Bu yıl açıklanan raporda küresel düzeyde gelir eşitsizliği ve servet eşitsizliği ayrı ayrı incelendi. Hem dünya geneli hem de ülkelere özel analizler hazırlandı. Bu yazıda dünya geneli ve Türkiye özelinde gelir, servet ve cinsiyet eşitsizliğine dair bulguları değerlendireceğim.

Dünya genelinde en zengin %10’luk dilimde yer alanlar küresel gelirin %52’sine sahip.

Küresel Eşitsizlik

Küresel Eşitsizlik

Küresel gelir eşitsizliğini incelemek için dünya genelinde en zengin %10 ve en yoksul %50’nin geliri kıyaslanıyor. Dünya genelinde en zengin %10’luk dilimde yer alanlar, küresel gelirin %52’sine sahip. Buna karşılık en yoksul %50 içinde yer alan geniş kitlelerin geliri, küresel gelirin sadece %8’ini oluşturuyor. İlk grupta yer alanların yıllık ortalama gelir seviyesi 87.200 avroya ulaşırken, en yoksul %50’de yer alanların ortalama geliri sadece 2.800 avro.

Sadece gelirleri değil, birikim, yatırım ve mal varlıklarını da kapsayan servet konusunda küresel eşitsizlik daha derin. En zengin %10’luk dilimde yer alanların dünya üzerindeki toplam servette payı %76’ya yükseliyor. En yoksul %50’lik dilimde yer alanların toplam serveti ise küresel servetin sadece %2’sine denk. 

Ortalama servet rakamları, eşitsizlik tablosunu çıplak bir şekilde gözler önüne seriyor. Zirvedeki %10’luk azınlıkta kişi başına düşen ortalama servet 550.900 avro olarak kaydedilirken bu rakam, en yoksul %50 için sadece 2.900 avro. Diğer bir ifadeyle en zenginlerin ortalama serveti, en yoksulların servetinin 197 katına denk. 1995’ten bugüne, %10’luk dilimde yer alanların serveti, dünya ortalamasından en az 2 kat fazla büyüdü. Rapora göre pandemi sırasında bu eşitsizlik daha da büyüdü.

Türkiye’de Eşitsizlik

Eşitsizliği ölçen Gini katsayı endeksine göre Avrupa’da eşitsizlikte ilk sıradaki ülke, Türkiye (41.9) [1]. Son yıllarda iktidara yakın elitlere servet transferi gerçekleşirken geniş kitlelerin alım gücü düştü ve yoksullaşma arttı.

Türkiye’de %10’luk en zengin dilimde yer alanlar, ülkedeki gelirin %54,5’ine sahip. En yoksul %50’nin toplam geliri ise ülke gelirinin sadece %11,2’sini oluşturuyor. En zengin %10’luk dilimde ortalama gelir (satın alma gücü paritesine göre) 149.400 avroya ulaşırken bu rakam, en yoksul %50’de 6.500 avroya düşüyor. En yoksulların ortalama geliri, en zenginlerin 23’te 1’ine denk.

Türkiye’de eşitsizlik daha çok servet konusunda derinleşiyor. %10’luk en üst dilim, toplam servetin %67’sini elinde tutarken en yoksul %50’ye düşen pay sadece %4. Ortalama servet, %10’luk dilimde 263.800 avroya çıkarken en yoksul %50’de yer alan kişilerin ortalama serveti sadece 2.900 avro. Kişi başına düşen servet; en üst %10’luk dilimde, en alt %50’lik dilimin tam 91 katı.

Türkiye’de 1990-2005 arasında gelir eşitsizliği azalmıştı. Fakat AK Parti hükümetinin tüketici alım gücünü artırma yerine kendi ekonomik elitlerini yaratarak kontrol alanını genişletmeyi tercih etmesiyle birlikte eşitsizlik, son 15 yıldır yeniden yükselişe geçti. En üst %10’luk dilimin gelirden aldığı pay 2005-2010 arasında %50’nin altına düşse de 2021’de %54’e ulaştığı görülüyor.

