II Dünya Savaşı’ndan bu yana insanlık tarihinin en ağır krizi olan Suriye’deki savaş 8. yılını geride bıraktı ve yakın zamanda çatışmaların yaşandığı bölgelerin eski günlerine dönebileceğine dair belirtiler bulunmuyor. Milyonlarca insan evlerini, yurtlarını terk edip komşu ülkelere sığınmak zorunda kalırken, gelecek belirsizliği altında yaşama mücadelesi veriyorlar. Çocuk mülteciler ise kriz karşısında en büyük bedeli ödeyen ve en ağır yükü taşıyan kesimin başında geliyor. Gelecekleri tehlike altında olan çocuklar toplumdan dışlanma, ayrımcılık, ekonomik ve cinsel sömürü ve çocuk evlilikleri de dahil olmak üzere çok sayıda riske karşı ciddi biçimde savunmasız durumdalar.

Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’nün Eylül 2019 verilerine göre Türkiye’de 3 milyon 658 bin 250 Geçici Koruma Statüsünde Suriyeli mülteci var. Bu rakamın yarıya yakını çocuklardan oluşuyor. Türkiye’de okul çağında ise (5-17 yaş) 1 milyon 155 bin civarında Suriyeli mülteci çocuk bulunuyor. 2018/19 eğitim öğretim yılının başında geçici koruma sağlanan 646 bin çocuk MEB’e bağlı devlet okullarına ve Geçici Eğitim Merkezlerine kaydolurken 400 bin çocuk halen okullaşmamış durumda. Bu rakam diğer ülkelerden gelen, ancak kayıtsız oldukları için resmi verileri olmayan mülteci ve göçmen çocuklarla birlikte daha da artıyor. Yaş ilerledikçe okullaşma oranı da düşüyor. Okula gidemeyen mülteci çocuklar için ek 30 bin dersliğe ihtiyaç var. 

Çocuk İşçiliği, Küçük Yaşta Evlilik, Okul Masrafları, Dil Problemi

Mavi Kalem Derneği’nden Arzu Karacanlar ile mülteci çocukların eğitim alanında karşılaştıkları sorunları ve çözüm önerilerini konuştuk. Derneğin Kapasite Geliştirme İzleme Değerlendirme Yöneticisi olan Arzu Karacanlar, çocuk işçiliği ve küçük yaşta evliliklerinin, ekonomik sebeplerin, ulaşım, eğitim malzemesi ve beslenme gibi okul masraflarının ve devam eden dil probleminin mülteci çocuklarının eğitime erişimlerinde karşı karşıya kaldıkları temel problemlerin başında geldiğini dile getirdi. 

‘Öncelikle Dil Engeli Ortadan Kaldırılmalı’

Suriyeli mülteci çocuklarla ilgili hazırladıkları rapora değinen Karacanlar, “Bu araştırma kapsamında İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü işbirliği ile 5 Geçici Eğitim Merkezi ve 5 resmi okulda Suriyeli öğrencilerle çalışan toplam 252 öğretmenle görüşme gerçekleştirildi. Bu görüşmelerde öğretmenler, daha nitelikli ve verimli bir eğitim ortamı için öncelikli adımın dil engelinin ortadan kaldırılması olduğunu belirttiler. Suriyeli öğrencilerin resmi eğitim sistemine dâhil olmaları ile birlikte rehberlik ve psiko-sosyal danışmanlık alanında büyük bir ihtiyaç oluştuğu belirtildi. Savaş ve göç travmasına maruz kalan öğrencileri desteklemesi beklenen öğretmenlerin de bu alanda rehberlik ve desteğe ihtiyaç duyduğu hem GEM’lerde hem resmi okullarda çalışan öğretmenlerin ortak ifade ettikleri sorunlardan biri oldu” dedi. 

‘MEB ve İlgili Kamu Kurumları Yoğun Çalışma Yürüttü’

Milli Eğitim Bakanlığı’nın 8 yıllık süreçteki çalışmaları değerlendiren Karacanlar şunları söyledi; “Bu süreçte MEB ve ilgili kamu kurumları mülteci çocukların okullara erişimlerini desteklemek üzere yoğun çalışmalar yürüttüler. Bu amaçla, mülteci çocukların Türk okullarına adaptasyonunu ve Türkçe öğrenmelerini sağlamak üzere GEM’ler açıldı ve Türkçe öğrenimine ek programlar düzenlendi. Denklikleri yapılarak ara sınıflara yerleştirilen öğrencilere uyum programları ve telafi eğitimleri düzenlendi. Örgün eğitime erişimi arttırmak üzere Halk Eğitim Merkezleri (HEM’LER) üzerinden dil ve beceri kursları açıldı. Suriyeli öğrenciler için devlet üniversitelerinde öğrenim harçları kaldırılarak yükseköğrenime erişim desteklendi. MEB ve UNICEF işbirliği ile yürütülen PICTES Projesi kapsamında 2.000’den fazla öğretmene Suriyeli çocukların Türk eğitim sistemine adaptasyonu ve eğitime devamlılıklarının sağlanabilmesi için uyum kursu verildi”.

