Bize biraz Genç İşi Kooperatif’den bahsedebilir misiniz?

Berkin Şafak Şener: Genç İşi Kooperatif 2015 yılının şubat ayında kuruluşunu gerçekleşti. İzmir’de mevcut iş güç piyasası düzeninden memnuniyetsiz olan gençler bir araya geldi. Çok daha adilane kazanabileceğimiz, çok daha yatay yönetişim içerisinde uzmanlaştığımız alanlarda emek verebileceğimiz bir çalışma düzeni hayaliyle aslında bir araya gelindi ve kooperatif düzeniyle tanışıldı. O günden bu yana da bireysel ihtiyaçlarımızı toplumsallaşmış olduğunu keşfiyle en yakıcı alanlardan biri olan iş gücü piyasası problemleri, istihdam, eksik istihdam, arzu edilmeyen alanlarda çalışma, beceri uyumsuzluğu, işsizlik tabi ki en akut sorun olarak, gibi alanlarda özellikle dezavantajlı gruplarla çalışmalar yürütüyoruz. Kapsayıcı iş gücünü biz kooperatifler yoluyla sağlıyoruz. Bu bağlamda da mevcut iki programımız var; kapasite geliştirme programı ve araştırma programı. Bu programlar altında çeşitli projeler konumlanıyor. Bu programların tamamı beş ana toplumsal gruba yönelik. Bunlar; engelli/engellenmiş bireyler, ücretsiz ev emekçileri, kent çeperinde yerleşik gruplar, ne eğitimde ne istihdamda olan gençler ve mülteciler (geçici koruma statüsü altındaki Suriyeliler). Bu beş ana toplumsal gruba yönelik çeşitli projelerimiz bahsini ettiğim programlar altında konumlanıyor. Genç İşi Kooperatif özellikle sosyal dayanışma ekonomisi bileşenleriyle çalışıyor. Sosyal dayanışma ekonomisinden kastım; dernekler, vakıflar, sosyal işletmeler, diğer kooperatifler ve kamu tüzel kişiliklerini söyleyebiliriz. 

Şu an ne tür faaliyetler sürdürüyorsunuz? Faaliyetlerinizden biraz bahsedebilir misiniz?

Metin Özarslan: Şu anki faaliyetlerimizden çok kısacık bahsedeyim size ama ondan öncesinde bir iki şeye değinmek istiyorum. Genç İşi Kooperatif kurulduktan sonra kendi içinde birtakım yüklerle hareket ediyor. Belirli stratejilerini ön plana çıkartıyor zaten bunu web sitemizde de yayınlıyoruz. Bununla beraber Genç İşi Kooperatif ne yaptığınla beraber nasıl yaptığınla da ilgileniyor. Kooperatifçiliği örgütleyen bir kooperatif olarak kurulma gibi bir çıkış amacı var. Genç İşi Kooperatif derken aslında insanların aklına ilk olarak sanki gençlik alanında hareket eden bir kooperatifmiş gibi tanımlamakla beraber Genç İşi Kooperatifin aslında asıl söylemek istediği şey geleneksel kooperatifçilikten farklı bir kooperatifçiliği savunduğumuz için bu işe birazcık genç işi kooperatif diyoruz. Aynı zamanda kurucularında içinde olduğu ekip kendi yaş grubunda genç olarak adlandırıldığı için biraz da oradan meyvesini alıyor.

