How come, then, the Turkish Government has not yet reached its grim destination? Does this mean that the government, despite all of its efforts, is singularly ineffective in determining the public opinion about its policies?

The evidence presented in Civil Pages report, as well the public opinion polls consistently measuring the government’s popularity and approval ratings between 40 to 50 per cent, suggest a mixed answer to that question. So far, the government appears to have managed to keep its popular support base intact to a large extent. If the deeply polarized public sphere and civic space of Turkey depicted in the Civil Pages’ report is any indication, it can also boast success in keeping its popular support base away from engaging in any meaningful exchanges of opinion with the remaining 50 to 60 per cent of the population, whose only commonality appears to be that they are all government ‘non-supporters.’

Since such societal polarizations work both ways, the government can also claim success in keeping at least some of these ‘non-supporters’ from reaching out to what they dismiss as a ‘faceless mass of pro-government sell-outs.’ Whereas the group, these ‘non-supporters’ dismiss, in fact are their fellow citizens, who merely have been dazzled by the government’s concentrated efforts of vilifying its ‘non-supporters’ as “non-native and non-national threats” to almost every “native and national” value the ‘supporters’ hold dear.

This means that, even if the government has not yet achieved the ‘total’ control over public opinion it aspires to, it seems to have managed to isolate a critical mass of loyal supporters from the rest of the population. It also assured to severely damage the lines of public and civic communication between its supporters and what it presents as their “non-native and non-national enemies.” The ‘non-supporters,’ in fact, is a heterogenous group of fellow citizens reflecting the cultural, political, ideological, ethnic, denominational, gender, and sexual orientation diversity of the Turkish society in its entirety.

But the apparent success of the government in keeping its support base more or less intact and in turning that support base against its non-supporting “enemies” is only one part of the answer. We find the other part of the answer in what the Civil Pages describes “as the most striking finding from their research.” That is the fact that “irrespective of whether they are pro-government or pro-opposition, all respondents find the constrained state of civil society and the introversion of the political actors deeply disturbing and they all perceive the current political crises to be more distressing than those Turkey has experienced in the past” (p.5).

This common perception of a political crisis being even more distressing than the many coups and coup attempts that have taken place in the last six decades in Turkey suggest, that the old political adage, which is attributed to Abraham Lincoln, holds true in today’s Turkey as well:

Governments can fool some of the people all of the time, and all of the people some of the time, but no government can fool all of the people, all of the time. And the Turkish government, for all of its totalitarian aspirations, does not seem to be an exception to this general rule, after all.

The post Symptoms of ‘Power Reflux’ in Turkey (IV) appeared first on Sivil Sayfalar.

The pun is very much intended, and the question is justified; because the constitutional safeguards, which are supposed to prevent such refluxes of power are, to a certain extent, still intact in Turkey — or at least on paper they are. Most significantly, the second article of Turkey’s Constitution still defines the “Characteristics of the Republic” as a “democratic, secular and social state governed by rule of law” and article 90 of the Constitution still places “international treaties duly put into effect,” among them international human rights instruments like the European Convention of Human Rights (ECHR), above Turkey’s domestic law — as we are tellingly reminded by Observatory’s report.

Granted, there is a nightmare collection of oppressive legislations, which give the government a flimsy legal cover on occasions, where it perversely presents obvious human rights abuses as proof that the “the rule of law” is still working in Turkey. However, it does not take a sharp legal mind to see that those legislations would glaringly fail any serious and objective test of constitutionality, particularly under the article 90.

In a country, whose constitution boasts “a democratic, secular and social state governed by rule of law,” we cannot say that it is the “the law of the country,” which allows the government to restrict the public sphere and control the civic space, in order to maintain its popular support base and remain in power. Quite on the contrary, the supreme law of the country, namely its constitution, emphatically forecloses such refluxes of power.

For one thing, even after the 2017 constitutional amendments, which have introduced a new system of government elevating the office of the presidency to near omnipotency, the above mentioned two articles of the constitution still remain in effect.

For another, by recognizing international human rights standards as the law of the country, those two articles of the constitution draw an eminently adequate legal framework to limit even the more totalitarian impulses of an omnipotent president.

No, the law of the country is not the problem in Turkey, but its application is.

What appears to be not functioning in Turkey is the cluster of public institutions, which are charged with the task of applying the law of the country to individual cases of governmental and administrative overreach and abuse. In other words, it is the malfunctioning of the justice system, which allows the government to feel free to exercise, or at least attempt to exercise, thought control on the opinions of the citizens by heavily restricting the public sphere and severely controlling the civic space.

Indeed, in Observatory’s report we find evidence of a criminal (and administrative) justice system, which does not work as it is supposed to work in a “democratic, secular and social state governed by rule of law” — namely as a “check valve” that pressurizes power to flow in the democratic bottom-up direction and prevents anti-democratic power refluxes in the opposite direction — but works instead as a pressure hose at the disposal of the government, which it uses at its own pleasure, to disperse and silence critics by all the fore-mentioned “judicially authorized” measures and restrictions on their freedom.

