Issued by the Kurdish Studies Centre, the ‘Rights Violations in Kurdish Language Cultural Publishing’ report focuses on the problems and rights violations experienced by Kurdish publishers.

Based on monitoring work, the report divides the rights violations in question into the following categories:

Discrimination and rights violations in the fields of printing and distribution constitute a major problem for Kurdish publishers. Distribution companies, bookstore chains and online bookstores tend to not give a prominent place to Kurdish language books. Many volumes shipped via the state-owned PTT are returned to sender, which is another problem ongoing since the 90s.

The government’s executive decrees and replacement of elected mayors by state-appointed trustees also have a negative effect on Kurdish publishing. Kurdish publishers have difficulty attending book fairs organized by municipalities headed by these trustees, Kurdish language books are removed from municipal libraries and Kurdish language kindergartens are closed -all of which reduce the visibility of the language. Furthermore, many public employees, who constituted an important part of the readership, were dismissed by the government’s executive decrees.

Kurdish publishers are also prevented from attending book fairs and face related rights violations, which further weakens their situation. Already economically fragile, Kurdish publishing houses are not invited to book fairs, their applications to participate are rejected or cancelled at the last minute, or their booths are relocated, all of which further aggravate their disadvantaged position.

The Ministry of Culture’s grants are distributed in a discriminatory manner; for instance, Kurdish writers are not eligible for “first book” grants since only Turkish language publications are supported. Libraries affiliated with the Ministry rarely purchase books from Kurdish publishers, further aggravating their problems. For example, the Ministry bought a total of 4 volumes from Avesta so far; however, only one of them was in Kurdish.

The banning and confiscation of books is another thorny issue for Kurdish publishers. According to the information provided by publishers, since 2009, at least 117 books published by Kurdish publishing houses were banned. It is indicated that 102 volumes published by Aram and 15 by Avesta (two well-known Kurdish publishing companies) were banned after the failure of the Peace Process.

Kurdish language books sent to prisons are not given to the prisoners, in another violation of rights for both publishers and inmates. Publishers interviewed for the report state that almost always their books are banned or confiscated because they drew the attention of police officials organizing a house raid because of their title, cover, etc. or because prison administrations decide that they are objectionable.

Publishers also indicate that certain quite large volumes were banned within 24 hours after notification to the Police Department, and that it is not possible to read and evaluate these volumes in such a short space of time. They argue that, “These books were banned so rapidly; simply because they were published by Kurdish publishers and contained words such as Kurdistan (a word deemed to be offensive by Turkey’s state or executive organs).”

The legal pressure on publishers is another area of rights violations with a negative effect on Kurdish publishing. On top of the above-mentioned issues, there is direct discrimination, repression and rights violations targeting Kurdish authors and publishing house executives. More and more publishers were detained after the failure of the Peace Process and the return to armed conflict. Abdullah Keskin, the concessionaire of Avesta Publishing and Azad Zal, an executive with J&J Publishers, both faced legal proceedings in such an atmosphere.

‘Propaganda’ Charges as a Cover for Arbitrary Action

Politicians, the civil society, and Kurdish readers must all play a role to enable the independent progress of Kurdish publishing.

“Propagandising for a terrorist organization” is the main charge levelled against Kurdish publishers during investigations and prosecutions, or to ban their books. This charge has now turned into an instrument that criminalizes and limits the freedom of expression of a large number of civil society, political and media organizations in Turkey.

However, rights violations go much further. For example, even books published before the above-mentioned Kurdish militia organisation, PKK (that is Kurdistan Worker’s Party), was established are accused of “propagandising for a terrorist organization” referring to the PKK; which proves the arbitrary use of such accusations.

The report also includes suggestions to Kurdish publishers’ problems. It argues that the most important step to solve the problem would be to recognize Kurdish as an official language of the country, so as to establish social and legal equality.

Other solution proposals include the revival of elective Kurdish courses in schools, the reinvigoration of Kurdology Institutes, ending discriminatory practices especially in state-owned institutions, purchase of Kurdish language books by Ministry of Culture and affiliated organizations to place these volumes in libraries, ending the controversial “terror propaganda” charges to offer freedom of expression to Kurdish publishers, and support for multilingual education.

To conclude, one might say that Kurdish publishers have created an industry which meets the needs of Kurds to a large extent -not only responding to existing demand, but also creating new demand for Kurdish books. However, one might also add that this journey has been interrupted frequently by outside factors, slowing down to a pace of “two steps forward, one step back”. Politicians, the civil society, and Kurdish readers must all play a role to enable the independent progress of Kurdish publishing.

The post Publishing in Kurdish Language: Pushing Forward appeared first on Sivil Sayfalar.

Raporda izleme sonucunda ortaya çıkan hak ihlalleri şu başlıklar altında tasnifleniyor:

Basım ve dağıtım alanında yaşanan ayrımcılık ve ihlaller, Kürt yayıncılığının süregelen sorunu olarak öne çıkıyor. Dağıtım şirketleri, büyük kitap zincirleri ve sanal kitap satış sitelerinin tutumu bu yayınevlerinin eserlerini “öne çıkarmamak” şeklinde ortaklaşıyor. PTT ile gönderilen ürünlerin büyük ölçüde geri dönüyor olması 90’lı yıllardan bugüne devam eden bir sorun olarak öne çıkıyor.

KHK’lar ve belediyelere kayyım atanmasının, Kürt yayıncılığını çeşitli biçimlerde olumsuz etkilediği görülüyor. Belediyeler tarafından düzenlenen kitap fuarlarına Kürt yayınevlerinin katılmasının zorlaşması, Kürtçe kitapların belediye kütüphanelerinden kaldırılması, Kürtçe kreşlerin kapatılması gibi uygulamalar dilin görünürlüğünü azaltırken KHK ile ihraç edilen kamu personellerinin çoğunlukla bu alanın tüketicisi olmaları sebebiyle yayıncılığın bu yönden de olumsuz etkilendiği anlaşılıyor.

Kitap fuarlarına katılmada yaşanan sorun ve ihlaller, Kürt yayınevlerinin zayıflamasına etki eden başka bir alan olarak beliriyor. Bu dönemde ekonomik olarak güçsüzleşen yayınevlerinin fuarlara davet edilmemesi, katılma başvuruların kabul edilmemesi yahut kabul edilmişse bile son anda iptal edilmesi veya yerlerinin değiştirilmesi sektörün dezavantajlı durumunu pekiştiriyor.

Kültür Bakanlığı’nın desteklerinde yaşanan ayrımcılık, “ilk eser” gibi desteklerde eserin dilinin Türkçe olması sebebiyle Kürt yazarları dışarıda bırakmakla başlıyor. Ayrıca bakanlığa bağlı kütüphanelere yapılan kitap alımlarında Kürt yayınevlerinden kitap alınmaması da bu alanın dezavantajları olarak öne çıkıyor. Bakanlık bugüne kadar Avesta’dan toplam 4 kitap alırken bunların sadece bir tanesinin Kürtçe olduğu anlaşılıyor.

Kitapların yasaklanması ve toplatılması, Kürt yayınevlerinin en mustarip olduğu konuların başında geliyor. İzleme kapsamında yayınevlerinden elde edilen bilgilere göre 2009 yılından bugüne kadar Kürt yayınevlerinden çıkan en az 117 kitap yasaklanmış. 102’si Aram, 15’i de Avesta yayınlarından çıkan bu kitapların 100’den fazlasının, çözüm sürecinin bitmesinden sonra yasaklandığı anlaşılıyor.

Cezaevlerine gönderilen kitapların mahpuslara verilmemesi, hem yayınevleri hem de mahpuslar açısından bir hak ihlali olarak beliriyor. Görüşülen yayınevi temsilcileri el konulan ve yasaklanan kitapların tamamına yakınının ev baskınlarında ismiyle, kapağıyla vs. polisin dikkatini çektiği için alınan yahut cezaevine gönderilip mahkumlara verilmeyen kitaplar olduğunu paylaşıyorlar. Yayıncılar sayfa sayısı yüksek olan birçok kitabın Emniyet’e bildirildikten sonra 24 saat içinde yasaklandığını, bu kadar kısa süre içinde bu kitapların okunup değerlendirilmesinin mümkün olmadığını, “kitapların Kürt yayınevlerinden çıkmış olduğu ve Kürdistan gibi ifadeler içermesi sebebiyle hızlıca yasaklandıklarını” paylaşıyor.

Yayıncılara yönelik yasal baskı da Kürt yayıncılığını olumsuz etkileyen bir ihlal alanı olarak öne çıkıyor. Kürt yayıncılığına yönelik ayrımcılık, baskı ve ihlaller yukarıda sayılan başlıkların yanında doğrudan yazarlar ve yayınevi yöneticilerini de hedef alıyor. Yayıncılara yönelik gözaltı, tutuklama gibi uygulamalar da yine çözüm sürecinin sona erip çatışmaların başlamasından sonra oluşan atmosferin etkisiyle yürütülüyor. Avesta Yayınevi’nin imtiyaz sahibi Abdullah Keskin ile J&J Yayınları yöneticisi Azad Zal böyle bir atmosfer sonucunda yasal süreçlerden geçirildiler.

Keyfiyete ‘Propaganda’ Kılıfı

Kürt yayıncılığının kendi halinde ilerlemesi için siyasete, sivil topluma, Kürt okur-yazarlara düşen sorumluklar bulunuyor.

Kürt yayıncılığı alanında yürütülen soruşturma, kovuşturma ve kitap yasaklama kararlarının birçoğu “terör örgütü propagandası yapma suçu” sebebiyle veriliyor.  Bu madde bugün Türkiye’de sivil toplum, siyaset ve medya gibi alanlardan geniş bir kesimin ifade özgürlüğünü sınırlayan ve onları cezalandıran bir araç haline gelmiş durumda. Ancak hak ihlali bununla sınırlı kalmıyor, örneğin PKK kurulmadan önce yazılmış kitapların bile PKK lehine “örgüt propagandası” olarak değerlendirilmesi bu yöntemin kullanılma biçiminin keyfi olmasına dair önemli bir gösterge oluyor.

Raporda Kürt yayıncılığının yaşadığı sorunların çözümü için önerilere de yer veriliyor. Sorunun çözümündeki en önemli adımın Kürtçe’nin resmî olarak kabul edilmesi olduğu belirtilen rapora göre bu durum, eşitliğin toplumsal ve yasal düzeyde sağlanması anlamına gelecek. Okullardaki seçmeli derslerin ve Kürdoloji Enstitülerinin canlandırılması, devlet kurumları başta olmak üzere ayrımcılık içeren uygulamaların ortadan kaldırılması, Kültür Bakanlığı ve bağlı kuruluşların Kürtçe kitapları alıp kütüphanelerine koymaları, Kürt yayınevlerinin çalışmalarını da engelleyen tartışmalı “terör propagandası” yaklaşımının ifade özgürlüğü lehine değişmesi, çok dilli eğitimin desteklenmesi belirtilen diğer çözüm önerileri…

Sonuç olarak; sadece ihtiyaca cevap vermeyi değil, talebi oluşturma yükünü de taşıyan Kürt yayıncılığının bugün Kürtlerin ihtiyacını büyük ölçüde karşılayacak bir sektöre dönüştüğünü söylemek mümkün. Ancak bu yolculuğun, çoğu kendilerinin dışında olan etkilerle kesintiler yaşadığını, ilerleyişin “iki ileri bir geri” şeklinde olduğunu da söyleyebiliriz. Kürt yayıncılığının kendi halinde ilerlemesi için siyasete, sivil topluma, Kürt okur-yazarlara düşen sorumluklar bulunuyor.

Raporun tümüne buradan ulaşabilirsiniz.