Türkiye’de servet dağılımındaki eşitsizlik, AK Parti’nin ilk döneminde azalmıştı. En üst %10’luk dilimin toplam servetten aldığı pay %75’lerden %60’lara gerilemiş, en yoksul %50’nin aldığı pay %1’den %5 seviyesine ulaşmıştı. AK Parti’nin ilk döneminde alt ve alt-orta gelir gruplarına sağladığı servet artışı, iktidarının 19 yıldır sürmesine zemin hazırlayan en büyük dinamiklerden biri olageldi. 

Fakat 2008 krizi sonrası 10 yıllık dönemde AK Parti iktidarının gerileyen ekonomik performansıyla Türkiye’nin orta gelir tuzağına düşmesi, 2018 kur krizi sonrasında ise alt ve orta sınıfların giderek yoksullaşması ve AK Parti’ye yakın ekonomik elitlere yapılan servet transferleri, servet eşitsizliğini yeniden artırdı.

Eşitsizliğin görüldüğü bir diğer alan, emek karşılığı gelir dağılımında cinsiyet eşitsizliği. Türkiye, kadınların sosyoekonomik yaşama katılımının kültürel nedenlerle düşük oranda kaldığı Orta Doğu ülkeleri gibi bu konuda dünya ortalamasının gerisinde kalıyor. Kadınların emek karşılığı toplam gelirden aldığı pay, son 10 yılda ancak %23,3’e ulaşabildi. Bu oranın ne derece düşük olduğunu anlamak için Türkiye’ye benzer ortalama gelire sahip olan komşu Bulgaristan’da kadınların toplam gelirden payın %43’e ulaştığını vurgulamak gerek.

Sonuç

Pandemiyle birlikte dünyada hem ülkeler arasında hem de toplumsal seviyede eşitsizlik daha görünür hâle geldi. Türkiye de bu konuda istisna değil. Özellikle 2010’lardan sonra halkın alım gücü düşerken iktidara yakın ekonomik elitlere yapılan servet transferleriyle birlikte eşitsizlik artış gösterdi. Bunun neticesinde Türkiye’de eşitsizlik, gelirden çok servet alanında belirginleşti. %10’luk en üst dilimin ortalama geliri, en yoksul %50’nin 23 katı olarak ölçüldü. Bu rakam, servette 91 kat. Türkiye’de eşitsizliğin en derin hissedildiği bir diğer konu da cinsiyet eşitsizliği. Türkiye’de kadınlar emek karşılığı toplam gelirin sadece %23’ünü alabiliyor. Özetle Türkiye’de bir yandan refah azalırken bir yandan da eşitsizlik birçok alanda derinleşiyor.

Dünya Eşitsizlik Veri Tabanı

 Dünya Eşitsizlik Raporu

[1] https://wir2022.wid.world/

The post Dünya Eşitsizlik Raporu ve Türkiye’de Servet Eşitsizliği appeared first on Sivil Sayfalar.

9-10-11 Kasım 2020 tarihleri arasında çevrimiçi olarak  Yükseköğretim ve Araştırma Kurumlarında Toplumsal Cinsiyet ve Liderlik temasıyla düzenlenen konferansta, katılımcılar üniversiteler ve araştırma kurumları başta olmak üzere, sivil toplum ve yerel yönetimlerde kadın temsiliyetinden cinsiyet eşitliği eylem planlarına kadar birçok başlık altında görüşlerini paylaştı.