Amaç Uluslararası Gündemi Türkiye’ye Taşımak

Genç İşi Kooperatif ve asıl yaklaşımı yeni kooperatifçilik ve bu alanda yaptığı çalışmalarda da kooperatif ortaklarının daha önceki tecrübeleriyle beraber bir kooperatifle birlikte uluslararası örnekleri Ortadoğu’yu, Kuzey Avrupa’yı, Amerika’yı buradaki kooperatifçilik örneklerini gezerek orada bunlara canlı şahit olarak, onların tecrübesini Türkiye’de nasıl adapte edebiliriz, Türkiye’de durum nasıl olabilir diye hareket ederek biraz daha uluslararası gündemi Türkiye’ye taşımak gibi  bir amacı vardır. Bir önceki soruya istinaden Genç İşi Kooperatifin şu an sahada neler yaptığını çok kısaca değinmek gerekirse AB’nin Dünya bankası ile birlikte finanse ettiği Impact Hub ile beraber yürüttüğümüz HALKA Kooperatifi biraz önce yine bahsettiğimiz gibi mülteci kadınla yerel/lokal kadınların bir araya gelerek bir kooperatif kurmasına ve kooperatiften de kooperatifçilik ilkeleriyle beraber adaletli, hakkaniyetli, sürdürülebilir bir kooperatifin içerisinde olmalarını hedefleyen bir proje. Bununla beraber yine Gaziantep’te SADA Kadın Kooperatifi yine mülteci kadınlarla beraber Gaziantep’teki yerel kadınların birlikte kurduğu kooperatifin kapasite geliştirmesine yönelik olarak çeşitli hizmetlerimizi, bilgi birikimlerimizi, tecrübe birikimlerimizi sağladık ve sağlamaya devam ediyoruz.

Sabancı Vakfı ile yürüttüğümüz Güçlü Kadın Güçlü Kooperatif projesinde beş farklı ildeki beş farklı kadın yoğun, bakın kadın kooperatifi demiyorum kadın yoğun; dümeninde kadınların olduğu ama aynı zamanda başka işlerle de ilgilenebilen yani sadece kadın kooperatif olmayan kadınlar. Bu projede beş kadın kooperatifini yerinde ziyaret ederek onlara kapasite geliştirme eğitimleri sağladık. Bunlar üç boyutta oldu. Birincisi yönetişimsel anlamda, mevzuatsal anlamda, hukuki anlamda onların kapasitesini geliştirmek üzere. İkincisi finansal kapasite geliştirme üzere, burada stratejik ortağımız Impact Hub’dan bahsetmek isterim. Impact Hub İstanbul ile beraber bizim verdiğimiz kooperatifçilik yönünü zenginleştirmek, kooperatiflerin hayatta kalmalarını sağlayacak olan en temel şeylerden biri de elbette ticaret. Burada da finansal kapasitelerini geliştirmek için Impact Hub bu görevi üstleniyor. Bununla birlikte biraz da yaptığımız çalışmayı eksik tutmamak ve nihai faydalanıcılarımızın temel kadın hakları, temel insan hakları konusunda da bazı tecrübeleri, bilgileri kazanması, insan hakları üzerine bir modülümüz var. Buradaki projenin içerisinde yine çok severek yaptığımız ve koopdestek.org.tr diye bir soru cevap platformumuz  var. Berkin birazcık bahsederse sevinirim.  

Berkin Şafak Şener: Tam bu noktada şundan bahsetmek istiyorum. Genç İşi Kooperatif üç temel düzeyde faaliyetlerini konumlandırıyor; politika düzeyi, kurumlar düzeyi, bireyler düzeyi. Metin’in de bahsettiği pek çok müdahale aslında bireyler düzeyini kapsıyor kuşkusuz. Her projenin politika düzeyinde bazı savunuculuk çıktıları olabiliyor. Koop destekten çevrimiçi kooperatif destek noktası bu anlamda ikinci düzey kurumlar düzeyine hitap ediyor. Mesela ekosistemin bilgilenmesi, eksik bilgi, eksik, hatalı ya da karmaşık yani aracıyı gerektiren bilginin ortadan kalkması amacıyla Türkiye’nin mevcut ve müstakbel kooperatifçilerinin yalın, eksiksiz ve tam yanıtlara aracısız bir biçimde erişebilmeleri için bir soru cevap platformu. Bu bağlamda böyle bir akut ihtiyaca yanıt veriyor. Bir de tabi politika düzeyi var; her bir politika düzeyi halktan tahsil ettiği ve bizim daha yapısal dönüşümü gerçekleştirmeyi amaçlayan gerekli yapısal mevzuatların değişimi yani kanuni reformların gerçekleşmesi kurumların servis sağlama kapasitelerinin geliştirilmesi gibi konularda daha yapısal dönüşümleri amaçlayan bazı projeler oluyor. Burada tabi araştırma programlarımızın çıktıları çok önem arz ediyor. Buna bir örnekte geçmişte yapılmış olan Lega Kooperatifte İtalyan bir kooperatif birliğinin iş birliğinde bizim Rize’de, Artvin’de yaptığımız su ürünleri kooperatifleri. Mesela ihtiyaçlarının araştırılması kayda değer.

