Gezegen çapında sorunu kavramak, yerelde durum tespiti yapmak, kimlikler işin içine girdiğinde orman yangınlarına karşı tavırda değişim oluyor mu (bknz. Dersim Yangınları) araştırmak , uzmanlara danışmak ve en nihayetinde dosya konusunun bittiği an itibarı ile kapsamlı bir #OrmanDosyası içerik dizgesini önünüze sunmaktır ana gayemiz.”

Orman mühendisi Doç. Dr. Cihan Erdönmez geçmişten günümüze Türkiye’nin orman politikalarını yazdı.

Osman Ragıp, Ali, Osman, Sadullah, Behçet ve tahriratı ecnebiye odası memurlarından Markar.

Bu altı isim 1857 yılında kurulmuş olan orman mektebine kabul edilen ilk öğrencilerin isimleridir.

Osmanlı’nın memleket ormanlarının önemini anlaması Batılı ülkelere göre gecikmiş, anlamaya başladığında da onların kılavuzluğuna ihtiyaç duyulmuştur. O dönemde Fransa ile olan siyasi yakınlaşma nedeniyle bu ülkeden, ormanların bir usulü cedide ve muntazamaya rabtı için (1) (ormanların yeni bir usul ve düzene bağlanması için) Mösyö Lois Tassy ve Mösyö Alexsandre Stheme adında iki mühendis, yıllık altışar bin Frank maaşla Türkiye’ye getirtilmiş ve bunlardan özellikle Mösyö Tassy’nin çabalarıyla 1857 yılında ülkenin ilk orman mektebi kurulmuştur. Bu mektep, kısa bir süre önce tam 60 yıldır bağlı olduğu İstanbul Üniversitesinden koparılan Türk ormancılığının kutup yıldızı olan Orman Fakültesinin çekirdeğidir.

Bu mektepten yetişen ormancılar ilk olarak 1839 yılında Ticaret Bakanlığına bağlı olarak kurulan ve zaman içerisinde değişik bakanlıkların çatısı altında görev yapan ormancılık örgütünün kadrosunu oluşturmuş, o dönemin ormancılık anlayışı henüz emekleme aşamasında olmasına karşın ülke ormancılığının temelleri atılmaya başlanmıştır. 1870 yılında çıkarılan Orman Nizamnamesi de ormancılığa özel ilk yasal düzenleme olma niteliğiyle tarihteki yerini almıştır. Ne var ki, Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılma dönemiyle paralel gelişen bu süreç Cumhuriyet kurulana kadar bilimsel ve teknik temellere dayalı bir ormancılıktan söz etmeyi olanaklı kılmamıştır.

Ulusal kurtuluş mücadelesinin başarıyla sonuçlanmasını takiben yapılan devrimlerin belirli bir noktaya gelmesinden sonra ormancılık ülkeyi yönetenler tarafından mercek altına alınan konulardan birisi olmuş, 1937 yılında ilk Orman Yasası çıkarılmış; ormancılıkta devlet işletmeciliği benimsenerek ilk devlet orman işletmeleri kurulmaya başlanmış ve Orman Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Bu nedenle, 1937 yılı ülkemizde bilimsel ve teknik ormancılık evresinin başlangıcı olarak genel kabul görmüştür.  1933 üniversite reformunu takiben, Orman Mektebi Ankara Yüksek Ziraat Enstitüsüne beşinci fakülte olarak bağlanmış; ilk iki yılı Ankara sonraki iki yılı İstanbul’da yürütülen bu eğitim modelinin doğurduğu sakıncalar giderilmek üzere 1948 yılında Orman Fakültesi İstanbul Üniversitesine bağlanmıştır. 1956 yılında ise 1937 yılında çıkarılan Orman Yasası revize edilerek bugün hala yürürlükte olmasına karşın, özellikle 1980’li yıllardan itibaren değiştirile değiştirile bambaşka bir yasa haline getirilen 6831 sayılı Orman Yasası çıkarılmış; 1961 Anayasası’na da, ilk defa olmak üzere ormancılıkla ilgili koruyucu içerikli bir madde eklenmiştir.

Türkiye’de ulusal ormancılık politikasının temelinde bu üç unsurun, yani uzun yıllar İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi tarafından temsil edilen bilimsel anlayış, Anayasa ve Orman Yasası tarafından şekillendirilen yasal çerçeve ve  1969 yılında bakanlık haline dönüştürülen ve kökleri çok eskilere dayanan modern ormancılık örgütünün bulunduğu akıldan çıkarılmamalıdır.

Bugün Türkiye’de korunmuş olan ve varlığını sürdürebilen ne kadar orman alanı varsa, kökleri Osmanlı İmparatorluğu döneminde atılan ve Cumhuriyet’le çağdaş ve bilimsel bir çehre kazanan bu unsurların sayesindedir. Fakat ne acıdır ki, bu üç unsur da özellikle son 40 yılda ardı ardına ağır darbeler almaktadır.

1961 Anayasası’na konulan ve ormanları koruyucu nitelik taşıyan 131. madde siyasetçiler tarafından hemen eleştirilmeye başlanmış, bu maddeyi değiştirmek üzere çeşitli girişimlerde bulunulmuş ve 1970 yılında bugün kamuoyunun 2b olarak bildiği ve ormanlara çok büyük zararlar veren uygulamanın önünü açan değişiklik TBMM tarafından gerçekleştirilmiş; 1973 yılında da bu değişikliğe uygun olarak Orman Yasası değişmiştir. Orman Yasası’nda 1956-1975 yılları arasındaki 20 yıllık dönemde, en önemlisi yukarıda açıkladığımız 2b uygulaması olmak üzere beş kez değişiklik yapılmıştır. Ne var ki, izleyen yıllar çok daha vahim bir süreci gözler önüne sermektedir. Şöyle ki, 6831 Sayılı Orman Yasası 1982-2001 yılları arasındaki 20 yıllık dönemde 10 kez, 2003-2018 yılları arasındaki 16 yıllık dönemde ise tam 25 (yazıyla yirmi beş) kez değiştirilerek, belki de dünya tarihinde emsali bulunmayan bir rekora imza atılmıştır. Üstelik bu 25 değişikliğin 21 tanesi TBMM tarafından çıkarılan kanunlar aracılığıyla yapılırken dört tanesi Kanun Hükmünde Kararnameler yoluyla gerçekleşmiştir.