Yükseköğretim ve Araştırma Kurumlarında Toplumsal Cinsiyet ve Liderlik temasıyla düzenlenen konferansın açılış konuşmacısı olan Purdue Üniversitesi Butler Kürsüsü Başkanı ve Direktörü Profesör Mangala Subramaniam,  “Kurumları Dönüştürmek için Liderlik Yapmak” başlığı altında yüksek öğrenimde toplumsal cinsiyet eşitliğine ilişkin deneyimlerini ve önerilerini paylaştı. ABD üniversitelerinde de en üst düzey yöneticileri arasında en düşük maaşı alan grubu kadınların oluşturduğunu belirten Profesör Subramaniam, beyaz olmayan kadınlar için bu resmin daha kötü olduğunu söyledi. Etkili bir dönüşüm için hem kurumsal yapı hem de süreç değişiminin önemine dikkat çeken Mangala Subramaniam, şeffaflıktan yoksun yapıların kurumsal değişimi yavaşlattığını ifade etti.

Kamala Harris Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinde Umut Oldu

ABD’de son seçimlerde Kamala Harris’in Başkan Yardımcılığı’na seçilmesinin cinsiyete dayalı, ırksal ve etnik kimliğe dayalı eşitsizliklere karşı bir umut doğurduğunu, yeni fırsatlar için kapıyı açtığını söyleyen Subramaniam, liderlik konusunda kadınlara şu tavsiyelerde bulundu:

“Tutarlı bir vizyon için karşılıklı beklentiler konusunda net olun. Bu bağımsızlığı mümkün kılar. Şeffaflık ve gizlilik arasında ince bir çizgi vardır. Buna dikkat etmek gerekir.  Tam olarak terfi etmeyi hedefleyin ve güven inşa edin. Özellikle akademik dünyada rol modellerinizi araştırın ve kendinize seçtiğiniz rol modellerden vazgeçmeyin. Ve en önemlisi kendinize ittifaklar kurun ve müttefikleriniz içine erkekleri de alın.”

Sabancı Üniversitesi Öğretim Üyesi Ayşe Kadıoğlu da, ABD’de Başkan Yardımcılığı’na Kamala Harris’in seçilmesinden sonra bu konferansın yapılmasının toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda büyük bir umut olduğunu söyledi.

Avrupa Komisyonu proje sorumlusu Athanasia Moungou konuşmasında Avrupa projeleri çerçevesinde toplumsa cinsiyet eşitliğinin yerine dair bilgi paylaşan Avrupa Konseyi Proje Sorumlusu Athanasia Moungou şu bilgileri veri paylaştı: “AB komisyonu rakamlarına göre doktora mezunlarının %48’ini kadınlar oluşturuyor. Ancak akademik merdiveni biraz daha tırmandığımızda toplumsal cinsiyet eşitsizliği artıyor. Profesör seviyelerinde kadınlar iş gücünün sadece %24’ünü oluşturuyor. Bu aynı zamanda kadın yazarlar için de geçerli, kadın yazarların oranı sadece %32. Patent başvurusu yapanlara baktığımızda ise % 9. Biz sadece rakamları değil, sistemi düzeltmek istiyoruz.”

Avrupa Konseyi Projeleri çerçevesinde toplumsal cinsiyete verilen giderek artan öneme de değinen Moungou, kurumsal toplumsal cinsiyet eylem planlarının yeni çerçeve programlarına başvurmanın koşulları arasında yer alacağından da bahsetti. 

Sabancı Üniversitesi Sanat ve Sosyal Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Meltem Müftüler Baç, Türkiye’de akademik dünyada toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin ciddi bir sorun olduğunu belirterek, şunları söyledi: “Kadın araştırmacıların çıktılarının erkeklerden daha az olduğunu görüyoruz. Kadın araştırmacıların yükü erkek araştırmacıların yükünden daha fazla. Bir erkek yılda 5 makale gönderiyorsa, kadında bu rakam yarıya iniyor. Çünkü kadının ailesiyle ilgili günlük hayatını sürdürebilmek için yapması gereken birçok farklı işi var. Pandemi de çok farklı bir süreç yarattı. Kadın araştırmacılar akademik çalışmalara pandemi öncesine kıyasla çok daha az zaman ayırabiliyor. Kadın ve erkeklerin farklı performans göstermesinin nedenlerinden biri bu. Kadınların karşı karşıya kaldığı zorlukları tanıyacak liderlere ihtiyacımız var.”