The post Türkiye’de Kürt Yayıncılığının Ahvali: İki İleri Bir Geri  appeared first on Sivil Sayfalar.

Türkiye’nin siyaset ve sivil toplum kurumu, bu sene Mart ayını tam manasıyla yaşadı diyebiliriz. Hükümetin reform paketini müjdelemesiyle başlayan Mart rüzgarı, ‘acaba bahar mı geliyor?’ şaşkınlığıyla yüzlerimizi yaladıktan sonra bulutlar kararmaya, siyaset gürlemeye, sivil toplum kış ile bahar arasında gidip gelmeye, memleket ayın adına yaraşır bir çalkantıyla çalkalanmaya başladı. 

Yaşayanlar için unutması pek mümkün olmasa da dert ayında hatırlamaya çalışalım: Yargıtay, insan hakları ihlalleri ile ilgili meclisteki en etkili mücadeleyi yürüten HDP Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu’nun yargılandığı davada kendisine verilen 2 yıl 6 ay hapis cezasını onadı. Gergerlioğlu’na bu ceza, bir haberi retweet ettiği için verilmişti. Haberde yer alan bazı ifade ve görseller savcılık tarafından “örgüt propagandası” olarak değerlendirilmiş ve bu ceza verilmişti. Gergerlioğlu’nun devlet hastanesinde doktor iken ihraç edilmesine de söz konusu cezanın verilmesine de gerekçe yapılan paylaşımlara bakıldığında Gergerlioğlu’nun şiddet karşıtı olduğu, barış istediği açıkça görülürken savcılık ve mahkemenin, AK Parti ile aynı havzadan beslenen bir insan hakları örgütünün eski genel başkanı olan Gergerlioğlu’nun bu paylaşımından şiddet propagandası çıkarması yargı kurumlarının siyasi pozisyon alma gayesiyle normalin ne kadar uzağına düştüklerini de çarpıcı bir biçimde gösteriyor. 

Mart ayının başında Gergerlioğlu bu kararı Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) taşıdı. Gergerlioğlu’nun yukarıda zikrettiğim vasıfları ve Türkiye’deki sistematik insan hakları ihlallerine karşı mecliste ayrım gözetmeden mücadele etmesi, onun toplumun farklı kesimlerince sahiplenmesine de neden oluyor. Bu sebeple onun cezasının onanması büyük tepki topladı. Gergerlioğlu’nun hak mücadelesini beğensin beğenmesin, onun hakkında objektif değerlendirme yapan herkes bu sürecin adaletsiz olduğunda hemfikirdir. Her şey bir yana Anayasaya göre Gergerlioğlu milletvekili seçildiğinde durması gereken yargılama durdurulmamıştır.

Gergerlioğlu’nun kesinleşen cezasına ilişkin karar 13 Mart’ta TBMM’ye gönderildi. Sivil toplum, siyasi partiler ve kamuoyundan TBMM başkanına yapılan bütün itiraz ve çağrılar boşluğa sesleniyormuş gibi, hakkındaki karar 17 Mart günü TBMM’de okundu ve Gergerlioğlu’nun milletvekilliği düşürüldü. Bu görüntü 94’ün Mart ayında milletvekillikleri düşürülen Kürt siyasetçileri ve “Dışarı! Dışarı!” nidaları ile meclisten kovulan Merve Kavakçı’yı akla getirdi. 

İnsan Hakları Eylem Planı müjdesiyle girilen Mart ayı, daha yarı yola varmadan kara kışa döndü diyebiliriz. Çünkü Gergerlioğlu’nun milletvekilliğinin düşürülmesinden saatler sonra Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Bekir Şahin, HDP hakkında AYM’de kapatma davası açıldığını duyurdu. Alelacele hazırlanmış iddianamede yaşamını yitirmiş olanların da yer aldığı 687 HDP’li için siyaset yasağı ve partinin mal varlığına tedbir konulması talep edildi.

Bu gelişmeleri takiben, 19 Mart sabahı, Türkiye’nin en önemli ve en aktif insan hakları kuruluşlarından olan İnsan Hakları Derneği’nin (İHD) Eş Genel Başkanı Öztürk Türkdoğan gözaltına alındı. Türkdoğan aynı zamanda 2013-15 yılları arasında devam eden Çözüm Süreci esnasında, akil insanlar heyeti üyesiydi.

2015’in yazında Kürt illerinde başlayan çatışmalar, insan hakları ihlallerinin hızlı bir şekilde artmasına sebep oldu. 2016’nın yazında gerçekleşen darbe girişimi ve sonrasında ilan edilen OHAL, insan hakları krizini ülke sathına yaydı. O günden bugüne Türkiye’de bir insan hakları krizi yaşanıyor. Bu kriz kimi zaman sivil toplumun hareket alanını daraltan ve sivil toplumun güvenliğini pamuk ipliğine bağlayan yasal düzenlemelerle derinleşiyor, kimi zaman insan hakları reform paketi gibi projelerle gevşer gibi oluyor ancak hemen ardından yukarıda özetlemeye çalıştığım gelişmelerle yeniden derinleşiyor. 

Sivil toplumun içinde bulunduğu bu kriz aslında tam anlamıyla siyasetin krizidir. Gezi Parkı eylemleriyle başlayan, Çözüm Süreci’nin bitişiyle belirginleşen, darbe girişimi ve onu takip eden OHAL ile kalıcılaşan bir siyasal kriz, normale dönüşe işaret eden her adımdan sonra biraz daha derinleşiyor. Siyasetin sürekliliği sağlamak üzere ürettiği ve sürdürdüğü bu kriz toplumun ekonomik ve moral olarak etkilendiği bir toplumsal krize, sivil toplumun darbe aldığı bir insan hakları krizine dönüşüyor. Yani iktidarın Mart ayı da kendine baharı isterken diğerlerinin kara kıştan çıkmasına pek istekli görünmüyor. Bir yandan ekonominin düzeltilemiyor olmasının hükümet üzerinde uyguladığı basınç öbür yandan hükümetin sivil toplum alanını domine eden ve daraltan basıncına dönüşüyor. 

Göründüğü kadarıyla toplumun çok geniş kesimleriyle birlikte sivil toplum da bu krizden çıkış yolunu muhalefetin “birlik ve beraberliği bozmadan” seçime gitmesinde arıyor. Ancak sivil toplumun bugünkü zayıflığı sadece hükümet ile sivil toplum arasındaki gelişmelerin sonucu değil, muhalefetin bu alana güçlü biçimde sahip çıkmamasının da yadsınamaz bir etkisi bulunuyor. Muhalefetin Kürt meselesine yaklaşımda hükümetin çizdiği sınırları esnetmekten kaçınan duruşu, geniş ve uzun vadeli bir siyasi vizyona sahip görünmeyen yürüyüşü ve sivil topluma alan açmaktan çok onun da işlerini yüklenen siyaset yapma anlayışı hem toplumsal muhalefet hem de sivil toplumun teyakkuzu elden bırakmasının doğurabileceği riskler hakkında da yeterince fikir veriyor. 

Sonuç olarak; Mart kapıdan -ümitle- baktırdı, kazma-kürek yaktırdı ancak tünelin ucunda ışık olmadığında, sivil toplum tünelin ucundaki ışık olma azim ve kararlığı taşıyan olmalıdır. O sebeple bu yazı Âşık Daimi’nin türküsünden bir dizeyle son bulacak: Ne olsa da kışın sonu bahardır!

The post Siyasetin Krizi; Sivil Toplumun Krizi… appeared first on Sivil Sayfalar.

Mehmet de bu yıl sekizinci sınıfa geçti. Okulun “en iyilerinden” değil ama asılırsa yükselme grubunda kalabiliyor. Avukat olmayı hayal ediyor. İlk dönem ortalaması Zeynep’ten 10 puan falan düşük. Dönemin son denemesinde Zeynep’ten 15 net düşük yapmış. Ara tatilde Fen ve Matematik öğretmenin verdiği fotokopileri bitirdi. İkinci dönem okullar Mart başında kapandı. Mehmet EBA TV’nin açılmasını bekledi. Mehmet’in babası gündelik yevmiyeci. Sabahtan akşama kadar dışarıda. Annesi ev hanımı, tuşlu telefon kullanıyor. Evlerinde internet yok. Geçen sene EBA’ya çok az girebildi. Bu sene babası bir tablet alacaktı ama sözü verdiği Haziran ayından Eylül ayına kadar tabletin fiyatı 750 TL’den 1.300 TL’ye çıktı. Hala alabilmiş değil. “Aldık diyelim, interneti nasıl yapacağız?” Tabletin sim kartlısı 2.000 lira. Sim kartı, internet paketi derken…

Gülistan bir devlet okulunun “seçme” sınıflarından birinde okuyor. Fazla ders çalışan bir öğrenci değil. Dersi derste öğreniyor. Büyüyünce çocuk doktoru olmak istiyor. Resim çizmeyi ve müziği seviyor. Babası öğretmen, annesi de çalışıyor. Evde bilgisayar var, tablet ve internet de. Dersleri takip ediyor ama sıkılıyor. Okulunu çok özlemiş. Motivasyonu düşüyor. O düştükçe ailesi “hadi kızım, bak herkes senin gibi” falan, teselli ediyorlar. Resimle, müzikle toparlıyor. 

Berfin beş kardeşin ikincisi, zehir gibi bir zeka. İlçede derece yapmıştı geçen sene. O da doktor olma hayali kuruyor. İki kilometre ötedeki okula yürüyerek gidiyor. Servise verecek paraları yok. Babası sanayide kalfa. Kronik bir rahatsızlığı olmasına rağmen çalışmak zorunda. Ayın beş gününü hastanede geçiriyor. Evdeki televizyon sık elektrik kesintileri sebebiyle kanalları sıfırlıyor. Her seferinde yeniden arayıp EBA TV’yi buluyorlar. Bu şekilde epey ders kaçırmış. Annesinin telefonu renkli ekran, WhatsApp çalıştırıyor ama pek akıllı denemez. EBA’yı açamıyor. Bir öğretmeni eve gitmeyi düşünmüş ama gündüz vakti baba evde yokken uygun olmaz diye gidememiş. Öğretmeni Berfin için çok üzülüyor. Berfin de gerilediğinin farkında. Hırçınlaşmış. Derslere ilgisi pek kalmamış. 

Öğretmeni WhatsApp grubunda iki saat sonra başlayacak dersi duyurduktan ve derse kimse katılmayınca “neden kimse derse girmiyor?” diye sorduktan sonra, büyüyünce öğretmen olmak isteyen Seda’nın babası “Hocam tarladayız.” diye cevap veriyor. Olay MEB’in “hafta sonu tatilinde ailelerinin yanında tarlada vakit geçiren öğrenciler” dediği hafta sonunda değil, Çarşamba günü geçiyor. Hemşire olmak isteyen Elmas’ın babası kağıt toplayıcısı, annesinin telefonu yok. Yıkık dökük evlerindeki tüplü televizyonda EBA TV de yok. 

…

Geçtiğimiz günlerde karşılaştığım bir istatistiğe göre; EBA sitesini kulanım yoğunluğunda Diyarbakır; öğretmenler klasmanında 36. ama öğrenci klasmanında 76. sırada idi. Çünkü EBA internet sitesi en azından bir akıllı cihazı ve bir internet bağlantısını gerektiriyor. Bu imkandan mahrum yüz binlerce çocuk, fiilen eğitim sürecinin dışına itilmiş durumdalar. Teknolojik araçlar son bir yılda, özellikle de pandemi döneminde yüzde 50-150 arası zamlanmışken hükümetin internet alt yapısını güçlendirecek ve teknolojik araçlara erişimi kolaylaştıracak bir girişimde bulunmamış olması eğitim sürecinin nasıl yönetildiğine ilişkin önemli bir gösterge.