The post Genç İşi Kooperatif: Kooperatifçiliği Örgütleyen Bir Sosyal Kooperatif appeared first on Sivil Sayfalar.

“Sosyal Kooperatifçilik Kamu Yararı Gözetir”

Panel konuşmacılarından Genç İşi Kooperatif Kurucu Ortağı Berkin Şafak Şener, Türkiye’de yeni bir sosyal girişimcilik modeli olarak bilinmeye başlayan sosyal kooperatifçiliğin hikayesini anlattı. 2014 yılında ‘İzmir’de benzer kurumsal ihtiyaçtan muzdarip üniversite mezunu ve iş bulamamış ya da çalıştıkları işlerden memnun olmayan gençlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkan bir kooperatif’ olduklarını belirten Şener, gençlerin sorunlarının bireysellikten çıkıp  toplumsal bir soruna dönüştüğünü, bunun üzerine bu toplumsal ihtiyaca yanıt verecek bir işletmeye gereksinim duydukları için kooperatif kurmaya karar verdiklerini söyledi. Genç İşi Kooperatif olarak benzer ihtiyaçlarda gençlerin uzmanlaştıkları alanlarda insana yaraşır işe erişmelerini sağlamak amacıyla bir araya geldiklerini ifade eden Şener, kooperatifçiliğin özünün rekabet değil dayanışma olduğunu ve bu dayanışmanın da aynı çatı altında toplanmalarıyla sağladıklarına dikkat çekti.

Bilimsel araştırma geliştirme ve eğitim kooperatifi olarak Şubat 2015’te resmi faaliyet göstermeye başladıklarını belirten Şener, “İlk olarak uluslararası literatürün sosyal kooperatifçilik konusunda ne dediğini öğrendik ve bunu Türkçe’ye çevirdik. Amacımız bir model transfer etmek değildi. Türkiye’ye özgü bir sosyal kooperatifçilik modelinin içeriden mayalanmasını arzu ettik. Bunun için evrensel standartlarla ve ilkelerle belirlenen dış çerçevemizi çizdik. Sosyal kooperatifçilik açık bir şekilde kamu yararı gözetir. Kooperatifler, toplumsal ihtiyaçlardan hareket ederek, benzer çıkarlara sahip insanların bir araya gelerek oluşturduğu bir ticari işletmedir. Bu çıkarlar etrafında kamu yararı ortaya çıkıyor. Şöyle ki; sosyal bakım, eğitim, özel bakım gerektiren kişilerin bakımı ve kamu sağlığı bakımından her türlü sektörde faaliyet gösterebilen bir ticari şirket. Bu nedenle emeğin karşılığını almak, piyasada belirlenmiş yevmiye dediğimiz para kar demek değildir. İşin içinde paranın varlığı böyle yer alıyor. Kara da sermayeye de kooperatif üyeleri ortak” dedi. Sosyal kooperatifçiliğin hangi toplumsal ihtiyaçlara yanıt verdiğine değinen Şener, “Geçim kaynaklarından yoksun kişiler için sosyal kooperatifçilik diyoruz. Kim bu yoksun kişiler? Ne örgün öğretimde, ne yaygın öğretimde ne de istihdamda olan gençleri istatistikler görmüyor. Kaybedilmiş nesil, kaybedilmiş grup olarak adlandırılan bir gençlik. Ayrıca iş gücü piyasasında olmayan kadınlar, ücretsiz ev emekçileri yani ev hanımları, kamu hizmetinden faydalanamayan kişiler, engelliler, mülteciler ve göçmek zorunda bırakılan kitleler için sosyal kooperatifçiliği benimsiyoruz” dedi.