Doğal olarak denilebilir ki değişen koşullara uyum sağlamak üzere kanunlar da zaman içinde değişmelidir. Bu görüşe katılmamak mümkün değil elbette. Ancak, şu da kesindir ki kanun değişiklikleri her zaman toplumun çoğunluğunun yararına olmalı ve bunun için de kılı kırk yararak formüle edilerek, toplum düzeni, uygulama kolaylığı ve adalete zarar vermeme gibi nedenlerle nadiren ve zorunluluk durumunda düşünülmelidir. Hemen tamamı ormanlardan adeta parçalar koparan, toplumun genelinin değil belirli bazı kesimlerinin yararını ön planda tutan ve örneğin 2008, 2010, 2012, 2013, 2014 yıllarında ikişer kez, 2018 yılında üç kez ve 2011 yılında tam dört kez aynı kanunda değişiklikler yapmanın ne toplum yararı ne de akıl ve bilimle açıklanabilir bir yanı bulunmamaktadır.

Yasal düzenleme bazında bu şekilde olan tablo örgütsel düzenleme bazında da çok büyük bir farklılık göstermemektedir. 1969 yılında Orman Bakanlığı çatısı altında şekillenen ormancılık örgütü 1981 yılından bu yana tam altı kez kökten değişikliğe maruz bırakılarak altı farklı bakanlığın bünyesine entegre edilmeye çalışılmıştır. “Tarım, Orman ve Köyişleri Bakanlığı”, “Çevre ve Orman Bakanlığı”, “Çevre, Orman ve Şehircilik Bakanlığı”, “Orman ve Su İşleri Bakanlığı” ile “Tarım ve Orman Bakanlığı” gibi her biri bambaşka amaçlara hizmet etmesi gereken organizasyonların içerisine 1839 yılından beri var olan, 1857 yılından beri spesifik eğitimi yapılıp uzmanı yetiştirilen bir disiplini monte etmeye çalışmak en hafif tabiri ile ciddi bir öngörüsüzlük olarak adlandırılabilir. Bu disiplinin, bu mesleğin mensuplarının motivasyonlarını yüksek tutarak ülke ormanlarını korumak konusunda canla başla çalışmasını beklemek ise büyük bir hayalcilik olarak tanımlanabilir. Hele hele atama ve görevlendirmelerde somut ve tarafsız kriterlerin bulunmadığı, liyakat ve başarının hiçbir anlam ifade etmediği, şuculuk buculuğun tek geçer akçe olduğu, gerekli sayıda teknik personelin neredeyse yarısıyla bütün iş ve işlemlerin yapılmaya çalışıldığı ve son yapılan kanun değişikliğiyle yeni alınacak mühendisler için merkezi sınava ek olarak mülakat kayırmacılığının yeniden hayata geçirildiği bir örgütten söz ediyorsak, sonucu şimdiden tahmin etmek çok da zor olmasa gerekecektir.

Ve nihai darbe Orman Fakültesine vurularak ülke ormanları ve ormancılığı için acil durum sirenleri çalar hale getirilmiştir. 1970’li yıllara kadar yalnızca İstanbul Üniversitesinde bulunan ve 1970’li yıllarda sayısı ikiye çıkan Orman Fakültelerinin bugünkü sayısını bir anda ben bile söyleyebilecek durumda değilim. Özellikle 1990’ların ilk yarısından itibaren hiçbir plan ve programa, ihtiyaç analizine dayanmadan ardı ardına ve rastgele orman fakülteleri açılmış, yetersiz akademik ve fiziksel altyapı ile eğitime başlayan bu fakülteler ormancılık eğitiminin ve orman mühendisliğinin kalitesini aşağı seviyelere çekmiş, ormancılık örgütünde görev alan bu mühendisler yoluyla da mesleki başarı çıtası aşağılara doğru hızla düşmüştür. Son olarak, ülke ormancılığının kutup yıldız dediğimiz İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi de tarihsel bağlarından koparılarak bölünme yoluyla kurulan İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa’ya (kelime oyunu yapmıyorum, üniversitenin resmi adı bu) bağlanarak kurumsal aidiyet ve motivasyona çok ağır bir darbe indirilmiştir.

Ormancılığın uzağında olanlar ülke ormanları için en büyük tehdidin orman yangınları olduğunu sanırlar genellikle. Önemli bir sorun olmakla birlikte ulusal ormancılık politikasının temellerinde çıkan ve kısaca özetlemeye çalıştığım bu yangının yanında orman yangınlarının sonuçları çok daha kabullenilebilir ölçüdedir bana göre. Tarihin acımasız ve tarafsız merceği bütün bunları olanca çıplaklığıyla gözler önüne serecektir elbette. Fakat ne yazık ki, tarih olanları anlatabiliyor ve bu yolla gelecek için öğretici olabiliyorken kaybedilenleri geri getirme şansına hiçbir zaman sahip olamayacaktır. Bu nedenle, bu yangının sorumluluğu kibriti çakanlar kadar sesini çıkarmadan izleyenlerin de omuzlarına yapışacaktır.

(1) 1856 Ormanların Muhafaza ve İdareleri İçin Fransa’dan Getirilen İki Mühendis Tarafından Açılacak Kursta Yetiştirecekleri Talebe ve Ormanların Keşfedilmesi ve Sairesi Hakkında Meclisi Alii Tanzimat Mazbatası’nda yer alan ifadedir (Kaynak: Kutluk, H. 1948. Türkiye Ormancılığı ile İlgili Tarihi Vesikalar. OGM Yayınları, Özel Sayı 56).

The post Orman(cılık Politikası) Yangınları appeared first on Sivil Sayfalar.

Gezegen çapında sorunu kavramak, yerelde durum tespiti yapmak, kimlikler işin içine girdiğinde orman yangınlarına karşı tavırda değişim oluyor mu (bknz. Dersim Yangınları) araştırmak , uzmanlara danışmak ve en nihayetinde dosya konusunun bittiği an itibarı ile kapsamlı bir #OrmanDosyası içerik dizgesini önünüze sunmaktır ana gayemiz.”