‘Sorunlar Tamamen Ortadan Kalkmadı’

Eğitim alanında büyük bir mesafe katedildiğini belirten Karacanlar; “Ancak bu kadar yüksek sayıdaki çocuğun uzun olmayan bir sürede sisteme dâhil edilmesi pek çok zorluğu içinde barındırır ve mevcut sorunlar tamamen ortadan kalkmamıştır. MEM tarafından verilen mülteci çocukların kayıt oranları ile ilgili verilere bakıldığında ilkokulda %96 olan okullaşma oranının ortaokulda %55’e, yükseköğrenimde ise %24’e düştüğü görülmekte” dedi.

‘STK’lar Politika Gerçekleştirme Sürecine Dahil Olabilmeli’

Sivil toplum kuruluşlarının yapması gerekenlere de değinen Karacan; “Kamu, makro düzeyde uygulanacak kapsayıcı eğitim politikalarını geliştirmek ve uygulamakta yetkili merciidir. Sivil toplum kuruluşları bu politikaların geliştirilmesine katkıda bulunduğu ölçüde işlevini yerine getirebilmekte. Sivil toplum kuruluşlarının katkıda bulunabilmesi, kamu ve sivil toplum arasında sürdürülebilir ve etkin iletişim kanalları ve ortak platformların kurulması var olanların güçlendirilmesi ve STK’ların politika geliştirme süreçlerine etkin olarak dâhil edilmesi ile gerçekleşir” diye konuştu. Türkiye’de sayısı gittikçe artan Irak, Afganistan, İran, Somali ve Ortadoğu’nun diğer ülkelerinden gelen göçmen ve sığınmacıların olduğunu hatırlatan Karacan, kamuoyunun bu ülkelerden gelen çocukların eğitime erişimde sahip olduğu haklar ve karşılaştığı sorunlara ilişkin çok sınırlı bilgiye sahip olduğunu dile getirdi. 

Mavi Kalem Derneği’nin Çözüm Önerileri;

*Kamu politikaları ve sivil toplum kuruluşlarının çalışmaları, yalnızca mülteci nüfusun yerel sistemlere nasıl dâhil edilebileceğine değil ev sahibi topluma da odaklanmalı onun bu konudaki ihtiyaçlarını ve sorunlarını da görmelidir. Bu, uzlaşmacı ve bir arada yaşama değerlerini savunan ortak bir bakışı, farklı sektör ve kurumları kapsayan bütüncül bir yaklaşımı, kamusal, özel, sivil kurumlar ve ilgili bireylerin etkin koordinasyonun yapılmasını gerektirmektedir.

* Mülteci çocukların eğitimi için geliştirilecek politika hak temelli olmalı. Bu bağlamda birarada yaşama kapasitesini güçlendirme amacı ile mültecilerle ilgili olumlu algıyı güçlendirecek, insan haklarına dayanan ve eşitlikçi bir eğitim çerçevesinin dillendirilmesine ve güçlendirilmesine ihtiyaç vardır. Bu çerçeve, sosyoekonomik ve etnik temelleri,  doğdukları ülke neresi olursa olsun, bütün çocukların eğitime erişim hakkı ve iyi olma hali temel kriter olmalıdır.

*Öğretmenlerin ve eğitim yöneticilerinin mültecilerin yaşam koşulları, hakları, faydalanabilecekleri hizmetler ve mekanizmalar hakkında bilgi sahibi olması ve Suriyeli çocuklara yönelik hak temelli bir yaklaşım içinde olmasını güçlendirici çalışmalar artırılmalıdır. 

*Okullarda Suriyeli ve Türkiyeli öğrencilerin ve ailelerinin bir arada barışçıl bir şekilde yaşamasını kolaylaştıracak; iki toplum arasındaki olası önyargıların kırılmasını sağlayacak etkinlik ve programlar artırılmalı ve planlanmalı.