İlgilendikleri gruplar için kendi başlarına ya da bir eğitmen eşliğinde öğrenebilecekleri özelleştirilmiş eğitim modülleri hazırladıklarını belirten Şener, oluşturdukları dokuz farklı taban örgütlenmesi ile eğitim modellerini uygulamalı olarak hayata geçirdiklerini söyledi. Sosyal kooperatifçiliği nasıl yaptıklarını özetleyen Şener, “Biz bu işi patronsuz, eşit işe eşit ücret, adil paylaşım, kollektif, katılımcı ve birlikte öğrenerek yapıyoruz. Şimdi bu deneyimlerimizi paylaşacağımız bir sosyal kooperatifçilik el kitabı hazırlıyoruz. Sosyal kooperatifçilerin başucu kitabı olacak nitelikte bir kitap olacak. Tüm yasal prosedürlerin anlatılacağı kitap, sosyal kooperatifçilik nedir, nasıl yapılır, toplumsal faydaları nelerdir gibi soruların yanıt bulacağı bir kaynak olacak.” diye konuştu.

“Yerel Yönetimler Sosyal Kooperatifleri Desteklemelidir”

Yerel yönetimler bulundukları yerlerde ihtiyaç sahibi toplumsal gruplara hizmet etmekle mükellef olduğuna vurgu yapan Şener, “Yerel yönetimler yükümlülüklerini yerine getirirken, kamu kaynaklarının kısıtlı olması, belediyelerin bu kitlelere erişim imkanlarının kısıtlı olması ve bu kitlelerin yaşadıkları çoklu engeller sebebiyle her zaman lokasyonlardaki halk kitleleri kamu kaynaklarından eşit ve adil şekilde yararlanamıyor. Bu açıdan sosyal kooperatifler belediyeler için en önemli araçtır. Sosyal kooperatifleri yerel yönetimler desteklemelidir. Çünkü kamu kaynaklarından adil ve yeterli şekilde faydalanmak tüm halk kesimlerinin hakkıdır. Bu hakkın temininde sosyal kooperatifler en elverişli kurumsal araçlardır” dedi.

Yerel yönetimlerin sosyal kooperatifleri nasıl destekleyeceği konusunda deneyimlerini aktaran Şener, “ Yerel yönetimler bilgi sahibi olmadıkları toplumsal kesimler hakkında sahadan bilgi toplamalı. Bu bilgiye de birçok grup ve kesimle diksek temasında olan sosyal kooperatifler aracılığıyla ulaşabilir. Belediyeler sosyal kooperatiflere danışabilir, hizmet alabilir ve iş birliği yapabilir. Bu işbirliği belediyeler tarafından bir tahakküme dönüşmemelidir. Sosyal kooperatifler özerk niteliğini kesinlikle korumalıdır” dedi.

Toplumsal kesimlerin insana yaraşır işe ve geçim kaynaklarına erişmesi için belediyelerin ve yerel yönetimlerin yenilikçi projeler üretmesi gerektiğine de dikkat çeken Şener, “Belediyeler her zaman kendi personel kapasiteleri içerisinde bu projeleri üretemiyor, üretseler de uygulayamıyorlar. Bunları kar amacı güden şirketlerle yapmalarındansa sahayı daha iyi bilen ve kar amacı gütmeyen sosyal kooperatiflerle yapmaları daha anlamlı olur. Çünkü sosyal kooperatifler evrensel standartları gereği açık bir kamu yararı güderler” şeklinde konuştu.

“Sosyal Kooperatifler; engelliler, yaşlılar, mülteciler, bağımlılar, eski hükümlüler gibi çok geniş kategorize edilen dezavantajlı kişilerin çalışma hayatına yeniden kazandırılması, kamu tarafından verilmekten vazgeçilmiş ya da etkin sunulmayan kamusal hizmetleri sunma hususunda faaliyetler gösteren, kar amacı gütmeyen, gönüllü üyeliğin yoğun olduğu bir sosyal girişim modelidir”

Sosyal kooperatifçilik Nedir?

Uluslararası Kooperatifler Birliği (ICA) ve Uluslararası Sanayi ve Hizmet Kooperatifleri Örgütü’nün (CICOPA) yapmış olduğu sosyal kooperatifçilik tanımlarını kaynak gösteren Ticaret Bakanlığı, Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğünden Gökçen Mert Korkmaz şöyle bir sosyal kooperatifçilik tanımı yaptı: “Sosyal Kooperatifler; engelliler, yaşlılar, mülteciler, bağımlılar, eski hükümlüler gibi çok geniş kategorize edilen dezavantajlı kişilerin çalışma hayatına yeniden kazandırılması, kamu tarafıdan verilmekten vazgeçilmiş ya da etkin sunulmayan kamusal hizmetleri sunma hususunda faaliyetler gösteren, kar amacı gütmeyen, gönüllü üyeliğin yoğun olduğu bir sosyal girişim modelidir”