Bahar Topçu, çevre mücadelesinin yakından tanıdığı avukat Arif Ali Cangı ile Dersim yangınlarını konuştu.

Dersim ormanlarındaki yangınları önleme ya da yangın sonrasındaki süreçlere dair hukuki sorularımızı Arif Ali Cangı’ya yönelttik.

Cangı’nın aktardığına göre çıkarılan yangınların söndürülmemesi ağır hizmet kusuru olduğundan devlete tazminat davası açılabilmeli.

B.T: HDP’den Alican Önlü‘nün verdiği soru önergesine göre son kırk yıldır devlet kayıtlarında Dersim’de orman yangını yok. Bunun nedeni bu yangınların terörle mücadele kapsamına alınması mı?

A.A.C: Bunun anlamı olsa olsa Dersim bölgesindeki Orman İdaresinin görevini yapmadığı, ormanla ilgilenmediğidir.

Oysa terörle mücadele ile orman yangını çıkarma, hukuken birbiri ile çelişen olaylardır. Şöyle ki;  Terörle Mücadele Kanunu’nun 4.maddesine göre; Orman Kanununda tanımlanan “kasten orman yakmak” eylemi kimi durumlarda terör suçu kabul edilmiş.

Bu durumda  ormanların yakılmasının önlenmesini aynı zamanda terörle mücadele kapsamında değerlendirmek gerekir. Yaşananlar ise tam tersi, terörle mücadele kılıfı altında orman yakma eylemi suç olarak değerlendirilmiyor ve yangınlar söndürülmüyor, soru önergesine verilen yanıttan anlaşıldığı üzere kaydı dahi tutulmuyor.

Orman Yangınlarıyla Mücadele Dairesi ne yapıyor?

B.T. Yangınlara neden müdahale edilmiyor? 

A.A.C: Yangınlara neden müdahale edilmiyor sorusuna akıl,mantık ve var olan hukuki mevzuat çerçevesinde yanıt vermek çok zor.

Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Orman Genel Müdürlüğü’nün ‘Orman Yangınlarıyla Mücadele Dairesi” var.Bu dairenin var oluş nedeni ve görevleri sadece orman yangınları. Orman yangınlarının çıkmasına, yayılmasına engel olmak; orman yangınlarına müdahale ve yangınlarla mücadele tekniklerini geliştirmek, ilgili personeli eğitmek gibi… Ormanlar yanarken bu daire ne yapıyor?

Orman yangınları ‘terörle mücadele’ amacıyla çıkartılıyor, o yüzden söndürülmüyorsa bunun da vicdanen ve hukuken kabul edilir bir yanı yok. Ormanı yakmak, içinde yaşayan tüm canlıları ile birlikte o ekosistemi yok etmek, o bölgedeki yaşamı bitirmektir. Yaşamın olmadığı yerde asayişi sağlasanız ne olur ki?

Cumhuriyet Savcılıkları Soruşturma Açmalı

B.T: Ormanlarla ilgili yasalarda herhangi bir politik eylem nedeniyle yangın çıkarılamaz ve yangın çıkartanların cezası da herhangi bir affa tabii tutulamaz, deniyor. En azından Dersim Barosu yangınlara dair bu şekilde bir açıklama yaptı. Peki, bu yangınları Devlet görevlileri çıkarıyorsa, buna karşı yapılması gerekenler nelerdir? Türkiye’de hiç benzer bir çevre katliamında -özellikle yangınlar için- Devlete açılan bir dava var mı?

A.A.C: Gerçekten de Anayasa (madde 169) “Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemeyeceğini, ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasî propaganda yapılamayacağını, münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamayacağını, ormanları yakmak, ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçların genel ve özel af kapsamına alınamayacağını” düzenliyor.

Anayasa ayrıca Devlete, “Ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları çıkarmak, tedbirleri almak, yanan ormanların yerine yeni orman yetiştirmek, bütün ormanları gözetme” görevi vermiş. Anayasada yüklenen bu görevlerin aksine davranan devlet görevlilerinin duraksamadan soruşturulması, cezalandırılması gerekiyor.

Cumhuriyet Savcılıklarının resen soruşturma açması zorunludur. Devlet bu görevini yapmıyorsa, yurttaş olarak fiili yapılacaklar sınırlı ne yazık ki. Sorun devletin hukuk devleti olup olmadığında düğümleniyor.

Orman yangınlarının çıkartılması ve söndürülmemesi idare hukukuna göre en basit anlamda ağır hizmet kusurudur. Hizmet kusurundan doğan zararların tazmini için devlete karşı tazminat davası açılabilir mağdur olanlar. Onun için öncelikle Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan rakam belirtilerek maddi ve manevi tazminat istenmeli, talebin açıkça ya da 60 günde yanıt verilmeyerek zımnen reddedilmesi halinde idare mahkemesinde tam yargı (tazminat) davası açılabilir.

Dersim Barosu’nun bu hukuki yolun kullanılmasında destek olacağını düşünüyorum. Orman yangınına ilişkin benzer bir dava örneğini hatırlamıyorum.

The post ‘Orman Yangınlarının Çıkartılması Ve Söndürülmemesi Ağır Hizmet Kusuru’ appeared first on Sivil Sayfalar.

Gezegen çapında sorunu kavramak, yerelde durum tespiti yapmak, kimlikler işin içine girdiğinde orman yangınlarına karşı tavırda değişim oluyor mu (bknz. Dersim Yangınları) araştırmak , uzmanlara danışmak ve en nihayetinde dosya konusunun bittiği an itibarı ile kapsamlı bir #OrmanDosyası içerik dizgesini önünüze sunmaktır ana gayemiz.”

Dersim’de yazın çıkan yangınlar bölge halkına göre askeri operasyonlar sırasında kullanılan mühimmattan kaynaklanıyor. Adını vermeyen bir orman çalışanı yetkili yerlere döşenmiş mayınlar nedeniyle bölgelere müdahale edemediklerini söylüyor. Valilik “Örtü altı yangınlar” diyor. Dersim Barosu, Orman Genel Müdürlüğü’nden yangına havadan müdahale etmesini talep ediyor, 22 gün sonra gelen yanıtta “Yangın söndürüldü” yazıyor. Baro Başkanı Barış Yıldırım “Sonuçta ortada bir yangın var, söndürmemek neden?” diye soruyor.