In this sense, it seems to be the lack of judicial independence and impartiality, or more specifically the absence of institutional safeguards, which keep judges and prosecutors administratively and financially well protected against the political pressures of the government, which emboldens the government in its venture to drag the Turkish society to a dangerous journey into the grim wasteland of totalitarianism.

 To read the next part of this article please click here to turn the page.

The post Symptoms of ‘Power Reflux’ in Turkey (III) appeared first on Sivil Sayfalar.

What is exactly unhealthy and dysfunctional about the Turkish democracy?

Well, to the extent that it can still be called a democracy, the Turkish political system appears to suffer from a, what I call, for want of a better term, a ‘power reflux.’ What I mean by that is a situation, in which political power flows not from bottom up, but from top down. A situation, in other words, where it is not bundles of public opinion freely formed in an unrestrained public sphere, which guides governmental policy; but it is the government, which, with the help of a partisan media, a non-independent judiciary and a loyal police force, seeks to shape the public opinion in favor of its policies and against its critics.

To put it bluntly, the so-called Turkish “democracy” shows an increasingly worrying resemblance to a political system, where it is not what the common citizens think that guides what the government does; but it is the government which determines what the common citizens are supposed to think and allowed to say in public.

Now, such power refluxes, if taken to systemic extremes, would land a society in the grim wasteland of totalitarianism. Granted, the Turkish society is still not there, but Civil Pages’ and Observatory’s recently released reports present ample evidence, that the reason for that is not a lack of trying on the part of the Turkish government. In fact, the picture that emerges from both reports is that of a government which actively, systematically and aggressively seeks to predispose the public opinion against those individuals, groups or organizations, whose political views and/or actions it perceives as threats to its authority in wielding administrative power.

The government gives every impression of an ‘equal opportunity oppressor,’ who does not discriminate among non-supporters. Yet, when it comes to cracking down on them, from Observatory’s report we gather, that it is slightly more partial to triggering public vilification campaigns against certain groups such as Kurdish politicians and civil society actors working in the Kurdish regions of the country, LGBTİ+ and feminist women’s organizations, environmental activists and human rights defenders – particularly those focusing on most serious human rights violations like torture and police abuse.

Public discrediting, stigmatization, criminalization, judicial harassment through criminal investigations and prosecutions on bogus charges, prolonged detentions and non-compliance with European Court of Human Rights (ECtHR) rulings appear to be the practical tools of choice, which the government uses to turn the public opinion against a diverse group of actors. Among these actors are opposition politicians, prominent civil society professionals, human rights defenders, journalists, lawyers, academics and numerous others, whose most perceptible commonality appears to be publicly professing political views and opinions, which are not deemed sufficiently respectful of the president, supportive of his government and/or aligned with its policies.

By presenting this diverse group of political and civil society actors variously as ‘terrorists’, ‘terrorism supporters,’ ‘agents or operatives financed by Turkey’s foreign enemies’, ‘coup plotters’ or, in the case of feminist and LGBTİ+ groups, as ‘perverts or deviants trying to undermine the so called native and national values of the Turkish family,’ the government not only stifles and excludes their critical voices from the public opinion and will formation processes, but also intimidates others from expressing similar critical opinions within the earshot of those citizens, who form its popular support base.

The above mentioned practical tools function to hammer out a heavily restricted public sphere, which filters out critical voices. The combined chilling effect that the concerted use of these tools create comes in handy, also, in forging a severely controlled civic space. This, at least, is what we gather from the evidence presented in the Civil Pages’ report, where the interviewees (mostly civil society professionals) complain about the difficulty in retaining qualified personnel in civil society organizations – because in the face of the “criminal charges brought against human rights advocates and civil society professionals in such [high profile] court cases as the Büyükada or Gezi trials … most NGO professionals do not feel safe and NGO jobs are deemed to be rather risky” (pp. 9-10). According to the Civil Pages’ report, civil society professionals also share the opinion that “the increasing political pressure put on civil society organizations and the climate of fear it generates” is “the first and foremost external factor,” which explains “the current state of inactivity on the part of civil society organizations” (p.10).

[To read more on the above mentioned Büyükada or Gezi trials please click here.]

The combined chilling effect generated by the public vilification campaigns against “government non-supporters” does not, however, appear to be merely an incidental side-effect, which claims civil society organizations and actors as ‘collateral damages’ in government’s otherwise targeted crack-down on political actors and the plotters of the July 2016 coup attempt. On the contrary, in both Civil Pages’ and Observatory’s reports, we find evidence of a government, which is not only markedly uninterested in and oftentimes positively resistant to consulting with civil society organizations in its policy and decision-making processes, but also actively discourages civil society organizations from performing their monitoring and scrutinizing functions. The evidence also identifies a government expecting them instead to work exclusively as voluntary, charitable organizations, complementing but not contradicting governmental policies.

To discipline the civil society organizations to remain within the bounds of its rather limited expectations from them, the government seems to pursue what can only be described as a ‘carrot and stick strategy:’ The carrots dangled in front of the civil society organizations — in other words, the awards they can hope to collect as long as they behave and do not cross the government, appear to be twofold:

First there are the public funds, which the government distributes among civil society organizations entirely at its own discretion through non-transparent processes.

