Türkiye’de sivil alanın ve hak odaklı habercilik yapmanın her gün daraldığını mevcut konjonktürde hassas gruplarla doğrudan temasta bulunan profesyoneller kendilerini görünmez bir çıkmazın içinde buluyor. Bu kıskacın odağında ise kurumsal sosyal çalışma sistemleri, sivil toplumla çalışan sosyal çalışmacılar, insan hakları savunucuları ve bu alanda araştırma yapan profesyoneller yer almaktadır.

Bir taraftan küresel fon sağlayıcıların git gide sertleşen nicelik odaklı ve sahanın gerçekliğinden uzak katı sınırları, diğer taraftan yerel kamu mekanizmalarının inşa ettiği idari bariyerler ve bu nedenle giderek daralan hareket alanı. Hak savunuculuğu bu iki ateş arasında kalarak sadece teknik bir sorun değil aynı zamanda ciddi bir mesleki etik sınavı durumuna gelmiştir.

Proje Sektörü ve Hak Temelli Yaklaşımın Evraklaşması

Uluslararası fon sağlayıcılar özellikle insani krizlerde ve göç yönetişimi gerektiren süreçlerde sivil toplum için can suyu gibi gözükse de uzun vadede sistemsel bir bağımlılık yaratmaktadır. Fon sağlayıcıların oluşturduğu katı mantıksal çerçeveler, ve nicelik odaklı müdahale sistemleri sosyal çalışmayı hak temelli bir mücadele olmaktan uzaklaştırıp adeta bir evrak tamamlama modeline çevirme riski taşımaktadır.

Saha rol alan profesyonellerin büyük bir kısmı vaktini hak öznelerinin yaşadığı sorunlara derinlikli çözümler bulmak yerine kendilerinden istenen raporları oluşturmak için harcamaktadır. Bu durum sosyal çalışma pratiklerinin sadece verilere yansıması şeklinde bir hal almaktadır. Bireylerin yaşadığı haklara ihlalleri karşısındaki çaresizlik durumları sadece istatistiki bir veri olarak kodlanmaktadır. Proje süreleri bittiğinde iste sahada o hassas koruma sistemleri birden ortadan kalkıyor ve geriye tamamlanmamış birçok sorun müdahalesi kalıyor.

Sivil Alanın Daralması ve Bürokratik Tedirginlik

Meselenin başka bir boyutunda yerel otoritelerin ve diğer bürokratik sistemlerin ortaya çıkardığı keskin sınırlar yer alıyor. Hak ihlallerini ortaya çıkarmak, eleştirmek ve çözüm arayışında olmak sahada çalışan uzmanları doğrudan riskli diye tabir edeceğimiz bir duruma itebiliyor.

Kamu kurumları ile sivil toplum örgütleri arasında entegre sistemlerin olmaması sosyal çalışmaları ikircikli bir durumda bırakıyor. Kamu sistemlerdeki tıkanıklıkları kamusal düzeyde savunuculuk alanına taşımak bürokrasiyle olan ilişkiler bozma riski taşıyor. Bu durum sivil toplum kuruluşlarında ve saha profesyonellerinde otosansür mekanizmasının ortaya çıkmasına neden oluyor. Kamu ilişkilerini sürdürme ve fon kaybetmeme uğruna hak savunuculuğu bazı boyutlarıyla askıya alınabiliyor.

Özgün Bir Çıkış Arayışı: Kesişimsel Dayanışma ve Esnek Ağ Taktikleri

Hak savunuculuğu etiği bu çıkmazda nasıl korunabilir? Bunun yolu ne fon sağlayıcıların isteklerine tamamen teslim olmakta ne de kamunun çıkardığı engel durumlarında tamamen geri çekilmekte yatıyor. Yapılması gereken sahada özgün ve dirençli bir dil inşa etmektir.

Esnek Saha Dayanışması Oluşturma ve Kayıt Dışı Ağ Taktikleri: Var olan idari kanallarının tıkandığı ve fonların izin vermediği noktada saha uzmanlarının kendi aralarında resmi hiyerarşiden bağımsız kuracakları dayanışma ağları oluşturulmalıdır. Müdahale bekleyen bir vaka fon sınırına takılıyorsa diğer kurumlar üzerinden haklarına eriştirilebilmelidir. Bu ağların esnekliği ve sürekliliği kurumsal bariyerlerin aşılmasını sağlayabilir.

Fon Sağlayıcılarına Karşı Tersine Savunuculuk: Sivil toplum kuruluşları ve hak savunucuları fon veren kuruluşlarının her talimatını sessizce kabul etmek yerine gerektiğinde itiraz edebilmelidir. Küresel fon sağlayıcılara sahanın gerçekliğini anlatmak tersine savunuculuk sistemini oluşturur. İndikatör çılgınlığının sahayı tekdüzeleştirdiği ve çalışmaları sınırlandırdığı fon sağlayıcılarına anlatılmalı; esnek, işlevsel ve yerel dinamiklere duyarlı işbirliklerinin geliştirilmesi konusunda ısrarcı olunmalıdır.

Veriyi Sözleşmeler İçin Değil,  Hafıza İçin Saklamak: Proje hazırlama ve uygulama süreçlerinde sahadan edinilen veriler yalnızca proje süreçlerinde kullanılan unsurlar olmamalıdır. Bu veriler büyük ölçekte sosyal politikada dönüşümü sağlayacak, toplumsal hafızada her zaman yer bulacak hak temelli analizlere çevrilmelidir. Tam da bu noktada fikir gazeteciliği ve bağımsız araştırmalar kurumsal raporların konuşmadığı konuları konuşacak bir köprü haline gelmelidir.

Sonuç Olarak Etiği Yeniden Kazanmak

Hak savunuculuğu ve sosyal çalışma doğal olarak etik bir duruş gerektirmektedir. Onu sadece teknik müdahale olarak görmek, fon verenlerin ve bürokratik sistemlerin sınırları arasında kalmak bir bakıma mesleğin özüne ihanet etme riskine yol açar.

Bugün yapmamız gereken hiyerarşik taslaklara birebir uymak değil, vakaların sorunlarının asıl nedenlerini anlamaya çalışmak ve esnek bir dayanışma ağı oluşmasını sağlamaktır. Hak savunucuları bir çıkmazda kalabilir ancak buradan çıkmanın yolu hak temelliliği konuşmaya ve uygulamaya devam etmektir.

Kaynakça

Banks, S. (2020). Ethics and Values in Social Work (5th ed.). Red Globe Press.

Ferguson, I. (2008). Reclaiming Social Work: Challenging Neo-liberalism and Promoting Social Justice. Sage Publications.

Howell, J., & Willis, O. (2018). “The Technocratic Turn in International NGO Management and Its Impact on Rights-Based Approaches.” Journal of Civil Society, 14(3), 205-222.

Houston, S. (2015). “Empowering Social Work: Re-reading Freire in the Age of Neoliberalism.” British Journal of Social Work, 45(1), 32-47.

Lavalette, M. (Ed.). (2011). Radical Social Work Today: Social Work at the Crossroads. Policy Press.

Sivil Toplum Geliştirme Merkezi (STGM). (2023). Türkiye’de Sivil Alanın Daralması ve Hak Savunuculuğu Önündeki Engeller Raporu. STGM Yayınları.

The post İki Ateş Arasında Sosyal Çalışma: Fon Sınırları, Sivil Alanın Daralması ve Hak Savunuculuğu Etiği appeared first on Sivil Sayfalar.