Dersim’de ‘alışılan’ bir tablo haline gelen yazın çıkan yangınlar bölge halkının anlatımlarına göre askeri operasyonlar sürecinde kullanılan mühimmat kaynaklı çıkıyor. Buna karşın bölgede orman ile ilgili çalışan yetkililerden biri ise, örgüt tarafından toprak altına döşenmiş mayınlar yüzünden yangın çıktığında bölgeye giriş yapamadıklarını belirtiyor. Tunceli Valiliği ise açıklamasında bu iddiaya yer vermeden yangınların askeri operasyonlar nedeniyle çıktıklarını söyleyip,‘örtü altı’ yani düşük seviyeli yangın olarak niteliyor. Ama kamuoyuna garip gözüken tarafta, çıkan yangınlara gönüllüler müdahale ediyor.

Orman Genel Müdürlüğü’ne yangınlar esnasında Baro’nun yaptığı başvuru yangına havadan müdahale edilmesini talep ediyor. Fakat Orman Genel Müdürlüğü kağıt işleriyle de geçen 22 gün sonunda yanıt veriyor: Yangın söndürülmüş.

Dersim’in coğrafyasına, bitki türlerine dair ne söylersiniz? Bu alanda bir uzmanlığınız yok ama uzun yıllardır bu bölgede çalışıyorsunuz.

2008 Mart ayından bu yana Dersim’in kültürel ve doğal mirasının korunması için hukuksal ve demokratik süreç yürütüyorum. İlk girişimim Munzur Vadisi Milli Parkı’nın 1. Derece Doğal Sit Alanı olarak tespit ve tescil edilmesi için başlattığım hukuksal süreçtir. Türkiye’nin önemli bitki alanlarından biri de Munzur Havzası. Havzanın 42 bin hektarlık sahası 1971 yılında Munzur Vadisi Milli Parkı olarak ilan edildi. Bu havza içerisinde saptanmış 1.600 tür bitki bulunuyor. Bu türlerin yaklaşık yüzde 18’i endemik türler. Munzur Havzası’ndaki bitki türü sayısı örneğin Hollanda’dan daha fazla İngiltere’ye de neredeyse eşdeğerdir. Munzur Ekosistemi’nde Avrupanın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi’ne göre kesin koruma altında olan önemli türler bulunmaktadır.

Dersim’in coğrafyasını aslında Munzur’u tehdit eden Pembelik Barajı ile uzun süre uğraştınız. Şu anda son durum nedir?

Dersim coğrafyasında başta Munzur Vadisi Milli Parkı’nın temel kaynak değeri Munzur Çayı olmak üzere, Peri Çayı, Pülümür Çayı, Tagar Deresi, Karasu (Fırat) ve diğer akarsular üzerinde planlanan projelere karşı hukuksal süreç yürüttük, yürütüyoruz. Pembelik Barajı ve HES Projesi Malatya Elazığ Bingöl Tunceli 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Hükümleri gözardı edilerek hukuksuz şekilde kaçak olarak inşa edilen bir projeydi. Nitekim Elazığ 1. İdare Mahkemesi Proje’nin mühürlenerek durdurulması gerektiğini hüküm altına almıştı. Dosya halihazırda Danıştay’dadır.

Yaz aylarında Dersim’de ayrı zamanlarda pek çok yangın çıktı. Bunların tam sayısını söyleyebilir misiniz?

Pertek İlçesi’nden başlayarak, Hozat İlçesi Amutka-Boydaş Bölgesi, Merkez Dikenli Bölgesi, Merkez Eğriyamaç – Karşılar Bölgesi, Ovacık Garipuşağı Bölgesi, Merkez Gökçek Azizabdal Dağı Bölgesi dahil yangınlar meydana geldi.

Türkiye’de ortaya çıkan yangınların sebebi genel olarak ortaya çıkmıyor/çıkarılmıyor. Dersim’deki orman yangınlarının sebepleri hakkında sizin verebileceğiniz bir bilgi var mı?

Yangınlar genellikle askeri operasyon sürecinde kullanılan mühimmattan kaynaklı meydana geliyor. Yöre halkının anlatımları bu yönde. Nihai olarak idari ve adli soruşturmalar neticesinde durum hukuken açığa çıkarılmalıdır.

Yangınlar sırasında çok konuşulan şeylerden biri, yangını söndürmek üzere müdahale edilmediği yönündeydi. Gönüllü ekiplerin yangın söndürme çalışmalarına dair görüntüler ve açıklamalar da gördük. Siz bu konuyu nasıl değerlendirirsiniz?  

Hozat İlçesi Amutka-Boydaş Bölgesi, Merkez Dikenli Bölgesi, Merkez Eğriyamaç – Karşılar Bölgesi, Ovacık Garipuşağı Bölgesi’nde bir süre devam eden yangınlara ilk günlerde müdahale için güvenlik gerekçesiyle izin verilmedi. Daha sonra verildi. Merkez Gökçek Azizabdal Dağı Bölgesi’nde yangın için  ise hiç bir surette bölgeye gidişe izin verilmedi.

Valiliğin “Örtü altı yangın” açıklamasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Baro olarak Orman Yangınları hakkında suç duyurusunda bulunduk. Anayasa’nın 169. maddesi uyarınca ormanların başat yangınlar olmak üzere her türlü tahribata karşı korunması esası var. Orman Kanunu’nun 69. maddesine göre de yangınlara derhal müdahale edilmelidir. Yangının çeşidinin yangın söndürme açısından bir önemi olduğunu düşünmüyoruz.

Bölgedeki bazı kaynaklar bu devam eden yangınlara askerlerin arazideki bir mayın tehlikesi nedeniyle müdahale edemediğini belirtiyor. Sizin gözlemleriniz neler?

Yukarıda belirttiğimiz gibi hukuken yangınlara derhal müdahale edilmelidir. Baro olarak da Orman Genel Müdürlüğü’ne başvuruda bulunarak (iki kez) havadan müdahale talebinde bulunduk.

Elinizde yok olan ormanlık alana dair istatistik var mı ya da böyle bir araştırma girişimi var mı?

Bilgi Edinme Hakkı Kanunu uyarınca başvuruda bulunduk yanıt bekliyoruz.