And second there are also the occasional invitations to consultation meetings with governmental and public administrative officials, which, according to the evidence of Observatory’s report are organized more often than not as “box-ticking exercises” (p.43) to keep up appearances, mostly against foreign partners.

If access to public funds and consultation meetings with government officials are the carrots dangled in front of the civil society organizations, there are also quite a few sticks, which threaten to hit them if they don’t stay in line. These include frequent and painstaking financial and administrative audits by public officials, liberally issued administrative fines, and a recently introduced legislation, which not only increases the upper limits of the said administrative fines to prohibitive levels, but also authorizes the minister of interior to suspend the staff, executives and even the activities of the civil society organizations.

In addition to this carrot and stick strategy, which the government appears to use to keep independent civil society organizations in line, Observatory’s report also presents evidence of a government, which encourages ‘well-behaving’ civil society organizations to spread  “alternative human rights narratives, which are allegedly based on the ‘traditional values of the society in Turkey,’ but which in fact ignore serious human rights issues on the ground as well as the underlying institutional deficiencies” (p. 47). This means that the government is not only attempting to filter out critical voices and opinions from the public opinion and will formation processes, but it also tries to fill the void left by their absence, by using ‘well-behaving’ civil society organizations as unsuspecting and seemingly independent mouthpieces to feed governmentally endorsed views and opinions into those processes.

All of these suggest that the Turkish government is out to forge not only a heavily restricted public sphere, but also a severely controlled civic space; so that the ultimate court of the public opinion remains under the threatening gaze and controlling actions of a ‘big brother’ wannabe state administration.

This is a clear case of a power reflux, if there is ever one — a case, in other words, where the government actively, aggressively and systematically attempts to reverse the democratic flow of power. It does so not merely to avoid the censure of the public opinion, but also to shape, frame, and indeed construct the public opinion; so as to continue to claim a semblance of democratic legitimacy in wielding the administrative power of the state.

 To read the next part of this article please click here to turn the page.

The post Symptoms of ‘Power Reflux’ in Turkey (II) appeared first on Sivil Sayfalar.

That said, the question ‘what is exactly unhealthy and dysfunctional about the Turkish democracy?’ is still worth asking. It is worth asking not only because the Turkish government still insists on calling the political system it operates “a democracy,” but also because popularity and approval ratings consistently measured between 40 to 50 give the government a seemingly legitimate excuse to make that claim.

Luckily the qualitative evidence presented in two recently released civil society reports, one by Civil Pages focusing on “the growing gap between civil society and political actors”^[1] and the other by the Observatory For the Protection of Human Rights Defenders (Observatory) documenting “the shrinking space of the freedom of association”^[2] in Turkey allow us to venture an answer to that question. In a moment I will divulge that answer and turn to those reports.

But let me first clarify what I mean by a ‘healthy and functional democracy.’

 Healthy and functional is a democracy, where public opinion guides governmental policymaking and where elected governments are held accountable in the ultimate court of the public opinion for the successes or failures of the policies, they implement through the public administrative machinery of the state bureaucracy. Thus, for example, Juergen Habermas, one of the foremost theorists of democracy of our times, conceptualizes democratic politics as a dynamic process of political opinion and will formation — a process, in which discernible bundles of public opinion on matters of common concern are formed in and through reasoned political exchanges in an unrestrained political public sphere, open to all concerned citizens as equal and free participants. Those bundles of public opinion are then translated into the deliberatively formed legislative will of an elected parliament, which, in turn, authorizes and charges the government with the task of making and implementing policies reflecting that legislative will; and ultimately the public opinion in which that will is rooted.^[3]

Furthermore, in healthy and functional democracies elected governments invariably make sure that they involve civil society organizations and actors in their policy and decision-making processes. They do this not because a mysterious, inexplicable generosity morally compels them to share their power with the latter, but because doing so is the best way to ingratiate themselves with the public opinion. And doing so improves their chances for a possible re-election. For one thing, civil society organizations and actors are usually situated much closer to the everyday lives of the common citizens than the centralized and formally structured mechanisms of the cumbersome state bureaucracies. Therefore; by incorporating civil society perspectives into their policy-making processes, elected governments can better align themselves with the concerns and priorities of those, whose favorable opinions they need to get re-elected — namely the common citizens. For another, the specialized focus and expertise of the civil society organizations on specific issue areas and/or localities can be put to good use by governments in developing and implementing better targeted and more effective policies which, in turn, can get them even more ‘brownie points’ from the public opinion.

Additionally, democracies are deemed healthy and functional also to the extent that governmental policies – made and implemented with the involvement of the civil society organizations – remain subject to further monitoring and critical scrutiny; not only by the elected legislators in the parliament, but also by independent civil society and media organizations; and, ultimately, by the common citizenry. For that to happen, however, the public sphere must remain unrestrained and the civic space open, at all times. For merely then, can the citizens feel free to not only form, join or work at non-governmental associations monitoring and assessing governmental policies, but also to share their critical assessments with other citizens, without fearing reprisals or intimidation by state agents.