*Öğretmenlerin savaş ve göç travmasına uğramış çocuklarla çalışma ve öğrenciler arasındaki olası ayrımcı ve zorbaca davranışlarla baş etme konusundaki donanımları artırılmalı. Savaş ve göç travmasına maruz kalmış olan Suriyeli çocuklar için psiko-sosyal desteği içeren bir rehberlik sistemi oluşturulmalı.

*Çocukların eğitime erişimi konusunda bölgesel farklılıklar en aza indirilmeli ve tüm Suriyeli öğrencilerin eğitim destek hizmetlerinden eşit biçimde faydalanmaları sağlanmalıdır. Eğitim politikası geliştirilirken, tüm çocukların kültürel, geleneksel, sosyoekonomik ve dil farklılıklarını göz önüne alan kapsayıcı eğitim çerçevesinin yaygın uygulamaya konulması sağlanmalıdır.

The post Mülteci Çocuklar Eğitim Hakkına Erişebiliyor Mu? appeared first on Sivil Sayfalar.

Derneğinizin kuruluş amacı ve çalışma alanları nelerdir?

Uluslar arası insani yardım prensiplerinin yaygınlaştırılması; kadınların güçlendirilmesi, kadın  sağlığı ve sağlık hakları ile çocukların eğitime yönlendirilmesi ve eğitimlerinin desteklenmesi Mavi Kalem’in öncelikli çalışma alanlarıdır.

Hali hazırdaki çalışmalarınız nelerdir?

Mavi Kalem halen Suriyeli ve Suriyeli olmayan mülteci çocuklara yönelik, çocuk koruma risklerinin tespiti, risk azaltmaya yönelik hizmetlere erişim, ev sahibi toplum ile sosyal temas alanları oluşturulması,  çocuk dostu çevrenin güçlendirilmesi ve toplum temelli çocuk koruma anlayışının yerleştirilmesine yönelik çalışmalar yapmaktadır. Bu çalışmalarda kamu kurumları ve UNHCR ile işbirliği yapmaktadır. Bunun dışında, devam eden bir diğer proje kapsamında Suriyeli kız çocuklarına yönelik, eğitime kazandırma, güçlendirme ve sosyalleşmelerini desteklemeye yönelik projeler uygulamaktadır.

Uzun yıllar boyunca bulunduğunuz Fatih/Balat bölgesinden sizi İstanbul’un bir başka semtinde Zeytinburnu’na da çalışma alanınızı genişleten ‘Çocuk Koruma Projesi’nden bahsedebilir misiniz?

Mavi Kalem tarafından yürütülen Çocuk Koruma Projesi; İstanbul Fatih ve Zeytinburnu bölgesinde Suriyeli aileler ve çocuklar için nitelikli çocuk koruma hizmetlerini geliştirmeyi amaçlar. Bu proje, amacı sığınmacı toplumla çocuk koruma üzerine çalışan yerel aktörlerin genel kapasitesini güçlendirmek ve onlara destek olmak amacı taşıyan bir programdır. Projenin nihai hedefi; belirtilen bölgelerde şiddet, istismar, sömürü ve ihmal olarak dört kategoriye ayrılan temel Çocuk Koruma riskleri altındaki çocukları tespit etmek, bu çocuklara psiko-sosyal destek sağlamak, çocuk koruma konusunda hem yerel toplumda hem sığınmacı toplumda farkındalığı arttırmak üzere bilgilendirici çalışmalar yapmak, sığınmacı topluluktan aileleri ve çocukları;  geçici kimlik edinme, sağlık, eğitim ve hukuksal ihtiyaçları hakkında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Devlet Hastaneleri, Milli Eğitim Bakanlığı ve Kızılay tarafından verilen hizmetler konusunda bilgilendirmektir. Mavi Kalem, proje kapsamında; Türkçe-Arapça-İngilizce bilen, sosyal hizmetler eğitimi almış ve insani yardım çalışmalarında deneyimli kız ve erkek çalışanlardan oluşan Saha Çalışanı ve Vaka Yönetimi Ekibi istihdam etmektedir. Bu ekipler, Mavi Kalem veri tabanında mevcut olan adreslere ek olarak, yerel otoriteler ve diğer STK’ların yönlendirdiği adreslere ziyaretler yaparak, hane içindeki Çocuk Koruma riskleri altında bulunan çocukları tespit etmekte ve hangi hizmetlere yönlendirme yapılacağına karar vermekte, çocuk işçilik ve çocuk evlilikleri konusunda farkındalık yaratma amaçlı kampanyalar yürütmektedir.