Bu yangınların bölge halkı üzerindeki etkisi nasıl oluyor?

Psikolojik olarak travma ürettiğini ve ağır strese yol açtığını ifade edebiliriz.

Tunceli Barosu’nun bu her yaz rutinleşen yangınlara dair bir girişimi var mı ya da olacak mı?

Suç duyurusunda bulunduk. Ayrıca iki kez Orman Genel Müdürlüğü’ne  havadan müdahale edilmesi talebiyle yazılı başvuruda bulunduk.

The post Dersim’e Geç Ulaşan Yanıt: Yangın Söndürüldü appeared first on Sivil Sayfalar.

Gezegen çapında sorunu kavramak, yerelde durum tespiti yapmak, kimlikler işin içine girdiğinde orman yangınlarına karşı tavır da değişim oluyor mu araştırmak (bknz. Dersim Yangınları), uzmanlara danışmak ve en nihayetinde dosya konusunun bittiği an itibarı ile kapsamlı bir #OrmanDosyası  içerik dizgesini önünüze sunmaktır ana gayemiz.

Yeşil Gazete gönüllü muhabir/yazarı Bahar Topçu‘nun Dersim Yangınlarının dünü ve bugününe dair hazırladığı kapsamlı makalesi ile başlıyoruz.

Ferhat Tunç, Dersim’deki yangınlara dair ilk dayanışma çağrısını 15 Ağustos’ta yapmıştı.

Bu aslında, hafifleterek söylersek Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kuruluşundan günümüze bölgeyle kurduğu sorunlu ilişkinin ülkenin farklı kesimlerinin de payına düşen tarihsel travmayı gösteren bir çağrı. Son yıllarda iklim değişikliği kaynaklı çıkan yangınların sayısında ciddi artış yaşandı. Yunanistan, Muğla, Kastamonu daha geçtiğimiz günlerde yangın felaketini yaşayan yerlerden bazıları. Dersim’deki yangınların farkıysa, büyük bir bölümünün terörle mücadele kapsamında gerçekleşen çatışma ve bombardımanlar sonucunda çıkması. Ferhat Tunç Eylül 2015’te Bianet’te yayınlanan yazısında Dersim’in 1 Eylül 2015’ten itibaren bir yıldan fazla sürecek “geçici askeri güvenlik bölgesi” kapsamına alındığını belirtiyor. Bu kapsam dahilinde çevre köylerine gönderilen tebligatlarla köylerinden çıkmayanların yaşayabileceği olumsuz gelişmelerden devletin sorumlu tutulmayacağı belirtilmiş.

Tunç yazısında Dersim Araştırmaları Merkezi, Munzur Doğal Yaşamı Koruma Derneği ve Dersim Ekoloji Meclisi’nden oluşan bir ekiple beraber konuştukları köylülerin 1994’teki gibi zorla alınmadıkça evlerini terk etmeye hiç niyetli olmadıklarına dair konuşmaları da aktarmış. 2016’nın başında Munzur Doğal Yaşamı Koruma Derneğinin mühürlenerek aktivitelerine son verilmesinin hemen ardından Orman Çalıştayı gerçekleştirilmiş. Dersim Ekoloji Meclisinin 16 Ocak 2016’da açıkladığı sonuç bildirgesine göre 1970’lerden beri resmi kurumlar ya da herhangi bir demokratik kitle örgütü bölgede herhangi bir orman envanter çalışması yapmamış. Yine bildirgeye göre köylüler arazilerini HES ve maden şirketlerine satmaya mecbur hale getirilmişler. (Bildirgenin tamamına bu bağlantı üzerinden erişim mümkün)

Son iki yıla geldiğimizde ise, aynı dönemde ve aynı bölgede çıkan yangınlar için Ovacık Belediye Başkanı Fatih Mehmet Maçoğlu kurumlara ve gönüllülere acil müdahale çağrısını yineledi.

Dersim Barosunun çağrısı ise devletin ormanlara dair yükümlülüklerini hatırlatması açısından önemliydi. Açıklamada ormanların tahrip edilmesine yol açan herhangi bir siyasi propaganda yapılamayacağı belirtilmiş, orman suçlarının genel ya da özel af kapsamına alınamayacağı hatırlatılmıştı. 16 Ağustos’da Açık Radyo’daki Ekonomi & Ekoloji programına konuşan Baro Başkanı Barış Yıldırım, tam olarak bu nedenlerle orman ve çevre kanunu hükümleri çerçevesinde gerekli iş ve işlemlerin gerçekleştirilmesinin hukuksal zorunluluk olduğunun altını çizdi. Valilikten yapılan eş zamanlı açıklamadaysa ilgili haber ve yorumlar yalanlanarak gerçekte olanlar iyice muğlaklaştırıldı.

Bu açıklamanın hemen akabinde HDP milletvekili Alican Önlü meclis başkanlığına konuyla ilgili bir soru önergesi iletti. Önlü, Cumhuriyet Gazetesi’ne yaptığı açıklamada, “Valiye ‘Bu yalanı neden söylüyorsunuz?’ diye sormak lazım. Orman İşletme Müdürlüğü’ne göre Dersim’de 40 yıldır yangın çıkmamış, bir kayıt yok. Mümkün mü?” diyerek gerçekliğin mücadelesini vermeye devam ediyordu. Bayram hazırlığı ile geçen sonraki günlerde Mecliste, basında ya da sivil toplumda, yangınları söndürmeye çalışan gönüllüler dışında herhangi bir hareketlilik bulmak zor. Bu durum üzerine Pelin Cengiz, ArtıGerçek sayfasında yazdığı yazıyla Doğu’daki Doğa Katliamlarına ilgi ve dayanışma göstermeyen, bölge halkı ve ekolojisini yalnız bırakan herkese ekolojik değerleri hatırlatarak hepimizi Bayram telaşına uğurladı, diyebiliriz sanırım.

Bayramın üçüncü gününde Türkiye’nin farklı bölgelerindeki ekoloji mücadelesi içerisindeki 56 örgütten oluşan ekoloji birliği bir açıklama yaptı. Devlet kurumlarının günlerdir yangınlara müdahale etmeyişinin anayasal suç olduğunu belirtildiği açıklamada, “Ülke yangın yeriyken bayram yapılmaz” denildi.