Finally, all healthy and functional democracies boast an institutional safeguard, which ensures that the public sphere remains unrestrained, and the civic space remains open at all times. That safeguard is called “the rule of law” and it avails itself of the constitutional protections of a well-functioning legal order, based on fundamental human rights and freedoms applied by an independent and impartial judiciary. In that institutional setup the legal framework sets the limits of what the governments and governmental officials can and cannot do in wielding the public administrative power of the state, while an independent and impartial justice system applies that framework to individual cases —e.g. to individual claims of governmental or administrative overreach. In this sense ‘the rule of law’ functions as a check-valve, which ensures that power flows from public opinion to governmental policy and not vice versa.

Thus, together with an active, well-informed and engaged citizenry, a vibrant and well-organized civil society, including an independent, objective and investigative news media, and an unrestrained public sphere, where citizens can freely exchange opinions on matters of common concern, ‘the rule of law’ is one of the four pillars on which the health of a functional democracy rests.

To put it in a nutshell, then, democracies are deemed healthy, functional and, indeed, democratic precisely because in such political systems political power flows from bottom up, from the discursively formed public opinions of the common citizenry at the grassroots level, to the legislatively authorized and governmentally made public policies, implemented through the public administrative machinery, at the state level. And that quintessentially democratic flow of power from bottom up, from public opinion to governmental policy, is guaranteed by the ‘rule of law’.

 To read the next part of this article please click here to turn the page.

^[1] Civil Pages & Friedrich Ebert Stiftung, The Growing Gap Between Civil Society and Political Actors in Turkey, April 2021. Available at: https://www.sivilsayfalar.org/raporlar/the-growing-gap-between-civil-society-and-political-actors/

^[2] The Observatory for the Protection of Human Rights Defenders (Observatory-OMCT) and Human Rights Association (İHD), Turkey’s Civil Society on the Line: A Shrinking Space for Freedom of Association, May 2021. Available at: https://www.fidh.org/en/region/europe-central-asia/turkey/turkey-ongoing-crackdown-poses-existential-threat-to-independent-26851

^[3] Juergen Habermas, Between Facts and Norms: Contributions to a Discourse Theory of Law and Democracy, MIT Press, 1992. Particulary see Chapter 7: “Deliberative Politics: A Procedural Concept of Democracy” and Chapter 8: “Civil Society and the Political Public Sphere.”

The post Symptoms of ‘Power Reflux’ in Turkey appeared first on Sivil Sayfalar.

Daha önce AYM’nin barış akademisyenleri kararı ile ilgili olarak yazdığım yazıda bahsetmiştim: ‘Bu Suça Ortak Olmayacağız’ başlıklı bildiriyi imzalayan 2 bini aşkın akademisyenden biri de benim. Hani konu ile ilgili her yeni gelişme olduğunda medyada çıkan haberlere eşlik eden bir takip fotoğrafı var ya (bilirsiniz canım, hani bazı gazetelerde arkasına ‘hendeklerin’ fotoşoplandığı o meşhur fotoğraftan bahsediyorum), işte o fotoğrafın tam ortasında, ellerine önüne kavuşturmuş, mahçup bir ifadeyle kameraya bakan, gözlüklü sakallı kişi benim.

O fotoğraf çekildiği sırada ülkenin güney doğusunda sokağa çıkma yasaklarının, şehir çatışmalarının sürdüğü, aralarında kadın ve çocuklarında bulunduğu sivil ölümlerinin yaşandığı bir şiddet ortamı hüküm sürüyordu. Biz de o gün açıkladığımız bildirimizle, devlete hukuk çerçevesindeki görevlerini anımsatmış, güneydoğuda hüküm süren şiddet ortamında devletin adını kullanarak suç işleyenlerin tespit edilerek cezalandırması için yine devleti göreve davet etmiş ve şiddete değil, diyaloğa dayalı bir çözümün benimsenmesi yolundaki görüşümüzü dile getirmiştik. Ne var ki bizim bu ‘barış ve diyalog yanlısı’ çıkışımızdan devletin üst makamları pek haz etmemişlerdi.

Velhasıl, o bildiriye imza koyan diğer meslektaşlarım gibi, benim hakkımda da açılmış bir ağır ceza davası vardı ve kendisi de aynı suçtan yargılanıp hüküm giymiş ama hükmün açıklanması geri bırakılmış eşimin verdiği beraat ‘müjdesi’ de o dava ile ilgiliydi. AYM kararının hayrını ben de görmüştüm.

Keşke size haberi ilk duyduğum andaki hissiyatımın sevinç, rahatlama, ülkemde adalet mekanizmalarının işlediğini görmüş olmanın verdiği iç huzuru filan olduğunu söyleyebilseydim. Ama kimseye yalan borcum yok, aklımdan geçen ilk düşünce şu oldu: ‘Önce bildirideki imzasının arkasında duran hemen herkese dava açıldı, bana açılmadı, neden açılmadı anlamadım. Sonra, bana da dava açıldı, aradan üç sene geçmişken neden açıldı anlamadım. Dava açıldıktan sonra yargılama durduruldu, neden durduruldu anlamadım. Şimdi de, hiç haberim yokken beraat etmişim. Arkadaş, insan bu kadar mı kendi hayatının öznesi olamaz?!’

