19’dan Ne Kadar Etkilendi? appeared first on Sivil Sayfalar.