Dersim Barosu da yine 22 Ağustos’ta yangına havadan müdahale başvurusunda bulundu. Birler böyle bir başvurunun gerekliliğini sorgularken yangınların gönüllü vatandaşların çabalarıyla söndürüldüğü bilgisini aldık, kısa süreliğine de olsa yüreğimize su serpilmiş oldu. Ancak hafta sonunda Cumartesi Annelerine reva görülen zulmün başka bir yüzü yine Dersim’deydi. 27 Ağustos haftasına bombardımanlar sonucunda tekrar alevlenen yangınların haberiyle başladık. Bunun üzerine HDP, bölgeye 11 milletvekilinden oluşan bir heyet göndereceğini duyurdu. Ertesi gün heyetin bölgeye ulaşmasıyla beraber valilikten ikinci bir açıklama geldi.

Bu açıklamayla paralel olarak HDP heyetinin yangın bölgesine ulaşmasına izin verilmedi. Operasyon ve can güvenliği gerekçeleriyle yolları kesilen heyet bunun üzerine yol üzerinde kısa bir oturma eylemi yaptı.

28 ve 29 Ağustos itibariyle vatandaşın söndürdüğü yangınların ve çeşitli nedenlerle tekrar tekrar çıkan yangınların haberleri gelmeye devam ediyor…

***

Bütün bu gelişmeler sonrasında içinde yaşayan canlılarla beraber kül olan ormanlar, geride – insanla ilgili olduğu için bana kalırsa aslında aynı; içerik olarak farklı ele alınabilecek iki tartışma bıraktı. Öncelikle Pelin Cengiz’in de belirttiği gibi; Kuzey’de, Güney’de ve Batı’daki orman yangınlarına ya da doğa katliamlarına gösterilen sivil toplum dayanışmasının Doğa’da olduğu zaman yaşanmadığı, bölge halkının da yangınların ortasında yalnız bırakıldığı gerçeği. Gerçi, sözü edilen dayanışma da ayrıca sorgulanmaya açık… İkincisiyse, yine bu yalnızlık durumunun değiştirilebileceği yerlerin başında gelen mecliste de HDP’ye yönelik olarak yaşatıldığını söyleyebiliriz.  Geçen yılki yangına dair Hürriyet Gazetesi’nde çıkan habere göre CHP milletvekili Gürsel Erol twitter adresinden yaptığı açıklamayla yangınlara müdahale edilmesi için yetkililerle sıkı görüşmeler yaptığını belirtmiş. Bu yılki yangınlar sırasında ise yerel yetkililerle bölge ziyaretinde bulunmuş ve 18 Ağustos 2018 tarihinde yazdığı yangınlara müdahale edildiğini gözlemlediğini belirten açıklaması sonrasında herhangi bir açıklamada bulunmamış.

Günün sonunda terörle mücadele dâhilinde gerçekleştirilen bombardıman ve çatışmaların ülke çapında kazandığı politik meşruiyet neticesinde Türkiye’nin Doğusunda ormanlar yok edilmekte.

Ormanların yakılmasına karşı çıktığınızı, bu yüzden yapılan her türlü – ama her türlü – harekatın ve şiddet içerikli gelişmelerin bu yangınların sorumlusu olduğunu, çıkan yangınlara müdahale edilmemesinin de anayasal suç olduğunu söylemek Tunceli Valiliği tarafından terör eylemlerine dâhil ediliyor. Buna karşılık, aslında orman yangınlarına karşı inatla dağlarda olmaya devam eden doğa koruyucuları için manevi destek yaratmak bile çok görülebiliyor. Nitekim, sosyal medyada #DersimYanıyor dendiği sırada ana-akım medyaya yapılan çağrılar sırasında insanlar kentin adının Tunceli mi, Dersim mi olduğu üzerine gerilmişti.  Devleti koruyabilirsiniz, terörle suçlananları savunabilirsiniz; ama ormanları neden korumak istersiniz ki?

Kronolojik sırayla kaynaklar:

Bianet – Eylül 2015

https://m.bianet.org/biamag/insan-haklari/167748-dersim-de-neler-oluyor

Dersim Ekoloji Meclisi – Orman Çalıştayı Sonuç Bildirgesi 

http://www.dersim-haber.com/dersim-ekoloji-meclisi-orman-calistayi-sonuc-bildirgesini-acikladi-15050h.htm

Gerçeküstü bir yangın hikayesi

https://www1.wdr.de/nachrichten/tuerkei-unzensiert/emine-algan-Die-surreale-Geschichte-eines-Brandes-tr-100.html

15 Ağustos 2018 çağrıları – 

– Ovacık Belediye Başkanı 

http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/1056470/Komunist_Baskan_dan_yangina_acil_mudahale_cagrisi.html

– Ferhat Tunç’un twitter’daki çağrısı 

https://twitter.com/ferhatttunc/status/1029701335200018432

basında yayınlanan

https://www.pirha.net/sanatci-ferhat-tunc-devlet-kendi-ormanlarini-nasil-yakar-133616.html/16/08/2018/

Dersim Barosunun da çağrısı olmuş

https://www.birgun.net/haber-detay/dersim-deki-yanginlarla-ilgili-baro-dan-aciklama-227172.html

16 Ağustos – 

– 16 Ağustos EkonomiEkoloji programı Dersim Baro başkanı Barış Yıldırım 

http://acikradyo.com.tr/ekonomi-ekoloji/dersimin-hozat-ilcesinde-devam-eden-yangin-ve-bolgenin-ekosistemine-etkisi

– Bakanlığın açıklaması 

http://tunceli.gov.tr/basin-aciklamasi-1212

https://www.evrensel.net/haber/359387/tunceli-valiligi-yangin-kontrol-altinda-haberler-gercegi-yansitmiyor

http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/1056988/Tunceli_Valisi___Dersim_yaniyor__haberleri_gercek_degil.html

– hdp soru önergesi verdi. valinin açıklamasının gerçeği yansıtladığının altı çizildi. 

http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/cevre/1057478/Tunceli_de_yangin_polemigi___Hep_ayni_bolge_yakiliyor_.html

https://www.evrensel.net/haber/359519/hdpden-dersim-yangini-aciklamasi-valinin-aciklamasi-bosa-cikti

http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/1059649/HDP_heyeti_Tunceli_Valisi_ni_yalanladi.html