Gerçekten de bu garip süreçte, benim kendi irademle aldığım ve uyguladığım tek karar, barış ve diyalog talep eden o bildiriye imza atmaktı ki bu kararımdan ne o gün, ne bugün zerre pişmanlık duymadım. Ama tüm bu süreçte, imza atmam dışındaki hemen her şey benim dışımda yaşanmıştı.

Sonra “zaten ne bekliyordum ki,” dedim kendi kendime, “insanın kendisini kendi hayatının öznesi olarak hissetmesi ancak insan haklarına dayalı bir hukuk düzeninin eksiksiz işlediği demokratik ülkelerde sahip olunabilecek bir beklenti, zira ancak böyle ülkelerde siyasal iktidarlar bunun koşullarını oluşturmakla mükellef kılınabilirler. Türkiye’yi ise, bırakın insanların kendi hayatlarının öznesi olabilmeleri için gerekli koşulları oluşturmayı, tam aksine, yargı, yasama ve yürütme erklerini tek bir makamın uhdesinde birleştirmiş, insanları kendisine ve sadece kendisine tabi kılmaya çalışan, bu amaçla polisi, savcılıkları, hatta mahkemeleri ve yargı süreçlerini sopa olarak kullanan bir siyasal iktidar yönetiyor. Böyle ülkelerde insanlar, ancak siyasal iktidar tarafından düşman olarak kodlanıp, hedef alınmayı göze alabildikleri ölçüde teba olmaktan çıkıp, özne olabilirler.”

Bilmiyorum okuyucularımın arasında ‘tüm bunları bize neden anlatıyorsun? Siyaset yapacaksan git, başka yerde yaz! Sivil toplumla ne alakası var, bu anlattıklarının?’ diye soracak olan var mıdır? Hiç sanmıyorum ama, hadi olabileceğini varsayıp, bu sorunun muhayyel sahibine dilim döndüğünce bir yanıt vereyim.

Çok alakası var: Bir defa, biz imzacı akademisyenler ‘sivil’ yurttaşlardık (hala da öyleyiz), bu sıfatımızla, gönüllü olarak bir araya gelip, yaşadığımız coğrafyada, hepimizi ilgilendiren yakıcı bir sorun konusunda ortak bir söz, ortak bir talep oluşturmuş ve bu sözümüzü, hem devletin yetkili makamlarına, hem de aynı toplumsal çatı altında birlikte yaşadığımız diğer vatandaşlara, yani kamuoyuna, bir basın açıklaması vasıtasıyla duyurmuştuk. Bunu yaparken hiç birimiz gizemli ‘bir üst akıldan’ emir almamış, hepimiz kendi özgür aklımızın ve kendi özgür vicdanımızın sesine kulak verip bu ‘söze’ kendi özgür irademizle, gönüllü olarak ortak olmuştuk. Bizi birbirimize bağlayan şey hepimizin takipçisi ya da destekçisi olduğumuz bir siyasal hareket, bir örgüt, bir parti filan  değil, sadece ve sadece vicdani kanaatlerimiz (ve mesleklerimiz) arasındaki bu ortaklaşmaydı. Evet, büyük ekonomik kaynaklara erişimi olan bir vakfımız, vilayetten izinle kurulmuş bir derneğimiz yoktu, ama bir araya gelmemiz, o bildiriyi yazmamız, imzalamamız, bir basın açıklaması yoluyla duyurmamız; tüm bunlar, ders kitaplarında örnek olarak verilebilecek, en hasından ‘sivil toplum faaliyetleriydi.’

Ve evet, o bildiride birlikte yaşamanın koşullarının oluşturulmasına yönelik, barış ve diyalogdan yana bazı önerilerimizi dile getirmiş, bu önerilerimizi de kamusal alanda, hem devletin yetkili makamlarına, hem de diğer vatandaşlara duyurmuştuk; bu anlamda sözümüz siyasiydi. Ama kim demiş sivil toplum siyaset konuşamaz diye? Yoksa siz sivil toplumu sadece hayır derneklerinden müteşekkil bir şey mi sanıyorsunuz?

The post Kim Demiş Sivil Toplum Siyaset Konuşmaz Diye? appeared first on Sivil Sayfalar.

Önce şu tespiti yapalım: Türkiye coğrafyasında yaşayan nüfus kendi içinde müthiş bir çeşitlilik gösteriyor. Öyle ki, bu çeşitliliğin içinde barındırdığı etnik, vicdani, düşünsel ve cinsiyet ve cinsel yönelim bağlamındaki tüm farklılıkları, kapsayıcı bir biçimde, yani tek bir yurttaşı dahi dışarıda bırakmadan listelemeye kalkarsak, ciltler doldurmaya başlarız: Türkler, Kürtler, Ermeniler, Rumlar, Süryaniler, Sünni Müslümanlar, Aleviler, Ortodoks, Katolik ve Protestan Hristiyanlar, Yahudiler, Ateistler, Laikçiler, İslamcılar, Sosyalistler, Milliyetçiler, Ulusalcılar, Kemalistler, Muhafazakarlar, Liberaller, erkekler, kadınlar, gey, lezbiyen ve biseksüeller… Liste bu şekilde uzayıp gider ve ihtimaldir ki liste ne kadar uzatılırsa uzatılsın, listeye dahil edilen kimlik belirleyenleri ne kadar çeşitlendirilirse çeşitlendirilsin, birileri yine de kendilerini dışarıda bırakılmış hissedebilirler.