SU Gender Direktörü Hülya Adak, “SU Gender olarak, ayrımcılığın olmadığı, çoğulculuğun ve kapsayıcılığın olduğu bir ortam yaratmak için çalışıyoruz. Marjinal ve üniversiteden bağımsız bir merkez olarak faaliyet göstermek yerine, üniversiteyi radikal biçimde dönüştürmek istiyoruz. GEARING Roles Projesi’yle üniversitede daha eşitlikli toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamayı hedefliyoruz” dedi. 

SU Gender GEARING Roles Koordinatörü Ayşe Gül Altınay, Zeynep Gülru Göker ve İlayda Ece Ova ise Sabancı Üniversitesi’nin proje kapsamında Sabancı Üniversitesi’nde katılımcı bir ‘birlikte yaratma’ süreci sonunda bir Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Eylem Planı oluşturduklarını anlattılar ve “bu eylem planının hazırlanmasına 100’e yakın öğretim üyesi, idari çalışan ve öğrenci katkıda bulundu. Birlikte yarattık. Hep birlikte sahip çıkacağımızı biliyoruz” dediler. 

Kadın Liderler Pandemi Sürecini Erkeklerden Daha İyi Yönetti

Konferansa katılan SES Eşitlik ve Dayanışma Derneği Başkanı Gülseren Onanç, kadın liderlerin olduğu ülkelerden pandemi sürecinin erkeklerin yönettiği ülkelere kıyasla daha başarılı yönettiğini söyledi. Onanç, şöyle konuştu: “Kadın liderler, tıkanan sistemlerin çözümüne ilişkin nasıl iyi yaklaşım getirebileceğini gösterdi. Yeni Zellanda’dan Almanya’ya Finlandiya’dan Taiwan’a bu kadın liderlerin ortak bazı özellikleri var: Çok yetkin ve konularında uzmanlar, eşitlik konusuna sadece kadın düzleminde bakmıyorlar. Bütünsel eşitliğe inanıyorlar. Kendileri de mücadeleden geldikleri için eşitlik konusunda empati yapma güçleri yüksek ve hızlı karar alabiliyorlar. Pek çok erkeğe kıyasla ne kadar hızlı karar aldıklarını da bu süreçte gösterdiler ve ülkelerini pandemiden koruyabildiler.

Çeşitli üniversitelerde Avrupa Komisyonu projeleri kapsamında yürütülen projelere dair bilgi paylaşımının yapıldığı bir oturumda Ayşe Güneş Ayata, Mary Lou O’Neil ve Nurseli Yeşim Sümbüloğlu da ODTÜ, Kadir Has Üniversitesi ve Özyeğin Üniversitesi’nde toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik yapılan kurumsal çalışmalar hakkında bilgi paylaştı. Oturumda üniversiteler arasındaki işbirliğinin önemine değinildi.

Konferansta konuşan Sabancı Üniversitesi Kurumsallaşma ve Toplumsal Katkı Süreçlerinden Sorumlu Rektör Yardımcısı Fuat Keyman ise SU Gender’ın Sabancı Üniversitesi’nin toplumsal cinsiyet bakış açısının oluşturulmasına çok önemli bir katkı sağladığını belirterek üniversitelerin ataerkil ve erkek odaklı sistemler olabildiğini, Sabancı Üniversitesi’nin toplumsal cinsiyet eşitliğinin uygulanması hayata geçirilmesi ve içselleştirilmesi anlamında en iyiler arasında yer aldığını belirtti. 