— > bir yıl öncesi, 

https://www.ntv.com.tr/galeri/turkiye/tuncelideki-orman-yanginlari-suruyor,jWiN0OHd1Uy6eGDElJ_CMw/YfxDnyxkXkecUMHkzIA1KQ

http://www.hurriyet.com.tr/tuncelide-6-bolgede-baslayan-orman-yanginlari-40547438

http://siyasihaber3.org/dersimde-orman-yangini-guvenlik-gerekcesiyle-mudahale-edilmiyor

19 Ağustos – 

https://www.artigercek.com/yazarlar/pelincengiz/dersim-dort-dag-icinde-dort-dag-ates-icinde?t=1534678413

20 Ağustos – Bayram başladı.

– Tunceli Valisi bayram ziyaretlerinde

http://www.tunceli.gov.tr/vali-sonel-kahraman-joh-ve-pohlerimizle-bayramlasti

22 Ağustos 

– Günlerdir süren yangınlara sessiz kalan çevrecilere tepki 

http://www.basnews.com/index.php/tr/news/kurdistan/460654

– yangına havadan müdahale edilsin başvurusu 

http://www.ozgurdersim.com/haber/yangina-havadan-mudahale-edilsin-basvurusu-14362.htm

https://www.birgun.net/haber-detay/dersim-barosu-yangina-havadan-mudahale-icin-basvuru-yapti-227884.html

– yangın södürüldü

https://www.evrensel.net/haber/359825/dersimde-gunlerdir-suren-yangin-gonullulerin-mucadelesiyle-sonduruldu

Araya giren bayram, tatil ve cumartesi anneleri olayları… haftasonu bombardımanlarının ardından,

27 Ağustos 

– hdp heyet gönderecek

https://www.birgun.net/haber-detay/hdp-orman-yanginlari-icin-dersim-e-heyet-gonderecek-228255.html

röportaj – http://www.kedistan.net/2018/08/27/dersim-dogaya-ikrar-veren-can-ergun-demir/

28 Ağustos 

– gitti

https://www.birgun.net/haber-detay/dersim-deki-yangini-arastirmaya-giden-hdp-lilere-engel-228402.html

– valilik açıklama yaptı

http://tunceli.gov.tr/tuncelinin-huzurunu-bozmak-isteyenlere-musaade-edilmeyecektir

Ferhat Tunç Pulebargi köyündeki yangının kontrol altına alındığını yazdı. 

The post Dersim Yangınları, 2018 appeared first on Sivil Sayfalar.

Nedeni basit. Ülkedeki kutuplaştırıcı iklim her alana yansıdığı gibi felaketlere de yansıyordu.

Antalya’da, Bodrum’da, Karadeniz’de bir felaket olsa ülkenin gündemi oluyor, duyarlı insan sayısında patlama yaşanıyor.
Dersim yakıldığında görmedim, duymadım, bilmiyorum oyunu oynanıyor.

Dersim yakıldığında diyorum zira orada yaşayanlardan edinilen bilgilere bakılırsa Dersim yangını atılan toplar vb nedeniyle çıkmış.

Çıkması da bir şey değil. Çıkabilir. Ama birçok noktadan günlerce süren yangın için valinin önce “Yangın yok” yangının varlığı ispatlanınca “Yangın söndürüldü” tarzı beyanları Dersim’in yakıldığının açıklaması oldu.

Milletvekilleri, Dersimliler valinin bu yalan beyanını çektikleri fotoğraf ve videolarla çürüttüler.

Dersim basbayağı yanıyordu.

Dersim yangınına çok az kesim ses çıkardığı için yangın iki haftalık süre boyunca devam etti.

Türkiye’de çevreci hareketler, hayvan hakları savunucularının gücü azımsanmayacak kadar etkili.

Ancak ne hikmetse Dersim’deki yangına yönelik bu kesimlerden de ses çıkmadı.

Oysa çevre hareketleri şunu bilmiyor mu? Yerküremizin bir yerinde başlayan bir olumsuzluk tüm gezegeni etkiler. Bu nedenle çevre hareketleri küresel perspektife sahip hareketlerdir aynı zamanda.

Kuzey kutbunda eriyen buz nasıl tüm dünya ve onun üzerinde yaşayan canlılar için tehlike ise, Dersim’deki yangın bu boyutta olmasa da işlevsel olarak benzerdir.

Verilmeyen tepkilerden, Alevilere yönelik saldırılara karşı bürünülen sessizlikten anlıyoruz ki Türkiyeli Alevilerin inançları gereği en “radikal” çevreci hareketlerden bile radikal bir zeminde savunduğu, doğa-insan birliği ve yaşam hakkının kutsallığını savunan bu kadim inanç hala göz ardı ediliyor.

Doğayı ve insanı eşit ve birbirinin içinde gören bu inancın çevreciler, hayvan hareketleri tarafından fark edilecek yanı, kıymeti yok. Dersim yangınının ve (müsaadenizle şu kavramı kullanacağım) Dersimli hayvanların kıymetinin olmadığı gibi.
Belli ki bu hareketler bir süre daha topraklarındaki bu kadim inanca burun kıvıracak, yok sayacak.

Alevilerin toprakları, doğası yok edilirken çevre ve hayvanlar da yok edilecek.

Beklemek zorundayız. Neyi? Türkiye’deki demokrasi hareketlerinin toplumsal dinamikleri fark etmesini, ona göre davranabilmesini…

Aleviliği bir inanç olduğu, onun değerlerini “Aman canım din değil mi?” “sekülerizmiyle” dışlamasını biraz daha izleyeceğiz. Bu zeminden kopuşmasını bekleyeceğiz.

Sabırla bekleyeceğiz din de olsa insan, doğa ve evrenin yaşamını önemseyen bir felsefeye sahip dünya görüşünün nasıl kıymetli olduğunu fark edebilmelerini.

Özellikle canlıların hayatının ucuz olduğu bu topraklarda bu değeri anlayabilmelerini.

Ama boş boş beklememeli. Alevilik inancının insan-doğa saygısını temel alacak hareketleri neden Alevi toplumu da oluşturmasın? Aleviler bunu oluşturabilse ülkenin demokrasi tarihine bir katkı daha sağlamış olmazlar mı?