Toplum içindeki ve siyaset sahnesindeki varlıklarını, farklı etnik, vicdani, düşünsel, cinsiyet ve cinsel yönelim belirleyenlerinden hareketle tanımlayan insanların gösterdiği bu çeşitliği bir zenginlik olarak görüp savunabilir, ya da için de yaşadığımız coğrafyanın bir bahtsızlığı olarak görüp, bu duruma kızabiliriz. Sevinçle, ülkemizin rengarenk bir mozaikten müteşekkil olduğunu da söyleyebiliriz, öfkesini veciz bir ifadeyle dile getirmeye çalışan eski bir Türk siyasetçisi gibi, ‘ne mozaiği ulan!’ da diyebiliriz.

Ama üzerinde yaşadığımız topraklarda gözlemlediğimiz bu çeşitliliği yok sayamayız. Çünkü bu çeşitlilik bir olgudur — biz sevsek de vardır, sevmesek de. Ona kucak açabilir, ya da ona saldırabiliriz, ama varlığını inkar edemeyiz.

Üstelik bu çeşitlilik, sadece bizim ülkemize, bizim üzerinde yaşadığımız coğrafyaya mahsus bir olgu da değildir. Bütün modern toplumlar, kendi içlerinde, o veya bu şekilde, o veya bu ölçüde, bu türden bir çeşitlilik  barındırırlar. Yani çeşitlilik olgusu bir zenginlikse, bütün toplumlar bu zenginliğe sahiptir, bir bahtsızlıksa da, bütün toplumlar bu bahtsızlıktan muzdariptir. Dolayısıyla, bizimkisi de dahil olmak üzere, yerküre üzerindeki hiç bir toplumun içinde barındırdığı çeşitlilik bağlamında kendisini diğerlerine kıyasla daha zengin veya daha bahtsız hissetmesinin bir anlamı yoktur.

Hadi bir adım daha ileri gidelim: çeşitlilik olgusu belli tarihsel dönemlerde, belli toplumlarda, belli koşullarda ortaya çıkan, başka dönemlerde, başka toplumlarda, başka koşullar altında ise yok olabilen bir şey de değildir. Çağdaş Siyaset Kuramı’nın en zihin açıcı düşünürlerinden biri olan Hannah Arendt’in ağzıyla söylersek, çeşitlilik, en genel anlamıyla, ‘insanlık durumunun’ bir parçasıdır: ‘Hepimiz aynıyız, yani insanız’ der Arendt, ‘ama bu öyle bir aynılıktır ki, hiç kimse, geçmişte yaşamış, şimdi yaşayan veya gelecekte yaşayacak başka bir kişiyle aynı değildir ve olamaz.’

Dolayısıyla bu çeşitliliği bir zenginlik olarak görüp onu kucaklayanlarımız, insanlığı kucaklamış olurlar. Onu bir bahtsızlık olarak görüp, içinde barındırdığı renklerden birinin diğer tümüne hakim olmasına çalışanlarımızın yolu ise, savaşa, soykırıma, kısaca: insanlığa karşı suç işlemeye çıkar.

Çeşitlilik olgusunun kaçınılmazlığını kabullenmek tüm bu çeşitliliğimizle barış içinde birlikte yaşamak yönünde ortak bir iradenin oluşabilmesi için atmamız için gereken ilk adımdır. Ama bu ilk adımı attığımızda, yani çeşitlilik olgusunu kabullenip, çoğulculuk güzellemeleri yapmaya başladığımızda, işimiz bitmiş olmaz, tam tersine asıl o noktada başlar. Zira ‘farklılıklarımızla bir arada nasıl yaşayabiliriz?’ sorusu, tam da bu noktada bizden bir yanıt talep eder: Herkesin farklı doğrulara inandığı, benim iyi dediğime, ötekinin kötü, berikinin güzel dediğine, öbürünün çirkin dediği bir ortamda, insanların kavgasız, gürültüsüz bir arada yaşaması nasıl mümkün olur?

Aşık Veysel’in dediği gibi:

Kim okurdu kim yazardı

Bu düğümü kim çözerdi

Koyun kurt ile gezerdi

Fikir başka başka olmasa.

Ben bu düğümü, insan haklarına dayalı bir hukuk düzeni içinde, çoğulcu, eşitlikçi, barışçı, diyaloğu ve akılcı tartışmayı özendiren değerlerden müteşekkil bir demokratik siyaset zemininde buluşabildiğimiz ölçüde çözebileceğimizi düşünenlerdenim. ‘Fikrin başka başka olduğu’ ortamlarda, yani düşünsel ve vicdani çeşitlilik koşulları altında, demokratik değerler üzerinde böylesi bir ortaklaşmanın nasıl mümkün olabileceği sorusunu, bundan on sene kadar önce, “Neden Demokrasi, Nasıl İstikrar: Rawls-Habermas Tartışması” isimli kitabımda (İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2009) ele almıştım. Hem bu konuya, hem de modern toplumlarda, dışlayıcı söylemlerle ötekileştirilen insanların, demokratik görüş ve irade oluşturma süreçlerine nasıl dahil edilebilecekleri gibi, çağdaş demokrasi kuramında haklı olarak önemsenen ve çokça tartışılan diğer konulara, ilerideki yazılarımda yine değineceğim.