Oysa yapılması gereken temel şeyler vardı: Her öğrencinin araç ve internet ihtiyacını karşılamak. Ya da internet erişimini yaygınlaştırıp ucuzlatırken teknolojik araçlardan vergileri kaldırıp erişilebilirliği arttırmak ve bu şartlarda da bu imkandan mahrum olanlara bu hizmetlerin ücretsiz verilmesini sağlamak. Bunlar imkansız mı, değil! Bazı belediyelerin tablet dağıtma kampanyalarına başlamış olmaları ve interneti olmayan mahallelere ücretsiz internet erişim imkanı getirmeye başlamaları bu kaynakların imkansızlıktan değil, plansızlıktan dağıtılamadığına işaret ediyor. Bakanlığın EBA destek merkezleri de ne söylendiği gibi aktif işliyor ne de bu yazıda ismi geçen muhatapları bu hizmetten gerçek anlamda faydalanabiliyorlar.

Zeynep ile Mehmet ve Gülistan ile Berfin arasındaki sosyo-ekonomi farkı, LGS sonuçlarına yansımıştı. Ve eğitim camiasında tartışılan bir konuydu bu. Örgün eğitimle, biri diğerine göre çok daha fazla çalışarak, fırsat eşitsizliğini bir nebze giderebilme şansı vardı. Ancak eğitimin uzaktan sürdürüldüğü durumda sosyo-ekonomik fark bir uçuruma dönüşüyor ve akademik farkı kapatamayan öğrenciler bu uçurumda kayboluyorlar. Eğitim hizmetinin de bütün bürokratik hizmetler gibi katı merkeziyetçi olması sebebiyle uçurumda kaybolan çocuklar Ankara’dan görülmüyor.

The post Uzaktan Eğitime Uzak Kalan Çocuklar Ne Olacak? appeared first on Sivil Sayfalar.

Anadolu Ajansı’nın (AA) konu ile ilgili yaklaşık üç ay önce verdiği habere göre ziyaret, Adalet Bakanı Abdulhamit Gül’ün daveti üzerine gerçekleşiyor ve Spano 3 Eylül’de gerçekleştirilecek 24. Dönem Hakim ve Savcı Adayları Eğitimi Açılış Programı’nda eğitim döneminin ilk “insan hakları” dersini vermek üzere geliyormuş. Nitekim öyle de oldu. Spano bu programda bir konuşma yaptı.

Spano’nun geldiği Türkiye atmosferi,  15 Temmuz darbe girişiminden sonra ilan edilen ve iki yıl kesintisiz devam eden Olağanüstü Hal (OHAL) ve ardından 7145 sayılı kanun ile OHAL’de kullanılacak yetkilerin 3 yıllığına uzatıldığı, yani OHAL’in bazı yetkilerinin halen cari olduğu bir atmosferdir. İHAM’ın bu atmosfere katkısı oldukça tartışmalı ve hakkın tahakkukunu en az beş yıl geciktirecek bir kararla yaklaşık 25 bin başvuruyu “OHAL komisyonuna gidin” diyerek reddetmesiyle olmuştu. Öte yandan İHAM’ın bugüne kadar Türkiye aleyhine verilmiş 18. madde ihlali kararlarının ikisi peş peşe Selahattin Demirtaş ve Osman Kavala ile ilgili verilmişti. Bu kararlar özetle söz konusu yargılama ve tutuklamaların “hukuki değil politik olduğu” anlamına geliyor. AK Parti hükümetinin Demirtaş kararına ilişkin tepkisi Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “AİHM’in verdiği kararlar bizi bağlamaz. Biz karşı hamlemizi yapar, işi bitiririz” demesiyle olmuş ve aynen de öyle yapılmıştı. Sonuç olarak Demirtaş da Kavala da İHAM’ın kararını teyit eden hamlelerle içeride tutulmaya devam ediyorlar.

Spano’nun gelişine ilk açık tepki görebildiğim kadarıyla ziyaretten üç gün önce, 31 Ağustos’ta Mehmet Altan’dan geldi. Altan, mektubunda İstanbul Üniversitesinin darbeci Kenan Evren’e de fahri doktora unvanı verdiğini hatırlatıyor, “beni KHK ile ihraç edenler ile size fahri doktora verecek kişiler aynı kişiler” diyordu. Aynı gün bir yazı yazan Eski İHAM yargıcı Rıza Türmen, Spano’nun değinmesi gereken konuları hatırlatıyordu. Eğer diğerlerini gözden kaçırmadıysam uluslararası kuruluşlardan RSF, Türkiye merkezli İnsan hakları kuruluşlarından sadece İHD’nin Spano’ya bir mektup yazdığını gördüm. “Sadece iktidar yetkilileri ile değil hukuk ve insan hakları alanında çalışan kurumlarla da görüşme çağrısı” yapan İHD’nin mektubu, Türkiye’deki insan haklarının durumunu özetleyerek “Bu koşullar altında Türkiye’ye yapacağınız ve sadece devlet kurumlarını muhatap alacağınız bir ziyaret, tüm bu olanlara göz yumduğunuz, onay verdiğiniz anlamına gelebilecektir.” vurgusunu içeriyordu. Siyasi partilerden de yalnızca HDP’nin tepki verdiğini görebildim. Eş Genel Başkan Mithat Sancar’ın imzasını taşıyan açık mektupta Spano’ya “Türkiye’deki insan hakları sorunlarını gündeme getirmesi ve İstanbul Üniversitesi’nden alacağı fahri doktorayı gözden geçirmesi” çağrısı yapılıyordu.

Türkiye’nin içinde bulunduğu ahval ve şeraiti en iyi bilmesi beklenen aktörlerden biri olan Spano’nun bu ahval ve şerait içinde Türkiye’ye gelmesi ve KHK sicili kabarık bir yönetimdeki üniversiteden fahri doktora alacak olması hiç şüphesiz AK Parti hükümetinin son yıllarda Avrupa kurumları nezdinde yürüttüğü “tam saha press” lobisibin bir başarısıdır. Mehmet Altan yazısında “Ahmet Altan dosyası görüşülmesin, eğer bir gün görüşülürse de kesin bir ihlal çıkmasın diye kimlerin nasıl ve hangi gayretler içinde olduğundan da haberdarız.” derken hiç şüphesiz bu tam saha press lobisinden bahsediyor. Bu hükümet başarısı, hak hareketi için pek iyi bir gelecek vadetmemekle birlikte muhalefet için de önemli bir yenilgi sayılabilir. Muhalefet ve hak hareketinin bu lobi girişimine hazırlıksız yakalanmış olabileceğine dair düşüncem, AA’nın ziyareti üç ay önceden haber verdiğini öğrenince değişti.

Hükümetin uluslararası alanda ve İHAM nezdinde sicilinin oldukça problemli olduğu bir dönemde Spano’nun Türkiye ziyaretinin Avrupa’daki sivil toplum ve kamuoyunu da hareketlendirmesi beklenirdi. Göründüğü kadarıyla böyle bir hareketlilik yok. Türkiye muhalefeti ve hak örgütleri de, Spano neredeyse yola çıktığında ona seslenmeye başladılar. Oysa bu çağrıların Avrupa kamuoyuna ulaşması, gündemleşmesi ve mahkeme üzerinde baskı yapması haftalar sürebilir, dolayısıyla bu çağrılar ve tepkiler çok daha erken başlamalıydı. Peki neden başlamadı ya da başlayamadı?

Türkiye muhalefeti ve hak hareketinin son umudu, Spano’nun Türkiye’de bulunduğu süre içinde hukuk ve insan hakları bağlamında bir manifesto aşk etmesi. Bunun kısmen yapıldığı da söylenebilir, haberlere göre Spano Adalet Akademisindeki konuşmasında sözü darbe girişimi sonrasında tutuklanan ve İHAM’ın hakkında ihlal kararı verdiği Anayasa Mahkemesi (AYM) üyesi Alparslan Altan’a getirmiş ve AYM’nin kararını eleştirmiş. Ayrıca iktidarın mahkemeleri kontrol edemeyeceğini vurgulamış ve “kanunlar sadece halka değil, aynı zamanda gücü elinde bulunduranlara da her an uygulanabilmelidir” demiş. Ancak hükümetin bu kadarını tahmin ve tolere etmeyeceğini düşünmek büyük bir hata olur. Yargının bugünkü şartları içinde ve akademik bir toplantıda yapılmış birkaç eleştirinin pek anlam ifade etmeyeceğini, üç gün sonra hatırlanmayacağını ama Spano’nun bu ziyaretinin Avrupa’da hükümet lehine bir işlevi olacağını söylemek pekala mümkün ve muhtemeldir.

Eski İHAM yargıcı Rıza Türmen de yazısında, “Bu gibi ziyaretlerde programı ev sahibi devlet yapar. Devletin insan hakları, demokrasi konularında kamburu varsa, programı resmi makamlarla yapılacak görüşmelerle doldurur. Amaç, konuğun insan haklarıyla uğraşan sivil toplum temsilcileriyle görüşmesine olanak vermemek” diyordu.  Spano’nun ilk gün temaslarında hükümetin belirlediği çerçevenin dışına çıkmaması bu lobi çalışmasının boşluk bırakmayacak şekilde planlandığını da gösteriyor. Spano’nun sivil toplum ve özellikle de hak örgütleri ile görüşmemesi, süreci hükümet açısından başarıyla taçlandıracak ve muhalefet ile sivil toplumun umut ettiği iyimser adımın da kursakta kalacağı anlamına gelecektir.

Bütün bu sürecin İHAM, Avrupa Konseyi, Avrupa Birliği ve genel olarak Avrupalı kurumlara bakan yönü elbette eleştiriyi hak ediyor. Türkiye’nin mülteci kozuyla başlayan sürecin Avrupa’da nasıl bir ikircikli tutum doğurduğunun eleştirisini şimdilik Avrupalı dostlara bırakmayı ve Türkiye muhalefeti, sivil toplumu ve hak örgütlerinin bu imtihandan nasıl geçtiklerini öncelemeyi tercih ediyorum.

Muhalefetin üç ay önceden belirlenmiş ve haber yapılmış olduğu bir ziyaretten haberdar olmaması, buna yönelik bir alternatif lobi yürütememiş olması, Spano’yu en azından hak örgütleriyle görüşmeye zorlayacak bir mekanizma işletememiş olması, muhalefetin iç politik tartışmalarda nasıl saplanıp kaldığının hatta boğulduğunun bir göstergesi olabilir. AK Parti’nin, devletin bütün imkanlarıyla Avrupa’da neredeyse her düzeyde “bire bir markaj” uyguladığı bir süreçte Türkiye’ye yeni bir gelecek vadeden bir muhalefetin içeride AK Parti ile ağız dalaşı gibi raksiyoner çıkışlar dışında bu gibi durumlarda sürecin eksenini değiştirecek bir siyaset ortaya koyamaması ümit kırıcı bir fotoğraftır. Eş genel başkanı, milletvekilleri, yöneticileri binlerce üyesinin hukuki görünümlü siyasi operasyonlarla hapsedildiği bir süreçte HDP’nin bu ziyarete ancak bir gün önceden tepki verebilmiş olması, CHP ve diğer muhalefet partilerinin ise neredeyse hiç tepki vermemiş olmaları siyasetin sadece “kendi ceza sahasında” oynanan bir oyun olmadığını, iç çekişmelerle tüketilen enerjinin daha verimli kullanılması gerekliliğini çarpıcı bir şekilde göstermiştir.