Aleviler toplumsal hareketler ve Alevilik konusunu acilen önlerine almalı ve bu konuda somut adımlar atmalı.

Dersim’deki yangın ancak böyle söndürülebilir.

Sadece Dersim’deki yangın mı? Türkiye’nin, dünyanın herhangi bir yerindeki…

Belki böylece görmedim, duymadım bilmiyorumcuların gözleri görür, kulakları duyar, bir kaç noktada çıkartılıp günlerce söndürülmeyen yangına karşı lal olan dilleri çözülür.

Bunu için Munzur nehrinden alınacak bir kova suyun yerküreye serpiştirilmesi gerekiyor. Dersim’deki yangın da, vicdanları kül eden yangın da böyle söndürülebilir

Kaynak: alevinet

The post Dersim Yangını appeared first on Sivil Sayfalar.

Kaynak: Pirha.net

The post DEDEF, Dersim Ormanlarının Yakılmasına İlişkin Sokağa Çıkıyor appeared first on Sivil Sayfalar.

TUNCELİ BAROSU: YANGINA DERHAL MÜDAHALE EDİLMELİ

Yangına, yasak bölge olması nedeniyle herhangi bir müdahalede bulunulmazken, Tunceli Barosu da yaptığı açıklamada, yangına derhal müdahale edilmesi çağrısını dile getirdi.

Anayasa’nın Ormanların korunması ve geliştirilmesi kenar başlıklı 169’ncu maddesine atıf yapılan açıklamada;  “Devlet, ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yanan ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım ve hayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir. Ülkemizin en önemli florastik ve faunastik zenginliğini barındıran coğrafyamızda, orman yangınları kültürel ve doğal miras sahalarımızı yoğun şekilde tahrip etmektedir… 6831 Sayılı Orman Kanunu; 2872 sayılı Çevre Kanunu hükümleri ile mer’i mevzuat hükümleri çerçevesinde gerekli iş ve işlemlerin gerçekleştirilmesi hukuksal zorunluluktur. Tunceli Barosu olarak hukuksal süreci takip ediyoruz.” denildi.

YANGIN SÖNDÜRME ÇALIŞMALARI BAŞLADI

Bölgedeki askeri operasyonlar nedeniyle başlayan orman yangınına 3 gün aradan sonra müdahale edildi. Tunceli Barosu Başkanı Av. Barış Yıldırım,  Twitter hesabından yaptığı açıklamada yangın söndürme çalışmalarının bugün başladığını belirtti.

Orman İşetme Müdürlüğü ile Hozat Belediyesi ekipleri orman yangının olduğu bölgede söndürme çalışmalarına başladı.

TUNCELİ VALİLİĞİ’NDEN YANGIN AÇIKLAMASI

Tunceli Valiliği de yangın söndürme çalışmalarının başlatıldığını duyurdu. Valiliğin internet sitesinde yangına müdahale çalışmalarının fotoğrafları yayınlandı.

Tunceli Valiliği tarafından yapılan açıklamada, yangın nedeniyle sosyal medyada yapılan yorumlara tepki gösterildi.

Valiliğin açıklaması şöyle:

“Bazı sosyal medya hesapları ile basın yayın organlarında bilgi kirliliği oluşmuş olup “Dersim Yanıyor” başlığı altında yapılan haberler gerçeği yansıtmamaktadır. Bahsi geçen haberlerde kullanılan fotoğraflar ise ilimize ait değildir.
Hozat ilçesi Aliboğazı mevkiinde çıkan örtü altı yangınına Orman İşletme Müdürlüğü ekiplerimizce gerekli müdahaleler yapılmakta olup, bölge kontrol altına alınmıştır. İlimiz genelinde başka herhangi bir bölgede orman yangını bulunmamaktadır. Bu tür haberler bazı kesimlerce kasıtlı çıkarılmakta olup huzur Şehrimiz Tunceli’ye gölge düşürülmek istenmektedir”

The post Dersim’de Orman Yangını appeared first on Sivil Sayfalar.

Bölgede yaşayan doğa aktivisti Haydar Çetinkaya, yangının Aliboğazı, Amutka bölgesinde devam ettiğini söyledi. Yangının giderek yayıldığını anlatan Çetinkaya, “Aldığımız bilgi, bölgedeki karakol tarafından atılan havan mermileri nedeni ile yangın çıktığı yönünde. Yaklaşık bir hafta önce başlayan yangın devam ediyor. Yangın onlarca hektarı aşmış durumda. Geniş bir alana yayılan yangın büyüyerek devam ediyor. Ormanlık alan küle döndü” dedi.

Yangının söndürülmesi için defalarca girişimlerde bulunduklarını anlatan Çetinkaya, konu ile ilgili Orman Müdürlüğü yetkileri ile görüştüğünü söyledi. Orman Müdürlüğü yetkililerinin de yangına müdahale edilmesi için Valilik ile görüştüklerini kendisine aktardığını ifade eden Çetinkaya, “Orman yangına müdahale edebilmek için başvuru yaptıklarını, ancak yasak bölge olduğu için yangına müdahaleye izin verilmediği bilgisini verdiler. Valilik ve Jandarma izin vermiyor. Orman yangının sürdüğü alan yasaklı bölge olduğu için alana girişlere izin verilmiyor” diye anlattı.

‘Yasaklar olmasa yangına müdahale edeceğiz’

Dersimlilerin yangına müdahale etmeye hazır olduğunu ancak yasaklar nedeni ile alana gidemediğini belirten Çetinkaya,  şunları söyledi:

“Biz yangına müdahale etmeye hazırız. İzin verilmesi durumunda yüzlerce kişi yangına müdahale etmek için harekete geçer. Ama ne yazık ki bölgeye girişlere izin verilmiyor. İzin verilmediği için yangın giderek büyüyor. Sivil toplum kuruluşları, sivil toplum örgütleri bu konuya el atmalı. Yetkililer ile görüşmeler yaparak yangına müdahale edilmesini sağlamalılar. Yoksa çok geniş bir alan yanarak yok olacak.”

Kaynak: Artı Gerçek, Yeşil Haber

The post Dersim’deki Orman Yangınlarına Müdahale Edilmesine İzin Verilmiyor appeared first on Sivil Sayfalar.