11 Kasım, Çarşamba günü “Yükseköğrenim ve Araştırma’da Toplumsal Cinsiyet ve Liderlik” başlığıyla düzenlenen ikinci oturumda “He for She”den “We for She”ye, Eşitlikçi Geleceği Destekleyecek Liderlik İçin Stratejiler ve Dayanışma konulu sunumuyla yer alan Sabancı Üniversitesi Kurumsal Yönetim Forumu Direktörü Sabancı Üniversitesi Melsa Ararat, “Sahadaki kadın liderler arasında yapılan araştırmalarda liderlik için gereken 19 yetkinlikten 17’sinde kadınların daha iyi olduğu görülüyor. Kadın liderler bu kadar başarılıyken bu değişim neden bu kadar yavaş gerçekleşiyor? Kadınların oranının düşük olmasında tek tipleştirme ve önyargı ağır basıyor” değerlendirmesinde bulunurken, Sabancı Üniversitesi Öğretim Üyesi Zehra Sayers ise toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda esas olanın zihniyet değişikliği olduğuna vurgu yaptı. 

Oturuma ayrıca Lizbon Üniversitesi İnsan Coğrafyası ve Göç Çalışmaları Profesörü Maria Lucinda Fonseca, Ljubljana Üniversitesi Sanat Fakültesi Sosyoloji Profesörü Milica Antić Gaber, Cordoba Üniversitesi Anayasa Hukuku Profesörün Octavio Salazar Oxford Brookes Üniversitesi Pro-Şansöyle Yardımcısı ve Sağlık ve Yaşam Bilimleri Fakültesi Dekanı Astrid Schloerscheidt katıldı. Oturumun bir diğer katılımcısı ve GEARING roles projesi danışma kurulu üyesi Cordoba Üniversitesi Anayasa Hukuku Profesörün Octavio Salazar, eril mekanlar olan üniversitelerin olumlu anlamda dönüşmesi için erkeklerinde katkısının çok önemli olduğunu söyledi.

The post “Yükseköğretimde Kadınların Karar Alma Sürecine Katılımı Teşvik Edilmeli” appeared first on Sivil Sayfalar.

Listede İzlanda’dan uzaklaşıp Türkiye’ye gelindiğinde kadınların ekonomiye katılımı ve fırsat eşitliği kategorisinde 136., işgücüne katılımda 135., aynı işe eşit ücrette 106., eğitim olanaklarına erişimde 13., sağlıkta 64. ve siyasi yaşamda temsilde 109. sırada yer aldığı görülüyor.

Bölgesel sıralamada ise Türkiye; Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesindeki 19 ülke arasında İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Tunus’un ardından 5. sırada yer alıyor.

Cinsiyet eşitsizliğinin ortadan kaldırılması konusunda çok az ilerleme kaydedildiğini belirten Dünya Ekonomik Forumu’nun kurucusu ve Genel Müdürü Klaus Schwab, “Bu yılki rapor, bu konuda acilen harekete geçilmesi gerekliliğini ortaya koyuyor. Şimdiki değişim hızıyla eşitsizliğin ortadan kaldırılması yaklaşık 100 yıl alacak” diye konuştu.

Günümüzün küreselleşen dünyasında bu durumun kabul edilemez olduğunu söyleyen Schwab, ”Eşit katılımı sağlayamazsak, tüm toplum için dördüncü sanayi devrimi taahhüdümüzü yerine getiremeyiz, ortak refaha ulaşma yolunda ekonomilerimizi büyütemeyiz ve Birleşmiş Milletler’in sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşamayız.” dedi.

2006’dan beri yayımlanan endekste ilk 10 ülke şöyle sıralandı:

1. İzlanda
2. Norveç
3. Finlandiya
4. İsveç
5. Nikaragua
6. Yeni Zelanda
7. İrlanda
8. İspanya
9. Ruanda
10. Almanya

Listeye göre cinsiyet eşitsizliğinin en fazla olduğu 10 ülke ise şöyle:

144. Umman

145. Lübnan

146. Suudi Arabistan

147. Çad

148. İran

149. Demokratik Kongo Cumhuriyeti

150. Suriye

151. Pakistan

152. Irak

153. Yemen

The post ”Cinsiyet Eşitsizliğinin Ortadan Kaldırılması Yaklaşık 100 Yıl Alacak” appeared first on Sivil Sayfalar.