Türkiye’deki sivil toplum ve özelde hak hareketinin bu geziye gereken önemi vermemiş olması sadece sivil toplumun zayıflığı ile açıklanamaz. Türkiye sivil toplumu son beş yılda oldukça zayıflatılmış olmasına rağmen Spano’nun ziyaretinden hükümetin murad ettiği sonucu değiştirebilecek bir potansiyele sahiptir. Buna rağmen bu potansiyelin kullanılmamış olmasını, içeride ve dışarıdaki ilişkilerin böyle bir seyahate müdahale edebilecek bir mekanizmayı harekete geçirmek üzere kullanılmamış olmasını zayıflıktan çok rehavetle açıklamak mümkündür. Elbette Covid-19 pandemisi sebebiyle sivil toplumun kamusal alanının biraz daha daraldığı, iş yapma kapasitesinin sınırlandığını biliyorum. Ancak bu sınırlı imkanlara rağmen neler yapılabildiğini gören ve neler yapılabileceğini bilen biri olarak mazeretlere sığınmak yerine iğneyi kendimize batırmanın daha hayırlı olacağını düşünüyor, umuyorum.

Türkiye siyasi muhalefeti ve sivil toplumu, hukuki güvenliğin en kötü dönemlerinden birinde İHAM başkanının Türkiye’yi ziyaret ettiği bir sürecin sadece seyircisi olmamalıydı. Olmayabilirdi. Önümüzdeki süreçlerin benzer şekilde yürümemesi ve neticelenmemesi adına bu ziyaret vesilesiyle konvansiyonel yöntemlerin neyi ıskaladığının muhasebesinin yapılması elzemdir.

The post İHAM Başkanı Spano’nun Türkiye Ziyareti ve Hak Hareketinin Ahvali appeared first on Sivil Sayfalar.

…

Cuma Çiçek tarafından Barış Vakfı için hazırlanan ve saha çalışmasında yer aldığım “Çözüm Sürecinde STK’lar” raporuna gönderme yapmak ve üç kavramın altını çizmek istiyorum. Raporda gerek literatürün gerekse katılımcıların altını çizdiği kavramları hegemonya, gettolaşma ve angajman diye kullanmayı tercih ediyorum. Bu yazıda hegemonya üzerinde durmak istediğimden, diğer iki kavramı kabaca anacak olursam; raporda yakınılan ve eleştirilen hususlardan biri, Türkiye’deki aktif ve geniş alan kaplayan STK’ların siyasetle bir angajman ilişkisi içinde oldukları. Örneğin bir katılımcı STK’ları “rol alan değil, kendilerine rol verilen” örgütler olarak eleştiriyor. Benzer bir başka tespit, sivil toplum alanında bir “siyasal gettolaşma” yaşandığına yönelik -haklı- eleştiri. Bu siyasal gettolaşmanın bir sonucu olarak örneğin Çözüm Sürecinde bölgedeki “farklı mahallelerden” STK’lar, siyasi aktörler diyaloğu sürdürürken yakınlaşıp, çözüm süreci bitme yoluna girdiğinde uzaklaştılar. Bu hususlar, sivil toplumun kendi kamusal alanını elde etmek için yüzleşmesi, tartışması ve aşması gereken önemli ve zor meseleler.

Sivil Topluma Sınırlı Alan Açılıyor

Türkiye’de bugün yaklaşık 120 bin aktif dernek ve 5 bini aşkın vakıf bulunuyor. Ancak söz konusu raporda da altı çizilen husus, bu sayılara rağmen Türkiye’de sivil toplum geleneğinin zayıflığıdır. Rapordan alıntılayacak olursam “burada altı çizilen en önemli dinamik sivil toplum alanını sınırlandıran ‘güçlü devlet’ geleneği. Buna göre, Türkiye’deki devlet geleneği bir yandan sivil topluma sınırlı bir alan açarken, öte yandan bu alanı büyük oranda yönetiyor ve/veya yönlendiriyor. Bu noktada ülkede “devlet eksenli” ya da “devlet odaklı” bir sivil toplum geleneğinin olduğunun altı çiziliyor.” Hegemonyadan kasıt, Türkiye’de devletin hem sivil toplum alanını hem de STK’ların sivil toplum alanı içindeki sınırlarını ağırlıklı olarak devletin belirlemesidir. Rapora göre, “Türkiye’deki devlet geleneği bir yandan sivil topluma sınırlı bir alan açarken, öte yandan bu alanı büyük oranda yönetiyor ve/veya yönlendiriyor.”

Devletin sivil toplum alanındaki alanı ve söylemi domine etmesinin göstergelerini ve sonuçlarını Çözüm Sürecinin bitiminde daha net görme imkanımız oldu. Bizzat çözüm süreci ismiyle kurulan sivil toplum kuruluşları, hükümetin söylemine paralel olarak hızlıca bu pozisyonu terk edebildiler.

Devlet, özellikle 2015’ten bu yana sivil toplum alanındaki hegemonyasını yukarıda bahsedilenden daha fazla genişletmiş, özellikle bugünlerde, kocaman cüssesiyle sivil toplum alanının nerdeyse tam ortasına yerleşmiştir. Elbette istisnaları olmakla birlikte devlet artık sivil toplum alanını raporda bahsedilen çerçevede domine etmekle kalmayıp sivil toplumdan rol çalmakta, sivil toplumun sivil toplum faaliyetlerini de -siyasi partilerin faaliyetlerinde yaptığı gibi- kendisine rakip görüp rahatsız olmaktadır.

Bu minvalde hızlıca birkaç örnek hatırlamak gerekirse; 

• HDP’li Ergani Belediye’sinin Elazığ Depremi sebebiyle depremzedelere gönderdiği yardımlar, Elazığ Valiliği’nin emriyle şehre sokulmadan geri gönderildi. Bu konuda eleştirilere cevap veren İçişleri Bakanı Süleyman Soylu “yardımların AFAD üzerinden koordine edildiğini aktardı ve HDP’li Ergani Belediyesine ait yardımların AFAD ile koordinasyon olmaksızın getirildiği için geri çevrildiğini” söyledi.

• Bitlis’in Ahlat İlçesinde ücretsiz maske ve imsakiye dağıtan Gelecek Partisi yöneticileri ile Ağrı’da yardım kolisi dağıtan HDP yöneticileri gözaltına alındı.

• Korona sebebiyle ekonomik durumu kötüleşenlerle dayanışmak üzere CHP’li belediyelerin başlattığı kampanyalar engellenip bağış hesapları bloke edildi ve Cumhurbaşkanlığı bünyesinde bir dayanışma kampanyası başlatıldı.

• CHP’nin yönetimindeki Mersin Büyükşehir Belediyesinin ücretsiz ekmek dağıtması engellendi, İstanbul’da da yer yer fiili engeller çıkarıldı. Mersin Valiliği yaptığı açıklamada “…ekmek dağıtımı konusunda ayrı ve özel bir talep” olmadığını, ücretsiz ekmek dağıtımının “Vefa Sosyal Destek Grupları vasıtasıyla yapılabileceğini” söyledi. Bu konu hakkındaki tartışmalar, yerel yönetimlerin benzer çalışmalarına “devlet içinde devlet”, “paralel yapılanma” gibi ithamlarda bulunulmasına kadar ilerledi. 
• Batman Valiliği, Vefa Sosyal Destek Grupları haricinde başka kurum, kuruluş, dernek veya tüzel kişilik eliyle yardım yapılmasını yasakladı. Ayrıca bütün sokağa çıkma yasağı kararlarında yardım ve dayanışma çalışmaları için sadece Vefa Sosyal Destek Grupları istisna tutuldu, bu durum yardım dağıtan sivil toplum için geçerli olmadı.

Bunların haricinde de birçok il ve ilçede sivil toplum örgütlerinin kaymakamlık, müftülük, valilik gibi resmi kurumların merkezde olduğu platformlarda bir araya gelmeleri vakıa.

Sivil Toplumu Rakip Gibi Görmek…

Bir yandan sivil toplumun alanı daraltılırken, hükümet AFAD gibi devlet kuruluşları ve Kızılay gibi yarı devlet kuruluşları üzerinden ya da Cumhurbaşkanlığının başlattığı yardım kampanyasında olduğu gibi doğrudan sivil toplum hüviyetine bürünüyor ve bu hüviyete büründükten sonra da alandaki sivil toplum örgütlerini kendisine rakip olarak görüyor. Bu durumun iki sebebi olabilir: İlki, hükümeti ve Cumhurbaşkanını her işin kendisinden sorulduğu bir merkeze dönüştüren, her şeyi merkezden halleden yahut merkeze bağlayan katı politika. İkincisi de, sivil toplum hüviyetine bürünmenin hesap verme sorumluluğu yerine dayanışmayı öne çıkaran siyasi bir getirisinin olması ve dayanışma duygularını güdüleyerek sempatiyi siyasi merkez üzerine çekme çabası.

Salgın süresince edindiğimiz birçok alışkanlık salgından sonra da hayatımızın içinde olacak. Doğrudur. Ama işin hükümet ile sivil toplumun ilişkisine bakan yönüyle süreç fazlasıyla hükümet lehine -hükümet eliyle- işliyor. Hal böyle olunca sivil toplumun önünde önemli bir yük duruyor: Siyasi angajmanlardan uzaklaşmak, kendi gettolarının ötesine geçebilmek ve el birliğiyle kendi “sivil” kamusal alanını inşa etmek. Siyasi merkeze o alanın sivil olduğunu, orayı sivil topluma bırakması gerektiğini söylemek ve göstermek. Çünkü hükümetin maske dağıtım politikasında katı bir merkezi tutum içinde olmasının sonuçlarını hep birlikte yaşadık, gördük.

Son söz, yerel yönetimlerin sosyal hizmetler gibi önemli sorumlulukları olması hasebiyle merkezi hükümete göre daha sivil toplumcu bir tarafları hep vardır. Öte yandan sivil toplumun alanı iyice daralmışken muhalif camia belediyeler üzerinden bir alan açmayı makul buluyor olabilir. Ancak yine de bu eleştirilerin CHP başta olmak üzere diğer siyasi partiler için de geçerli olduğu hatırda tutulmalıdır. Zira yeterince tecrübe edildi ki sivil toplumun merkezde olmadığı, bizzat icra etmediği bir sivil toplum faaliyeti son tahlilde sivil toplumun alanını daraltmaktadır.

The post Çözüm Sürecinden Pandemiye; Sivil Alanın Korunmasının Önemi… appeared first on Sivil Sayfalar.

Söylemek istediğim; iki haftada hayatımızı giren bu virüs düzenimizi çok temelden etkilemiş, alışkanlıklarımızı değiştirmiş görünüyor. Sivil toplum faaliyetlerinin büyük bir kısmı iptal edildi, uzaktan yapılabilenler devam edebiliyor ancak. Haftalık değerlendirmelerle süreci uzatıyoruz. Hemen herkes hem endişeli hem de belirsizlik hali uzun vadeli plan yapmayı imkansızlaştırıyor.

Elbette durum sadece sivil toplum için değil, toplumun geneli için de geçerli. Rawest Araştırma’nın 18-21 Mart tarihleri arasında Diyarbakır, Mardin, Urfa ve Van’da 738 kişi ile görüşerek gerçekleştirdiği Koronavirüs Araştırması da bunu teyit ediyor. Araştırmaya göre her 4 kişiden 3’ü Koronavirüs sebebiyle ortalamanın üzerinde bir endişe taşıyor. Erkekler daha riskli grupta olmalarına rağmen kadınların endişesi erkeklerinkinden fazla. Yine salgın, her 5 kişiden 4’ünün el yıkama alışkanlığını da değiştirmiş. Artık ellerimizi daha sık yıkıyoruz. Dışarı çıkma, sosyal ortamlarda bulunma, insanlarla temas etme başlıklarında da bulgular benzer, her 3 kişiden 2’si insanlarla temas etmeyi azaltmış. Kaygı ve sosyal mesafelenme yüksek olsa da dışarı çıkarken eldiven ve maske kullanımı hala 3’te 1’in altında. Son bir haftada, Koronavirüs gerekçesiyle alınan ürünler skalasında da temel gıda (%77), sabun (%73) ve kolonya (%69) üst sıradayken dezenfektan (%38), maske (%35) ve eldiven (%33) listenin son sıralarında. Bunu önemli oranda sosyo-ekonomik durumla ve biraz da “elalem ne der” ile açıklamak mümkün. Litrelik dezenfektanın 100 lirayı bulduğu ve tek kullanımlık en basit maskenin bile 5 liraya bulunamadığı bir pazarda asgari ücretli insanların bu ürünlerden gönüllerince alabilmesini beklemek gerçekçi değil.