Kooperatiflerle sosyal kooperatifler arasındaki farklara değinen ve ‘Kar amacı gütmeyen’ kavramının çok tehlikeli bir kavram olduğuna vurgu yapan Korkmaz, “Kooperatifler ticari faaliyet gösteren bir şirket türüdür. Dolayısıyla kar elde eder ama elde edilen kar ortaklarca hisseler oranında ortaklarca paylaşılır. Sosyal kooperatiflerde ise elde edilen kar sosyal amaçlar için kullanılsın ve işletmeye tekrar döndürülsün istiyoruz. Nasıl döndürürüz? Ortaklara sunulan hizmetlerin kalitesi arttırılarak ya da faaliyetleri düşürülerek sağlanabilir” diyerek sözlerine devam etti.

Normal kooperatiflerde gönüllü üyelik gibi bir paydaşlık türü olmadığına dikkat çeken Korkmaz, sosyal kooperatiflerde ise gönüllü üyelik olduğunu söyledi.  Sosyal kooperatiflerin devlet tarafından çeşitli yollarla desteklendiğini belirten Korkmaz, desteklerken de özellikle kamunun gücünün ağırlığının hissedilmemesi, bunun kooperatifin sivil yapısına helal getirmemesi açısından dikkatli olmanın önemine değindi.

“Sosyal Kooperatiflerin Olmazsa Olmazı Kamu Yararı”

Bireysel olarak yapamadığımız işleri, ortak ihtiyaçları gidermek adına bir araya gelmiş insan topluluğu olan kooperatiflerde sosyal sorumluluk ilkesinin birinci ilke olduğuna dikkat çeken Korkmaz, “Sosyal kooperatiflerin olmazsa olmazı; çıktısı ya da dolaylı etkisi değil, doğrudan kuruluş amacı kamu yararı olmalı. Sosyal fayda bunun çekirdeğini özünü oluşturmalı. Kooperatifle, sosyal kooperatifin ayrıştığı en büyük nokta burası. Diğer bir fark ise sosyal kooperatifin taşıdığı sosyal amaç ve toplumsal fayda ile gerçekleştirdiği ticari faaliyet orantılı ve bağlantılı olmak durumunda değil” dedi.

Sosyal kooperatifçiliğin kamu tarafında araştırmalarını yapan ve farkındalık yaratmaya çalışan Korkmaz, konuyla ilgili bir mevzuat bile ortada yokken uygulamada sosyal kooperatifçilik yapan Genç İşi Kooperatif’ten Berkin Şafak Şener, Başka Bir Okul Mümkün Eğitim Kooperatifleri’nden Levent Kahraman ile tanışıp sahada farkındalık kısmının aslında çok kötü olmadığını görünce bunu projelendirmeye karar vermiş. Devlet tarafında yürüttükleri projeye Sosyal Kooperatif Eğitim ve Tanıtım Treni adını verip yola koyulan Korkmaz, sosyal kooperatifin ne demek olduğunu kamu kurumlarına, özel sektöre ve STK’lara anlatmaya başlamış.

“İtalya ve İspanya Örneği Bizim Kriter Aldığımız bir Model”

Sosyal kooperatifçilik konusunda anlaşılamayan ve karmaşık olarak görünen mevzuat kısmıyla ilgili bilgilendirmelerde bulunan Korkmaz, “Kooperatif mevzuatının çerçeveli olmasını kişisel olarak tercih ediyorum. Çünkü kamu tarafında bazı şeyleri düzenleyelim derken ipin ucunu öyle kaçırıyoruz ki, işin içinden kimse çıkamıyor ya da öngöremediğimiz şeyleri kısıtlamış oluyoruz. Sosyal kooperatiflerin de ilerleyen dönemde sosyal girişim adı altında bir model olarak olması gerektiğini düşünüyoruz” dedi. 