Ama bugün gündeme dahil edilmesi gereken başka bir sorunumuz daha var; önceki yazımda değinmiştim, bugün adına kibarca ‘sağ popülizm’ dediğimiz şey, Trump Amerika’sından, Putin Rusya’sına, Orban Macaristan’ından, Bolsonaro Brezilya’sına, dünyanın bir çok ülkesinde iktidarda. Ayrıca, Almanya’dan İtalya’ya, Avusturya’dan Fransa ve İsveç’e dek, dünyanın bir çok ülkesinde, sağ popülist hareketler henüz iktidara gelmemiş olsalar da, ciddi bir yükseliş içindeler. Tıpkı Türkiye’nin içinden geçtiği kutuplaşma sürecinde olduğu gibi, bu ülkelerde de, iktidara gelmek veya iktidarda kalmayı sürdürmek isteyen popülist siyasetçiler, destekçi tabanlarını büyütmek veya muhafaza etmek için,  insanların varoluşsal korkularını harekete geçirerek, toplum içinde var olan kültürel gerilim hatlarını biraz daha germek üzerine kurdukları bir oyun planını izliyor; farklılıklarla bir arada yaşamanın yollarını arayan, bunun koşullarını oluşturmaya çalışan insanları ise sayılarını artırmaya ya da muhafaza etmeye çalıştıkları ‘dostlarına’ saldırılması gereken ‘düşmanlar’ olarak hedef gösteriyorlar.

Dolayısıyla dünya tarihinin sağ popülizmin yeniden yükselişe geçtiği  şu içinde bulunduğumuz döneminde, insan Aşık Veysel gibi sormadan edemiyor: insanlığı tüm çeşitliliğiyle kucaklamaya çalışan ‘koyunların,’ bizzat bu çeşitliliği bir tehdit olarak algılayıp, onu yok etmeye çalışan ‘kurtlarla’ bir arada yaşaması mümkün müdür? Mümkün değilse, demokratik görüş ve irade oluşturma süreçleri, bu süreçleri insanların varoluşsal korkularını harekete geçirerek istismar eden popülist siyasetçilere karşı nasıl korunaklı kılınabilirler? Daha açık bir ifadeyle: dışlayıcı, ötekileştirici söylemler ve bu söylemlerden nemalanan popülist siyasetçiler demokratik süreçlerden nasıl dışlanabilirler?

Biliyorum insanlığı tüm çeşitliliği ile kucaklamaya çalışanlarımız için ‘dışlamayı’ konuşmak çok zor, sevimsiz ve kendi içinde çelişkili gibi gelen bir şey.  Ama dünya tarihinin önümüzdeki evresinde, insani çeşitliği mümkün olan en geniş kapsayıcılıkla kucaklayabilmek için, bu çeşitliliğe yönelik tehditleri mümkün olan en dar dışlayıcılıkla nasıl belirleyebileceğimizi düşünmekten kaçamayacakmışız gibi geliyor bana. Bilmiyorum Kant’ın şu sözleri size de hassasiyetle yürütülmesi gereken bu tartışmaya başlamak için anlamlı bir çıkış noktası gibi gelir mi?

“Özgürlüğün belli bir şekilde kullanımı genellenebilir yasalarla uyumlu bir özgürlüğün kullanımına engel teşkil ediyorsa (yani bir haksızlıksa), özgürlüğün o kullanımına karşı zorlayıcı önlemler almak, özgürlüğün engellenmesini engellemek anlamına gelir, dolayısıyla bu çeşit önlemler, genellenebilir yasalarla uyumlu özgürlüklerle bağdaşır, yani hukuka uygundur.”

The post Koyun Kurt İle Gezerdi, Fikir Başka Başka Olmasa… appeared first on Sivil Sayfalar.

Bu ciddi ve kırılması zor bir döngü, zira varoluşsal korkular, korkulan nesneye karşı hissedilebilecek sevgi, dayanışma, hoşgörü, merhamet, anlayış gibi diğer tüm insani duyguları perdeleyen ve bir şekilde teskin edilmeden, o nesnelere karşı öfke ve nefret dışında, başka duyguların beslenmesine izin vermeyen şeyler. Dahası, varoluşsal korkular insan zihninin aklı, mantığı ve vicdanı önceleyen bir yerinden neşet ettiklerinden, bir kez tetiklenip, harekete geçirildiklerinde, aklın ve mantığın terazisinde tartılmaları, vicdan tarafından kontrol edilmeleri güç olabiliyor.