Pandeminin kişisel hayatımıza etkisi kadar hükümetlerin bununla nasıl mücadele ettiğini de izliyoruz doğal olarak. Rawest’in araştırmasında katılımcıların 3’te 2’si Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’nın performansını başarılı bulurken her 2 kişiden 1’i devlet kurumlarını bu süreçte şeffaf bulmuyor. Devlet kurumlarının verdiği bilgilere güven bundan daha düşük (%41). Bundan ötürü olsa gerek her 4 kişiden 3’ü yaşadıkları şehirde pozitif vaka olduğunu ve bu 3 kişiden 1’i de yaşadığı şehirde virüs kaynaklı ölüm olduğunu tahmin ediyor. Sağlık bakanının performansı hükümetin genelinden farklı değerlendirilmiş olsa da şeffaflık meselesinde onu dışarıda tutmak mümkün değil. Sağlık Bakanının uzlaşmacı tavrı, nezaketi, Yeşilçam’ın müşfik baba figürüne benzer profiliyle bizi evde tutma çabası güzel. Ama halen her gün kaç test yapıldığını, bunların şehir ve bölge bazlı dağılımlarını ve pozitif vakalar ile Covid-19 sebebiyle vefat edenlerin yaş, cinsiyet gibi temel demografik bilgilerini bile tam olarak bilemiyoruz. Diyarbakır’da yaşayan biri olarak Çin ya da Güney Kore’nin herhangi bir şehrindeki verileri detaylı görebilirken yaşadığım şehir, bölge ve ülke için bu verilere ulaşabileceğim bir veri tabanı olmaması, salgına karşı tedbirler alırken kendime başka türlü motivasyonlar aramama sebep oluyor.

Bu kısmı toparlayacak olursam, aklımıza gelmeyen bir şey, başımıza öyle bir geldi ki bazılarımız hala geldiğine inanamıyor, bunun bir şaka olduğunu düşünüyor. En iyimser olanlarımız bu sürecin iki-üç ay içinde geçeceğini düşünüyorlar ama bu şimdilik bir umuttan öte değil. Bu yazıyı yazdıktan sonra İki-üç ay içinde geçse bile hayatımızda çok kalıcı etkileri olacağını söylemek yanlış olmayacaktır.

Epigrafa dönecek olursam, ‘hayat, siz planlar yaparken başınıza gelenlerdir’ ama başınıza gelebilecekleri bazen hayat bile tahmin edemiyor. Hayat, biz planlar yaparken başımıza gelenlerin başına gelenlerdir desek yeridir. Daha fazla karıştırmadan sadede gelecek olursam; iki gün önce sekiz belediyenin daha başkanları gözaltına alınıp yerlerine kayyım atandı. Bu son kayyım atamalarıyla birlikte HDP’nin seçimlerde kazandığı 65 belediyeden 47’sinde seçilmişler görevden el çektirilmiş oldu. Sadece üç büyükşehirde yaklaşık 4 milyon kişi, seçtikleri Büyükşehir Belediye Başkanı tarafından yönetilmiyor. Yine Diyarbakır’da 17 ilçenin 12’si yani nüfusun %88’i seçtikleri ilçe belediye başkanı tarafından değil kayyım tarafından yönetiliyorlar. Bu son kayyım atamaları, öncekileri bilenler için pek şaşırtıcı değil elbette, yadırgamıyor insan. Ama bütün dünya, siyasetin tamamı, bütün belediyeler, sivil toplum, birer birer hepimiz kendi hayatımızda ve sorumluluk sahibi olduğumuz yerlerde dünyayı endişeyle döndüren bu salgına kilitlenmişken hiç kimsenin aklına sabah belediye başkanlarına gözaltı ve kayyım haberleriyle uyanacağımızı tahmin edemezdi herhalde. Hükümetin bu bağlamda hukuki süreçleri nasıl işlettiğini bilenler biliyor, buna rağmen kamu halk-ı cihan bu illetle meşgulken acaba ne oldu ki bu gözaltı ve kayyım atamalarına ayrıca akıl, enerji ve mesai harcandı diye düşünüyor insan, merak böyle bir şeydir çünkü. Said-i Nursî’nin elma temsiline göndermeyle, bir yerde örneğin hukuksuzluğun olmadığını iddia etmek için bütün hukuki işlemleri tek tek ele almak ve hukuksuzluk olmadığını görmek gerekir, oysa tek bir hukuksuzluğun varlığını bilmek hukuksuzluk olduğunu söylemeye yeterlidir. İş bu sebeple gözaltına alınan ve yerine kayyım atanan başkanlardan birinin durumunu paylaşmak isterim. Hakkında daha önce attığı tweet sebebiyle bir soruşturma açılmış ve ifadesi alınmıştı. Son operasyonda sabahın seherinde evinden alınmış, bir gün boyunca gözaltında kaldı. Hakkında yeni hiçbir iddia olmadığı için ifadesi de alınmamış, savcı doğrudan mahkemeye sevk etmiş mahkeme de daha önceki tedbir olan yurt dışı çıkış yasağını sürdürüp serbest bırakmış. Yani ortada ne yeni bir iddia ne yeni bir soruşturma ne de yeni bir şey varken, herkes Koronavirüs illetiyle meşgulken, ortada hiçbir sebep yokken, durup dururken görevden alındı.

Yani eğer bu dünyanın sakiniyseniz, bütün planlarınız hayat denen akışın önünde çok değil, iki haftada darmadağın olabiliyor. Aklınıza gelmeyen başınıza böyle gelebiliyor.

Ve seçme ve seçilme hakkının elde edilmiş olması, seçmenin bir bölümü için onun elde tutulacağının garantisi olduğu anlamına gelmiyor. Yani seçmenin bu bir bölümü tarafından seçilmişseniz Korona’nın bile aklına gelmeyen sizin başınıza gelebiliyor.

The post Korona Günlerinde Akla Gelmeyenin Başa Gelmesi appeared first on Sivil Sayfalar.

Şehir birlikte içinde bulunduğumuz, kendimizle birlikte tanımladığımız bir şey. Dikkat ederseniz sonradan kurulma pek şehir yok; hep tarihte oluşmuş. Cumhuriyet döneminde bir iki şehir sonradan oluşmuş sadece. Ama mesela Diyarbakır ezelden beri var olan bir yer hemen hemen. Niye öyledir? Konumu uygun. Bugün Diyarbakır büyük bir iktisadi şey sağlayan bir yer değil aslında, tarıma dayalı parçalar halinde olsa belki olabilirdi, bilemiyorum. Yol çok önemlidir mesela. Mesela Afyon’u şehir yapan yoldur. İzmir Ege yolunun oradan geçmesidir. Başka yerden geçse Afyon küçük bir yer olarak kalırdı. Diyarbakır da yol bir şekilde, doğunun yolu. Aşağı inen yollar. Doğudan çıkıp Diyarbakır’dan geçmeden gidemiyorsunuz. Bir de tabii zamanında o tarihte neden öyle oluşmuş, ne tür bir stratejik gelişmeler olmuş, ona bağlıdır. Bütün bu şehirlere bakarsanız öyle emperyal bir geçmişleri vardır zaten. İstanbul’un, büyükşehirlerin. Mesela burası emperyal bir kuruluş. Asurlulardan kalma. Şehrin böyle bir oluşumu var; askerî açıdan, yol tutma açısından, stratejisi açısından.

Şehir dediğimiz şey, özellikle tarihselliği olan şehirler için düşünecek olursak, nasıl bir dönüşüm geçirdi?

Yüz yıl önce şehri insanlar nasıl algılıyorlardı? Şehir, içinde idareci, yöneten kadronun olduğu ve halkın olduğu bir yer. Bir de tabii o zaman dışarıdakiler (kırsaldakiler) için işini görmeye geleceğin yer o, o zaman için endüstriyel ve ticari anlamda. bugün de tabii aynı özellik sürüyor işte. Sanayi şehrinde bütün tarım endüstrisinin merkezi burası, mecburen buraya gelmek zorundasın. Muhtemelen benzer roller oynuyordu. Ama o zamanın insanları için o zaman şehir dediğin Sur, Diyarbakır dediğin Sur, işte Sur’un içi. O güzel yerde, yakın ilişkiler içinde, birbirini bilen insanların yeriydi. Muhtemelen bizle onların en önemli farkı odur. Bugün Diyarbakır’da muhtemelen herkes kendi dar çevresinde, bütünü görmeden yaşıyor. Bir de bu şehre dayalı büyüme, şehirleşme bir büyüme aracı oldu. Her ülkede ama az gelişmiş ülkelerde özellikle. En kolay yapılan şeylerden biri bu. Güney de öyle. Erbil’e son on senede iki kerede gittim, buradan büyük olmuş şu anda. Ama nedir o şehri tutan? Bugün şehri ayakta tutacak gelir şehirde yaratılmıyor.

Diyarbakır da öyle. Diyarbakır da bence bu kredi ataklarıyla falan aşırı büyüdü. Şehirleşme, apartmanlar falan. Bağcılar mesela. Belediyeler de biraz bunu körüklüyor. Bir sürü şehirlerde büyüme böyle bir şey. Ama kof bir büyüme. Şehir her faktörüyle beraber büyümüyor. Sadece hizmet sektörü büyüyor bu büyümeye bağlı olarak. Ama bu çarkı ayakta tutacak mekanizma, esas o temel üretim orada biraz sorunlar var. Şehirler onu sağlayamıyor.

Şehircilik açısından Diyarbakır’a, İstanbul’a, Türkiye’ye özellikle baktığımızda genel olarak göze çarpan problemler neler?

Anadolu’nun yarısı İstanbul’da, Ankara, Ege kıyılarında falan. Geriye kalanları da buralarda tutan yerel bir dinamizmi var şehirlerin. Bu son 20 yılda falan bakıyorsun, bir sürü eskiden küçük yer, hepsi büyüyor. Birbirine de benziyor hepsi. Hiçbiri de bir kişiliği olmayan yerler. Şimdi buradan Urfa’ya gidiyorsun, hepsi aynı, yollar aynı, apartmanlar aynı. Elazığ’ın yeni mahallelerine gidiyorsun öyle. Bir kişiliği olan şeyler kalmadı. Büyümeyi böyle sağlıyor. Ama beraberinde de bir kent yoksulluğu da getiriyor. Oralar bir sürü insanın o apartmanda oturacak geliri yok aslında. Ama bir şekilde girilmiş oralara ve orada öyle bir hayatın parçası olunmuş, bütünleşilmiş. Bölüm bölüm gettolaşıyorlar dolayısıyla, herkes belli bir grupla belli yerlere gidiyor.

İnşaatla şehirleşmeyle büyümenin sorunu bu. Sanayiye, üretime dayalı bir şey yaparsanız o sürüp gidiyor, belli bir istihdam oturuyor. Arsayla, inşaatla oluşan büyük rantlardan alınanların hepsi burada iktisadi anlamda yatırım da alınmıyor. Servetle yatırım farklı şeyler zaten. Dolayısıyla böyle bir çıkmaz var. Bu ciddi bir şey. Şehirler o anlamda büyüyemiyorlar.