Dünyada sosyal kooperatifçiliğin iyi uygulandığı ülkeler hakkında bilgi veren Korkmaz, “İtalya ve İspanya modelleri benim en çok hoşuma giden modeller. A ve B tipi olmak üzere iki şekilde kategorize ediyorlar. A tipi kooperatifler, devletin sunmaktan vazgeçtiği, sunmadığı ya da etkin bir şekilde sunamadığı her türlü hizmeti kapsayan bir faaliyet alanına sahipler. B tipi de dezavantajlı kişilerin istihdama katılması için hizmet veren sosyal kooperatifler. Geniş çerçevelemesi, geniş yorumlaması, daha kapsamlı oluşması açısından İtalya ve İspanya örneği bizim kriter aldığımız ve üzerine koymamız gereken bir model” şeklinde bilgilendirdi.

“Sosyal kooperatifçilik Birlikte İş Kurma İmkanı Sunuyor.”

Alternatif eğitim modeli olarak hayata geçirilen Başka Bir Okul Mümkün Kooperatifi (BBOM) Kurucu Ortağı Levent Kahraman, neden böyle bir eğitim modelini benimsediklerini ve kooperatifçilikle eğitimi nasıl yan yana getirdiklerini anlattı.

Dayanışmacılık, katılımcılık, ortak hareket etmek gibi ilkelerin bir araya gelmesiyle kooperatifin bir sonuç olarak ortaya çıktığını söyleyen Kahraman, kooperatifçiliğin Türkiye’de yeterince bilinmediğine dikkat çekti. Kahraman kooperatifçiliğin en büyük zorluklarından birini şöyle tanımlıyor; “Kamu kurumu ya da özel sektöre sponsorluk ve başka görüşmeler için gittiğimizde, ‘Siz Kimsiniz?’ diyorlar. ‘Biz kooperatifiz’ dediğimizde ticari kanuna bağlı olduğumuzu ama öyle çalışmadığımızı söylüyorlar. Yani kooperatifçiliğin ne olduğu konusu netleşmeli. Mevzuat ve yasal engeller de düzenlenmeli. Tüm bu olumsuzlukların yanında tabi ki olumlu yönleri daha fazla. Sosyal kooperatifçilik birlikte iş kurma imkanı sunuyor. Birlikte iş yapmak toplumsal bir ihtiyaç. Biz okul yaptık ve sonrasında bizim gibi okul yapmak isteyen çok sayıda insan oldu ve yön gösterdik” dedi.

“BBOM Eskişehir Kooperatifi’ni İyi Örnekler Arasında”

Sosyal kooperatiflerle en iyi çalışan kurumlar arasında yerel yönetimlerin olduğunu dile getiren Kahraman, yerel yönetimlerin yapması gereken birçok işi sosyal kooperatiflerin yaptığına dikkat çekti. Yerel yönetimlerin sosyal kooperatiflerin hangi sosyal sorunları çözebileceğine dair bir farkındalığı olmadığını belirten Kahraman, “Yerelde karar vericilerin sosyal kooperatif faaliyetleri hakkında bilgileri, tecrübeleri yok ve öyle bir niyetleri de yok gördüğüm kadarıyla. İşte tam burada iyi örnekler üzerinden karar vericileri bilgilendirmek ve toplumsal faydalarını anlatmak gerekiyor. Böyle toplantılar da umarım bu yönde işe yarayacaktır” şeklinde konuştu.

Yerel yönetimler tarafında iyi örneklerden de bahseden Kahraman, “BBOM Eskişehir Kooperatifi’ni iyi örnekler arasında verilebilir. Eskişehir’de yerel yönetimle yaptığımız iş birliği doğrultusunda Yaşam Köyü Projesi hayata geçirildi. Yaşam Köyü konsepti içerisinde kreş, ilkokul, engelli ve yaşlı bakım merkezi, ihtiyaçların karşılandığı pansiyonlar var. Böyle güzel bir projeyi hayata geçirebilmek için birkaç yıl uğraştık ve defalarca sunumlar yaptık. Yerel yönetimlerle işbirliği yapmak zor olmamalı. Ayrıca yerel yönetimlerin kanunlarına ve yapması gereken şeylere baktığımızda, birçok  çalışma alanına sosyal kooperatifleri dahil edebileceklerini biliyoruz” şeklinde konuştu.

The post “Kooperatifçiliğin Özü Rekabet Değil Dayanışma” appeared first on Sivil Sayfalar.