Bölgedeki çocuklardan, esnaftan, bölgenin yaşayanından şahsi gözlemim Mavi Kalem’e karşı duyulan güven. Bu güveni ilk sağlamak ve elbette devam ettirmek bölgenin demografik yapısı itibarı ile de zor. Bunu bir stk olarak nasıl sağladınız?

Öncelikle saha çalışmasını temel almak, çalışma alanında yerleşik olmak ve nitelikli hizmet üretmek Mavi Kalem’in çalışmalarının temel adımlarıdır. Çalışma alanında yerleşik olmak, alanın dinamiklerini anlamayı, içeriden bir bakışla çalışma yapmayı sağlamakta. Bunun yanında Mavi Kalem Derneği, bağımsız, hesap verebilir, şeffaf, yararlanıcıların katılımını destekleyen bir yaklaşımı önemser ve savunur. Çalışmalarda yerelden yola çıkarak üretmek ve yararlanıcının her aşamada katılımını önemsemek, Mavi Kalem’i kuruluşundan itibaren geçen 18 yıl içinde Balat’ın bir parçası haline getirdi.

Bir yandan çocuklarla çalışırken bir yandan da kadın çalışmalarınız var, bahseder misiniz?

Kadın sağlığı ve sağlık hakları, cinsiyete dayalı şiddetin önlenmesi, kadınların gelir getirici işlerle güçlendirilmesi, kadın dayanışması ve bireysel psikoterapi desteği Mavi Kalem’in hayata geçirdiği kadın çalışmaları arasında yer aldı.  Bu çalışmalarda yararlanıcıların doğrudan uygulamaları yönlendirmesini sağlayacak yöntemler kullanıldı. Kadın sağlığı, sağlık politikaları, sağlık hakları konularında yararlanıcılara yönelik bilgilendirme ve farkındalık geliştirme amaçlı yayın ve interaktif atölyeler uygulandı. Sorunlar, ihtiyaçlar ve çözüm seçenekleri kadınların katılımı ile ve kadın bakış açısından ele alınmaktadır. Yerel çalışmalarda kadınlara yönelik sosyo-demografik araştırmalar yapılarak, ihtiyaç analizi ve yararlanıcı profili belirlemede kullanıldı. Türkiye’deki kadın sağlığı politikalarının kadınların gözünden değerlendirilmesi ve talep oluşturmak amacıyla,  4 büyük ilde kadın kuruluşları ile kadın sağlığı politikaları forumları yapıldı ve sonuçları yayınlandı. 2016 yılından itibaren Mavi Kalem, çalışma alanları arasında etkin bağlantılar oluşturmayı hedeflemekte. Kız çocuklarına yönelik programlar ve afet ve acil durumlarda kadınların zarar görebilirliğine yönelik çok disiplinli çalıştay yapıldı, sonuç raporu yayınlandı.

Toplumsal cinsiyet alanında çalışmalarınız nelerdir?

Mavi Kalem toplumsal cinsiyet alanını bir proje konusu olarak ele almak yerine, toplumsal cinsiyet analizine dayanan bir bakış açısını yaptığı tüm çalışmaların zemini olarak görür. Bu nedenle toplumsal cinsiyet eşitliğini çalışmalarında ana akım olarak ele alarak çalışmalarını sürdürmektedir. Bu nedenle Mavi Kalem kadınlardan oluşan çalışma ekipleri oluşturmaya öncelik verir. Operasyonel ve idari alanlarda kadınların söz ve karar sahibi olmasını destekler. Hem projelerinde hem de kurumsal işleyişte şiddet, cinsiyetçilik, ayrımcılık, yolsuzluk yaklaşımlarını ve tutumlarını dışlar.

Çalışmalarınızı yürütürken kimlerle işbirliği gerçekleştiriyorsunuz? Bu süreci nasıl işletiyorsunuz?

İnsani yardım alanında çalışan uluslararası ve ulusal STK’lar, ilgili kamu kurumları, akademisyenler, konuyla ilgili profesyoneller, yerel toplum, gönüllüler  ve projelerin yararlanıcıları Mavi Kalem’in çalışmalarında işbirliği yaptığı kişi, topluluk ve kurumlardır.

The post Meydan Söyleşileri: Yerelden Yola Çıkarak Üretiyoruz appeared first on Sivil Sayfalar.