Bu yoksullar bu kentte nasıl yaşıyorlar, nasıl hayatta kalabiliyorlar?

Çok ucuz emeğe ve daha çok hizmet sektörüne dayalı bir hayat var. Mesela insanları  hep sokaklarda görüyorsunuz. Herkes her an dışarıda. Sabahtan çıkıp tüm gün bir şeyler kovalayıp bir şekilde de yaşanıyor. Büyük bir kısmı da belediye ve kaymakamlıkların yardımlarıyla sürdürebiliyor. Kendi iç yardım dayanışmaları, geniş aile bağları hala iyi kötü ayakta. Dediğim gibi bu taşımacılık ve şehir içi servis sektörleri, inşaat falan. Onun için hükümetin de inşaat gibi sektörleri ayakta tutmaya çalışması boşuna değil. Onlar da farkında.

İnşaatla şehirleşmeyle büyümenin sorunu bu. Sanayiye, üretime dayalı bir şey yaparsanız o sürüp gidiyor, belli bir istihdam oturuyor. Arsayla, inşaatla oluşan büyük rantlardan alınanların hepsi burada iktisadi anlamda yatırım da alınmıyor. Servetle yatırım farklı şeyler zaten. Dolayısıyla böyle bir çıkmaz var. Bu ciddi bir şey. Şehirler o anlamda büyüyemiyorlar.

Peki bir şehir nasıl olmalı? Bugün bu konuştuklarımızdan neyi farklı olmalı örneğin bir şehrin?

Şehirlerin kimlikleri var deniyor hep. Ben de hep öyle görmek istiyorum ama bakıyorum bakıyorum yani nedir kimlik? Şehir paylaşım yeri, yaşam alanı, paylaşım alanı. Onun düzenli bir yer olması lazım, şehrin onu sağlaması lazım. Bir yaşam alanı, iktisadi yaşam sağlanması lazım yaşayanlar için.

Şehir var ama o şehirleşmenin ne iktisadi gelirleri var ne gelmiş, aktarılmış bir kültürü var. Hala herkes kendi küçük dünyasında, şehri bir talan alanı gibi görüyor. Şehri bir paylaşım alanı olarak görüyoruz ya, bir kültür aktarımı olmadığından insanlar bugün çıkıp dolanıp bir şeyler toparlayıp geri geldiği av alanı falan gibi görüyorlar şehri. Şehirde yaşayanlar kendilerini şehre ait, şehrin parçası olarak göremiyorlar. O kültür olmadan şehir olmuş.

Bir de bakın mesela, hiçbir şeyin yüz yıllık sahibi yok. Geçmiş travmalar bugünü de etkiliyor. Hiçbir şeyin orijinal sahibi yok. Bugün Diyarbakır’da yüz sene önceki sahibini bulamazsın hiçbir yerin. Dolayısıyla da sahiplenen de yok. Hep talanla, sonradan gelmeyle, kapanın elinde kalmış ne varsa. Kimsenin sahiplenmediği, güvenemediği, onun için de aslında o şehir bütünlüğünü de sağlayamayan bir yer. Koskoca bir ülkedeyiz, iki bin, üç bin yıllık tarihi olan bir coğrafya burası ama buranın yüz yıllık bir tarihi yok.

Peki biraz daha yerel yönetimler bağlamına geçecek olursak mesela belediyeleri, yerel yönetimleri nasıl değerlendiriyorsunuz? İyi yapılan ya da yapılmayan şeyler nedir Türkiye’de belediyeler açısından?

Türkiye’de belediyelerin bir kere çok ciddi bir denetim sorunu var. Bugün bir belediye başkanının yapmak isteyip de yapamayacağı nedir? Ne tür bir denetime tabiidir? İçişleri Bakanlığı denetimine, valilik işine gelmeyen işlerde harcatmıyor, onun dışında yeni Cumhurbaşkanlığı sistemi de biraz belediye başkanlığına öykünen bir şey. Bir de belediyelerin kendi gelirleri çok az biliyorsunuz, genellikle bütçeden aktarılan paylar. Yatırım bütçeleri de ya Hazine’den ya İller Bankası’ndan, alabilirlerse. Dolayısıyla birçok belediye öyle aktarma parayla çalışıyor.

Onun yanında kentte kenti paylaşmayan insanlar var, hayatında vergi vermemiş, hiçbir şeye bir katkı yapmaz, hiçbir şeyi benimsemez. Bu önemli bir şey bu toplumda. Hiç kimsenin hiçbir şeyi benimsemediği yerde, “katılım, paylaşım, beraber biz kendimizi yöneteceğiz” gibi laflar ediyoruz. Kim kendini yönetecek? Şehir bağlamında bir paylaşımı olmayan insanlar mı? Bu genel bir sorun. Dolayısıyla belediyelerin demokratikleşmesi için bir kere bu belediye meclisi, belediye başkanı yönetişiminin değişmesi lazım. Ankara’nın eski belediye başkanının billboardlarda her gün her gün suratını oraya koymanın parasını kim öder? Kendi şahsının ödüyor olması lazım ama altına belediyenin logosunu koyuyor ya da başkası ona bir kıyak yapıyor.  Ankara’yı şeye çevirdi, taklar maklar, Osmanlı bilmem neleri. Ne hakkın var? Bunu nasıl yaptın? Şehirde yaşayanlar bunun hesabını sorabiliyor mu? Ne paranın geldiğine dahilsin ne karar mekanizmasına. Ödeyen sen değilsin, transferlerle, bir yerlerden borçlanmalarla, işte hükümet de sana yakınsa ve önünü açabiliyorsa.

Bu bahsettiğimiz durum nasıl olmalı yerel yönetimlerde?

Yerel yönetimlerde bir kere para nereden geldi, Hazine’den ne kadar geldi, bunu bilmeliyim ben. Bunun o belediye meclislerinin bütçeleme ve harcama sistemlerinden geçmesi lazım. Belediye başkanlarının yetkilerinin bu anlamda kısıtlanması lazım. Bugün belediye meclisleri göstermelik, kesin bir bütçe denetimi olmalı. Hani belki çok temel şeylerde imar falan gibi işlerde, onu da istediği gibi yapıyorlar da, onun dışında belediye başkanları ne isterse yapabiliyor. Nedir denetimi gerçekten ben merak ediyorum. Ne yapabilirsin? Bir usulsüzlük de yok, o anlamda bir şey demiyorum. Ama bir sürü proje söylüyorlar, yapıyorlar. Hangi amaca göre, hangi usullere göre.

Yani bir kişinin tek başına bu kadar vaat, proje öneriyor olması da problemdir diyorsunuz?

Tabii. Bir kere bu projecilik kavramı Refah Partisi’nin Türkiye’ye bulaştırdığı bir şey, onlar çıkardı bu işi. Planlamadan geliyor olmalarından ötürü öğrendikleri bir şey. Bu projeci yapı demokratik bir şey de değil. Şehrin sorunları ve öncelikleri var. Siyasetin belirleyeceği budur. Çöptür, yoldur, parktır, yeşil alandır. Tabii belediyelere ait olmayan başka sorunlar da belediyelerin üstüne yükleniyor. İş mesela, istihdam. Belediyenin asli olarak çözebileceği bir şey değil. Nedir, yol mu, çıkarsın benim önceliğim şudur dersin. “Önümüzdeki iki sene ben park işini halledeceğim.” Bu bir öncelik. Ondan sonra bir önceliğe karar verdikten sonra o projelendirilir, bunu nasıl yapacağız, hangi sırayla yapacağız, finansmanını nasıl sağlayacağız, bütçeyi nasıl aktaracağız.

İyi belediye başkanı en azından bu hassasiyetleri bilen, mevcut yapılar içinde kendine verilen o yetkilerden kısmen feragat edip katılımcılığı güçlendiren. Bir öncelikler belirlemesi yapan. Projeyi bırak. Proje lafı edenlere oy vermemek lazım bence. Bana öncelik söyle, üç tane sorununu say bu şehrin. Elli sorun vardır, hepsini çözemezsin. Türkiye’de de öyle.

Peki yaşadığınız şehrin belediyesinden memnun musunuz, Diyarbakır’ın belediyesinden memnun musunuz? Nelerini eksik buluyorsunuz bu belediyenin?

Belediyemiz Türkiye’nin ortalama belediyelerinden. Özel bir şikayetimiz yok. Ama bak bir örnek vereyim. Bu apartmanlarda pis su giderlerinin çatıdan dışarı uzaması lazım, içeride biriken havayı alması lazım. Koskoca Diyarbakır bunu bilmiyor. Geliyor o borular tepede en üst kata çıkınca çatı bağlantısı yapılmıyor, bizimkinin üzerine cam yün sermişlerdi. Bütün evlere gidin banyolar, o yer süzgeçleri koku yapar. Kimse bilmiyor. Belediyeye dilekçeler verdim, gittiler geldiler, sonunda biri buldu. İşin denetimi yok, yapan nasıl yapıldığını bilmiyor. Bizde dediğim gibi bu şehrin yaşamı, bu modern apartmanlara dayalı bir büyükşehir ama buna uygun ne geliri var, ne kültürü var ne de onun yasal ve yönetişimsel tabanı var.

Peki iyi bir belediye başkanı nasıl bir şeydir, nasıl bir şey olmalı ya da?

İyi belediye başkanı en azından bu hassasiyetleri bilen, mevcut yapılar içinde kendine verilen o yetkilerden kısmen feragat edip katılımcılığı güçlendiren. Bir öncelikler belirlemesi yapan. Projeyi bırak. Proje lafı edenlere oy vermemek lazım bence. Bana öncelik söyle, üç tane sorununu say bu şehrin. Elli sorun vardır, hepsini çözemezsin. Türkiye’de de öyle.

Mesela mevcut hükümetin en önemli işlerinden biri bu duble yol işleri. Bir sorundu o. Türkiye’de yol yoktu. Bak onu kimse eleştiriyor mu? Neden çünkü gerçek bir sorunu yakaladı, üzerine gitti, çözdü iki üç sene yatırımlar yaptı, yaydı zamana. Yol projesi olmaz. “Yol diye bir sorun var ben bunu çözeceğim,” iyi bir belediye başkanının bence yapacağı o. Sorunlar şunlardır, bunlardan ben bu üçünü yapabilirim bu dönemde, bu üçüne ağırlık vereceğim. Ama diğerlerin hepsiyle de belki biraz uğraşırım. Ama beş yıllık dönem bittiği zaman yeşil alan açısından şehrimiz böyle olacak. Ya da yol temizliği, açıklığı açısından düzgün olacak. Bir şeyleri söyle, öncelik tanımla, sorun tanımla, bunu tartış belki. Yoksa biz kendimizi yöneteceğiz falan, bunlar yani öyle olmuyor.

Bir de biraz şöyle çevirmeye çalışayım sohbetin yörüngesini. Şehirlerde bir arada yaşam, farklılıklara saygı, hoşgörü, çok kültürlülük gibi şeylerden bahsediyoruz. Bu açılardan neler yapılabilir bir şehirde? Şehrimizin eksiği nedir ve biz ne yapabiliriz?

Hiçbirini bırakmamışsın ki, neyinden bahsediyorsun. Bugün Diyarbakır’ın eğer tarih başka türlü gelmiş olsaydı, mesela bir tane Ermeni mahallesi olması lazımdı. Bir tane Süryani Mahallesi. Gidersin Avrupa’da büyükşehirlerde vardır, bir tane bilmem ne quarter derler, Latin Quarter denir bir tane. Bizim buralarda hiçbir farklılık da çoğulculuk da bırakmamışsın. Üç tane kilise kalmış. Herkesi bitirdikten sonra bir iki tane göstermelik şeyler. Ama belediyecilerin çıkıp bunu konu yapmaları, vurgulamaları, o yönde küçük şeyler de yapmaları çok önemli. Onlar da demese hiç şeyi yok. Ama yani biz oraları geçmişiz. Onları yaşatmadık. Kendi içimizdeki farklılıkları bile neredeyse sorun yapıyoruz. İşte bak aramıza Suriyeliler girdi, görüyorsun herkesin içindeki canavarlar çıkıyor. Eskiden Avrupa’da yabancılara yapılınca buradan kolay geliyor, ne olmuş, kendi içine girince çok zor.

Belediyeler neler yapabilir çok kültürlülüğü, uzlaşıyı, bir arada yaşama kültürünü geliştirmek noktasında?

Belediyeler bizim Diyarbakır’da aslında fena şeyler yapmadılar, kiliseleri falan canlandırdılar. Onlar da en azından insanlara, herhalde kalan üç beş kişiye biraz iyi gelmiştir, duyguları okşanmıştır belki. Bir de bizim gibi insanlar da duyunca “bak bunlar da varmış” diyorlar. Onlar bence iyi şeylerdi. O konuda bir hassasiyeti var bizim buradaki belediyelerin. Ama elbette belediyelerden başka bir sürü beklenti var, istihdam gibi, yoksulluğu giderme gibi.

Şehirdeki yoksullukla, pahalılıkla nasıl mücadele edebilir, ne yapabilir belediye?

Çok zor. Belediyenin orada direkt yapabileceği şey Diyarbakır’daki Sarmaşık tecrübesini daha genelleştirmek belki. Onun dışında belediyenin yapabileceği işler nedir, belki şehre yatırım çekmek. Tabii ülkenin genel havasından bağımsız değil senin yatırım çekme potansiyelin. Ülkenin genel ivme kazandığı ortamda hani şehir olarak, başta söylediğim stratejik şartlarda olman, kalifiye iş gücünün olması falan, bunlar gerekli ama Diyarbakır’da kalifiye iş gücü var mı mesela? Yok.

Bir sürü insan bilmem nesini götürüp Adana’da yaptırıyor, Antep’te yaptırıyor. Kalite düşük, iş gücü kalitesi düşük. Ciddi bir sermaye yok burada. Bugün Diyarbakır’da belki şimdi küseler ama tüccar yok ya. Burası koskoca tarım alanıdır ama güçlü bir buğday alacak tüccar yok. Vardı eskiden. Onların çoğu kayboldu gitti. Sermayedarlar, para sahipleri var ama sistemli bir ticareti olan yok. Diyarbakır’da büyük bir şirket derken kimse geliyor mu akla mesela? Koskoca bir şehir, yılların birikimi var. Adı sanı duyulmuş belki bir iki tane inşaat şirketi dışında yok.

Son dönemlerde tanzim satışları gündemde ya, üreticiden tüketiciye daha az aracıyla, kooperatifler üzerinden ulaştırmak falan. Bunlar belediyelerin altından kalkabileceği şeyler olabilir mi?

Şimdi İstanbul’dan kalkıp diyor ki domates Antalya’da 50 kuruş, Antalya’daki domates İstanbul’a yürüyerek gelmiyor ya. Geçenlerde bir pazarcı adam gayet güzel anlatmıştı: “Onu oraya getiren kamyon işte kaç köprüden geçiyor, her köprüye 100 lira veriyor. Üç kilo poşet harcıyorum 50 lira.”  Bir pazarcı günde 50 lira poşet parası verirse kim ödeyecek bunu? Herkes poşeti alıp gidiyor, bunu sen ödeyeceksin yani. E dolayısıyla yani bu malın oraya gelmesi hizmet, arada birileri belki fazla bir marj vardır, onları kısarsan bir şey olur tamam. Ama bu aracılar neden var? Çünkü bu hizmet sektörü, bu aradaki katma değerler olmasa o aradaki insanlar yaşayamaz. Kamyoncular, komisyoncular, toptancılar…

Belediye olarak ucuza alır getirirsin, ama o işi yapanların 100 tanesinin de emeğini alırsın. Hiçbir yere varamayız belediye eliyle domates satarak. Pahalılığı azaltmak bir belediyenin yapabileceği iş değil. Genel, makro bir şeydir. Türkiye’nin de genel sorunu. O açıdan da sıkıntılı bir dönemdeyiz zaten, kriz, dolar açısından. Gerçekçi olalım. Belediyeden öyle bir şey de beklememek lazım. Belediye bu şehri bir yaşam alanı olarak, düzenli bir yaşam alanı haline getirmenin ihtiyaçlarını getirecek, temel şeylerini yerine getirecek. Belli bir kalite kontrolü nedir; inşaatından, yolundan işte mesire alanlarından. Ben gidip bakkaldan bir şey aldığımda bu zehirlenmeme garantimi belediyenin bana veriyor olması lazım.

Bir de çevreyle ilgili sorunlar var, konuşuyoruz. Bu konuda peki nedir sorunlar, ne yapılabilir?

O önemli bak. Belediyenin önemli görevlerinden biridir. Şehirler biliyorsun pislik üretme merkezleridir bir anlamda, çöpüyle, kanalizasyonlarıyla. Bizim Diyarbakır da fena değil bu konuda, epey bir yatırımlar yapıldı, arıtmalar falan. Çöpte sorun var biraz, bir yere atıp bırakıyorlar.

Belediyenin görevi şehri temiz tutmak, çöpleri düzenli toplamak, şehir atıklarının en uygun şekilde, doğaya zarar vermeyecek şekilde, imha edilmesi ya da dönüştürülmesini sağlamak. Bunun teknolojilerini, biraz pahalı ama hayata geçirmek. Poşet, plastik özellikle büyük bir sorun. Ama belediyelerin bu konuda yapabileceği çok şey var, daha aktif olmaları lazım.

Mesela bizim bu Dicle. Bak şimdi Dicle’ye de bir şeyler yapılıyor. Birileri orayı İtalya’daki kanal şehri gibi yapıyor. Bilmiyorum şimdi o nasıl bir projedir, kim demiş, neye benziyor? Bitince ne olacak? Belki güzel mi olur bilmiyorum, banklarını falan yapıyorlar, herhalde şehrin içinden düzgün akacak, biraz debili olacak, kayıkla mı gezeceğiz? Nedir bunu mesela kim yaptı, nasıl yapıldı? Ondan önce de mesela bu Kırklar Dağı faciası da daha önceki belediyenin işiydi. Bu korkunç bir şeydi mesela, oraya yapılacak iş miydi? Nedir mesela bu, kim nasıl yaptı, herkesin şikayetçi olduğu ama kimsenin bilmediği işler. Ne oldu ne bitti bilmiyoruz. Bizim dediğimiz sorun da bu.

Peki şimdi yerel seçim var önümüzde, bu konuştuğumuz konular bakımından adayların performanslarını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Pek bir seçim havası görünmüyor zaten. Ankara’da, İstanbul’da CHP adayları projelerim diyorlar ama burada zaten açık bir şekilde belediyecilik üzerinden yapılmıyor zaten. Kimsenin öyle bir beklentisi de yok. Belki de sorun o.

İşin genelinde de demek ki bir beklenti mi az, insanlar değişme mi görmüyor, ya da sen gelsen sen de öyle yapacaksın diye mi düşünüyor, ne farkı olacak ki mi diyor… Hani dedik ya kimse bu işi, mesela ekonomik krizi kimse başkasının daha iyi yöneteceğine mi inanmıyor? Bu mesela çok kritik bir şey. Niye, değişmeye inanamıyorsun. Diyarbakır’da zaten senindi, o kayyum ara bir çözüm, sen seçim kaybedip de yeniden gelmiyorsun. Bugün HDP’nin burayı kazanmasının, olağanüstü bir tarafı yok, olağan olan o. Olağan olanı da millet görmüş, kabul de ediyor.

Belediye belediyecilik yapar, belediye hizmetlerinde ciddi olmak gerekir. Dediğim gibi öncelikler ve ihtiyaçlar silsilesi. Bir de tabii bunların elinde olmayan, herkesin içinde bulunduğu ortamın şartlarını kendi lehine kullanması var. Bugün bu merkezi hükümetin belediyeler üzerinde valilikler aracılığıyla bir kontrol mekanizması var. Artık doğrudan da yapıyor tabii bu işi. Bizim buralarda ona da geldi. Sorun olmayan yerlerde beraber yapıyorlar. Ama öyle olmaması lazım. Belediye yasalarının yeniden düzenlenmesi lazım.

Seçmenler belediye seçimlerinde adayların bu performanslarına değer veriyorlar mı? Nasıl bir algıları var adaylar hakkında? Adaylar partinin önüne geçebiliyorlar mı?

Özellikle buralarda bence adaylara hiç bakılmıyor. Belki bazı yerlerde adaylar partinin önüne geçebiliyorlardır ama Diyarbakır’da sanmıyorum. Esas olan partidir. Ama adayın da tabii kişilik özellikleri, ulaşılabilirliği önemlidir mesela. Osman Baydemir mesela rahat bir insandı, insanlarla iyi iletişim kurabiliyordu. Selçuk Mızraklı da öyledir. O konuda sıkıntısı yok, ama esas partidir.

Şimdi mesela kayyum sanki kişiliğinden mi oy alacak, tanıyan mı var? İşte nedir AK Parti’nin bir momentumu var, tabii güç dengeleri kuruluyor, networkler var belirli şeyleri tutmuş. Onların aracılığıyla belirli çevrelerden oylar geliyor, öyle anlayışlar var. Bir kısmı kendi bulunduğu ortama göre, dini çevrelerden ise AK Parti’ye veriyor büyükleriyle beraber, çoğunluğu da bizim partimiz diye HDP’ye veriyor.

Adayların performanslarına, ne söylediklerine, ne vaat ettiklerine dönüp kimse pek vermiyor mu?

Pek baktığı da yok kimsenin.

Peki siz Diyarbakır Belediye Başkanı olsanız bu topluma ne vaat ederdiniz? Projeleriniz neler diye sormaya korkuyorum, projeciliğe karşı olduğunuzu anladım. Peki ne vaat ederdiniz?

Evet, o lafı sevmiyorum. Diyarbakır Belediye Başkanı olmak öyle zor. Diyarbakır Belediye Başkanlığı, Diyarbakır’ın içinde bulunduğu bütün olup bitenden dolayı, tabii onu sürükleyen bir siyasi hareketle beraber özel bir konum. Dışından gelip olsan da Diyarbakır’da hükümet edemezsin. Siyasi hareketler dünyada da öyle geliyor bilmiyorum, belli siyasi hareketler genel ortamın değişmesine göre bakıyorsun değişti. Biliyorsunuz öbür türlü o deneyler, Brezilya’nın o meşhur yeri var, Sao Paolo muydu neresiydi, meşhur bir belediyecilik deneyleri yaptılar orada işte katılımcı meclisler falan. Onlar da iki dönem sonra kaybettiler seçimi yani. Güya çok halkçı, halktan şeyler kurdular, komisyonlar, ama komisyonlara aldıkları sıradan insanlara ilk götürüp verdikleri eğitim bütçeleme ve bütçe kısıtı. Yani oraya gelip afaki onu da yapalım, bunu da yapalım demeyeceksin. Önüne koyup bir hesap yapacaksın. Belediye belediyecilik yapar, belediye hizmetlerinde ciddi olmak gerekir. Dediğim gibi öncelikler ve ihtiyaçlar silsilesi. Bir de tabii bunların elinde olmayan, herkesin içinde bulunduğu ortamın şartlarını kendi lehine kullanması var. Bugün bu merkezi hükümetin belediyeler üzerinde valilikler aracılığıyla bir kontrol mekanizması var. Artık doğrudan da yapıyor tabii bu işi. Bizim buralarda ona da geldi. Sorun olmayan yerlerde beraber yapıyorlar. Ama öyle olmaması lazım. Belediye yasalarının yeniden düzenlenmesi lazım.

Bazen bazı hareketler bir tarz mı üslup mu, yeni bir şeyler katıyor. Mesela birileri yıllardır belediyeyi kazanır, bakıyorsunuz birisi geldi bir seçimde süpürdü birdenbire. Nedir o tarz, üslup. Yoksa belediye yine ertesi gün aynı olacak. Belediye hizmetleri temel olarak aynıdır.

Ama o tarz, üslup nedir? İşte o şehirde gettolaşan azınlıklar ya da aslında çoğunluk olup da ağırlık anlamında azınlık olanlar bir rüzgar estirebiliyor. Londra Belediyesi’nde mesela adam geldi kazandı, neden? Çünkü bir sürü siyah Londralılar, Pakistanlılar, Hintliler, çoğunluklaşıp ama azınlıkta kalan kimlikleriyle, onu oraya taşıdı mesela.

Diyarbakır gibi yerlerde HDP de azınlık olan çoğunluğu taşıdı. Onun sayesinde sürekli ezilmiş, dışlanmış, hiçbir şeye ulaşamayan, kendi varlığıyla gidip belediyeye giremeyen, itilen kakılan bütün insanları sürükleyip getirdiler son 17 senedir. Ama o söylem de bitti gibi bu ilgisizlik falan onu gösteriyor. Onun ötesinde Diyarbakır’ı artık yeni bir söylem, yeni bir ruh, yeni bir heyecan ne söylenir valla şimdi pek gelmedi aklıma…

The post Demokratikleşmenin Yolu Belediye Başkanı ve Meclis Yönetişiminin Değişmesinde appeared first on Sivil Sayfalar.

Türkiye’deki Kürt Meselesi’nde esas barışın bir siyasal çözüm ile mümkün olabileceğini savunanlar, şiddeti savunanlar ya da şiddetin rüzgarıyla savrulanlar kadar göz önünde olamasa da hep bir şeyler yapma çabasında oldular, bugün de öyleler… Bunun için altının çizilmesi gereken ilk ve en önemli şeylerden biri Türkiye’de bir siyasal çözüm sürecinin yaşandığını unutmamak, unutturmamak. Unutmamamız gereken bu nokta, hatalardan dersler alınarak, belki bazen yöntem değiştirerek dönüp dönüp merkeze koyacağımız noktadır ve bir toplumsal barış inşa edilecekse bu noktanın merkeze alınmasıyla edilebilecektir.

Uzatmadan esas mevzuya geçecek olursam, girişten de anlaşılacağı üzere bu bir objektif haber metni değildir. Yazıya konu kişi, kurum ve aktörlerin rızasını almadığım için isim zikretmeden izlenimlerimi, sübjektif olarak aktarmaya çalışacağım… Mevzumuz, islami sivil toplum camiasının bozulan çözüm süreci ve genel olarak Kürt Meselesi hakkında ne düşündüğü, söylediğidir…

Çözüm sürecinin bozulmasının birinci yılında Barış Vakfı, daha önce sürecin nasıl bozulduğuna dair hazırladığı geniş raporun yanına STK’ların çözüm sürecinde nasıl bir performans gösterdiğini irdeleyen, bunu STK temsilcileri ile yapılan mülakatlara dayandıran bir rapor eklemişti. Bu çalışmaların yanına başkaları ve başka toplantılar da eklendi. Hepsini zikredemeyeceğim, affetsinler. Hafıza Merkezi’nin hazırladığı son rapor vesilesiyle konuyu detaylandıracağım. “2013-2015: Türkiye Barış Süreci’nin Seyri, Kavramları ve Akamete Uğraması” başlığını taşıyan rapor adından da anlaşılacağı üzere neler yaşadığımızı, bunları hangi kavramlarla anlamlandırdığımızı ve nasıl akamete uğradığını hatırlatmaya çalışıyor. Zikrettiğim iki rapor vesilesiyle Diyarbakır ve Van’daki İslami Sivil Toplum çevresiyle görüşme ve toplantılarımız oldu. Dediğim gibi, çoğu hükümete yakın olan muhataplara sorup onaylarını almadığım için isimleri anmadan,  somut konuların altını çizmeye çalışacağım…

Evvela; ne 2017’de ne de bugün Türkiye’nin batı yakasında olduğu gibi Kürt Meselesi esas gündem olmaktan çıkmış değil. Meselenin kriminalize edilmesi ve kamusal alanda tartışılırken bir kutuplaşma siyasetinin aracı olarak kullanılması, aktörleri özel alanlarına çekmiş olsa da bölgede siyaset siyasetle ilişkisi olan sivil toplum faaliyetlerinin merkezinde hala Türkiye’nin “Kürt Sorunu” dediği mesele var. Örneğin 2017 Mayıs’ında Van’da görüştüğüm bir İslami STK yetkilisi, ‘çözüm sürecinde bölgede psikolojik üstünlük PKK tarafında olduğu için hükümetin bazı adımları atmamasının kendileri için anlaşılır olduğunu ancak şehir çatışmaları sonrasında bu üstünlüğün hükümet tarafına geçtiğini ve bugün o adımların atılması gerektiğini’ söylemiş ve bu adımlara örnek olarak Kürtçe’nin resmi dil olması, anadilde eğitim hakkının tanınması gibi önemli talepleri sıralamıştı. Yine çözüm süreci devam ederken kendi kurumsal görüş ve önerilerini içeren bir rapor hazırlayıp hükümete sunduklarını ifade etmiş ve rapordan bir nüsha da bana vermişlerdi. O dönem görüştüğüm STK’lardan hükümete yakın olanlar dahil üzerinde en fazla ortaklaşılan talep Kürtçe’ye resmi bir statü verilmesi ve eğitim dili olarak yaygınlaştırılmasıydı. Bugün bu talep pek dillendirilmese de bu konularda bir geri adım olduğunu iddia etmek mümkün değil.

Geçtiğimiz hafta Hafıza Merkezi’nin taslak raporunu tartışmak üzere Diyarbakır’da 15 kadar islami STK temsilcisi ile bir toplantı gerçekleştirdik. Bu STK’ların büyük çoğunluğu hükümetle görüşebilen, AK Parti’ye desteğini kamusal alanda ifade eden kuruluşlar. Toplantıya katılan STK temsilcilerinin görüşlerinden altı çizilecek yerleri toparlayacak olursam; bugün hükümette baskın olan Kürt meselesinin “bittiğini” görüşüne katılmıyorlar. Bozulan çözüm sürecinin esas sorumlusu olarak gördükleri PKK’nin, Kürt meselesinin bir sonucu ve parçası olduğunu düşünüyor ancak PKK şiddetinin bugün çözümün önünde engel olduğu kanaatini taşıyorlar. Süreç boyunca PKK’nin bir tür hegemonya kurduğunu, İslami kesimin bu durumdan hem tedirgin hem de şikayetçi olduğunu vurguluyorlar. Çözüm Süreci’nin iki aktörlü ilerlemesinin yanlış olduğu görüşünü savunuyorlar ve “Kürt Meselesi herkesin meselesi olduğuna göre bölgeden çok aktörlü bir masa kurulmalıydı (ve kurulmalı)” diyorlar.

Çözüm Süreci’nin bozulmaya başlamasının miladı olarak 6-8 Ekim olaylarını görenlerin yanında Dolmabahçe Mutabakatı sonrasında netleşmeyen “silah bırakma kongresi” adımının esas bitirici etken olduğunu görenler hayli fazla. Süreci bozan aktörlerin başında devlet içindeki Fethullah Gülen Yapılanması’nı (Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ) vurgusu yaparak) görüyorlar. 6-8 Ekim olaylarına Emniyet’in ‘neredeyse hiç müdahale etmemesini’ bu yapılanmanın bir komplosu olarak değerlendiriyorlar. 15 Temmuz Darbe Girişimi’nin bastırılmasında Sivil Toplum’un önemli bir rol oynadığını düşünüyor ve karar alma süreçlerine dahil edilmek istiyorlar. Suriye/Rojava meselesinin sürecin bozulmasında en önemli etken olduğunu ve ‘şehirlere hendeklerin kazılmasının çözüm arayışlarının önünde engel olduğunu ve çatışmayı derinleştirdiğini’ ifade ediyorlar…

Kürt Meselesi’nin tarihsel bir sorun olduğunu ve Cumhuriyetle yaşıt olduğunu paylaşıyor, çözmeye en yakın olduğumuz yerde kaçırdığımızı düşünüyorlar. Eğer Kürt meselesi çözülürse başkanlık sisteminin daha anlamlı olacağını, çözümsüz kalması durumunda bu sistemin sürdürülebilir olamayacağını ifade edenler oluyor. Türkiye’de Kürtlerin asli unsur ve islam ümmetinin parçası olarak görülmediklerini, Kürtlere yönelik bir ayrımcılığın devam ettiğini düşünüyorlar. Sivil toplumun tarafların gölgesinde hareket ettiğini, bunun da sesi ve sözü yaygınlaştırmanın önünde bir engel olduğunu ifade ediyorlar. Siyasetle görüntü vermeyecek, meseleyi siyaset mecrasından koruyacak, herkese ulaşabilmenin yollarını arayacak, risk alacak aktörlerin çıkması gerektiğine inanıyorlar.

Hasılı, Çözüm Süreci Çerçeve Yasası olarak bilinen kanunun lağvedildiği, Türkiye’nin arabulucu  ve Türkiyeli bir STK olan İHH’nın da gözlemci olduğu Filipinler’deki çözüm sürecinin nihai anlaşma metninin devlet başkanı tarafından imzalandığı gün yaptığımız toplantıda Diyarbakır’daki İslami STK’ların genel yaklaşımı; ortada bir sorun olduğu ve halen bir çözüm beklediği, bu sorunun çözümünün bölgede birden çok aktörü meseleye dahil ederek mümkün olabileceği, sorunun çözümünde bugün anayasal vatandaşlık ve anadilde eğitim hakkına odaklanmak gerektiği, bunun sorunu büyük ölçüde çözeceği şeklinde özetlenebilir.

Toplantı ve görüşmelerden edindiğim izlenim; islami STK’lar böyle bir konu etrafında bir araya gelmeyi olumlu ve faydalı bir etkinlik olarak değerlendirerek sürdürmeye niyetlendikleriydi. Ayrıca sadece birbirleri ile değil, birbirlerine pek benzemeyenlerle de bir ara gelişlerin diyaloğu açık tutması noktasında kıymetli olduğu konusunda hemfikirler. Belki önümüzdeki süreç böyle el yordamıyla bir ara gelişlerin var edip büyüttüğü bir “Sivil Kamusal Alan” inşa edebilir, bu kamusal alan sivil topluma bahşedilmiş değil de sivil toplumun kendi inşa ettiği bir alan olduğu için daha önceki tecrübelerin aksine muhafaza edilebilir. Bahşedilmiş değil de inşa edilmiş bir “Sivil” Kamusal Alan’ın sahipleri Kürt meselesi başta olmak üzere toplumsal uzlaşma meselesinde daha güçlü bir aktör olabilir, “inatçı bir melankolik” Diyarbekir bir kez daha lokomotif olabilir, kim bilir…  

The post Dün, Bugün, Yarın: Diyarbakır İslami STK’ları Kürt Meselesi İçin Ne Düşünüyor? appeared first on Sivil Sayfalar.