Ve son olarak, siyasal yaşamda aldığımız bir takım kararların, yaptığımız bir takım tercihleri, söylediğimiz bir takım sözlerin gerisinde akıl ve mantık dışı korkularımızın yattığını kabul etmek de zor olabiliyor. Zira biz insan evlatları, genellikle, korktuğumuzun görülmesinden de korkuyoruz ve bunu kendimizden bile ustalıkla gizleyebiliyoruz. Nasıl mı? Suçu, kendi korkularımızın akıl ve mantık dışılığında, kendi vicdanlarımızın kör noktalarında aramak yerine,  ‘öteki’ kampta yer alan ‘hainlere,’ ‘ahmaklara,’ ‘düşmanlara’ atarak!

Dolayısıyla, kutuplaşma döngüsüne kapıldığımızda, hepimiz kendimizi, korktuğumuz öteki kamptaki düşmanların saldırısına uğramış mağdurlar olarak hissediyor, kendimizi mağdur hissettiğimiz ölçüde de ‘öteki’ kamptaki ‘düşmanlarımıza’ saldırmakta bir beis görmüyoruz. ‘Öteki’ kamptaki ‘düşmanlarımız’ ise, biz onlara saldırdıkça, bizden korkmakta ne kadar haklı olduklarını görüp, kendilerini saldırıya uğramış mağdurlar olarak hissediyor ve bu mağduriyet hissinin verdiği iç huzuruyla, onlar da bize saldırıyorlar. Velhasıl bu yıpratıcı çark, korkularımızı her seferinde biraz daha derinleştirerek, çeşitlendirerek ve somutlaştırarak ve her seferinde bizi birbirimize biraz daha düşürerek, bu şekilde dönmeye devam ediyor.

Peki bir siyasal iktidar, istikrarından, birliğinden, bekasından sorumlu olduğu bir toplumun, ayrışmasıyla, istikrarsızlaşmasıyla ve bekasının tehlikeye girmesiyle sonuçlanacağı baştan belli olan böyle bir kutuplaştırma politikasını bilinçli olarak izlemeyi neden tercih eder? Bir ülke coğrafyasında yaşayan tüm yurttaşların, siyasal tercihleri ne olursa olsun, sırf yurttaş oldukları için, hem ‘yerli’ hem de ‘milli’ unsurlar olarak görülmeleri ve böyle kabul edilmeleri gerekirken, bir iktidar neden sadece kendisine oy veren toplum kesimlerini ‘yerli ve milli’ olarak tanımlar, kendisine oy vermeyen ve kabaca ülke nüfusunun yarısına denk düşen sayıda yurttaşı milletin bekasını tehdit eden ‘dış düşmanların yerli iş birlikçileri’ veya onlar tarafından kandırılmış dönekler olarak göstermeye çalışır?

Son yıllarda tüm dünyada yükselişte olan sağ popülist siyasal hareketlerin politik imgeleminde önemli bir yeri olan Alman muhafazakar düşünür Carl Schmitt’in ‘siyasal’ kavramsallaştırması, bize bu soruyu yanıtlamakta yardımcı olabilir.

Schmitt’e göre, nasıl ekonomik kavramı kârlı ve kârsız, estetik kavramı güzel ve çirkin, ahlak kavramı ise doğru ve yanlış ayırımlarıyla tanımlanıyorsa, siyasal kavramı da dost ve düşman arasındaki ayırıma dayanır. Benim varlığımı kendi bekasına tehdit gören, dolayısıyla kendi varlığıyla benim bekamı tehdit eden, benim düşmanımdır. Kendi bekasını, benim bekamla özdeş gören, dolayısıyla benim varlığımı, kendi varlığını savunurcasına savunan ise benim dostum….

Bir grup insan, siyaset sahnesindeki dostluklarını, yani ortak politik tavırlar geliştirebilmelerini ve o tavırlar doğrultusunda birlikte hareket edebilmelerini aynı varoluşsal tehdit algısını paylaşmalarına, aynı düşmana düşman demelerine borçludur. Yani aramızdaki etnik, vicdani, düşünsel, sınıfsal farklılıklar ne olursa olsun, birbirimizi aynı dava uğruna mücadele eden ‘neferler’ olarak görmemize olanak veren, bizi ortak bir politik kimliğe kavuşturan, bir anlamda siyasette ‘bizi’ BİZ yapan şey, dost-düşman hattını tam olarak aynı yerden çekmemizdir, Schmitt’e göre.

Kendine geniş bir popüler destek tabanı oluşturarak, demokratik siyasetin sunduğu meşruiyet zemininde iktidara gelmek isteyen, ya da sahip oldukları popüler destek tabanının erimesinden korkarak iktidarını muhafaza etmek isteyen popülist siyasetçilerin, içinde siyaset yaptıkları toplumlarda bilinçli bir kutuplaştırma politikası izlemelerinin altında yatan temel düşünce de budur işte:  Popülist siyasetçiler, İnsanların geçmişten gelen, üzerine çok düşünülmemiş, akıl ve vicdan terazisinde tartılmamış varoluşsal korkularını, dışlayıcı, ötekileştirici söylemlerle harekete geçirmek, sonra da kendilerini o çok korkulan düşmanlara karşı demir gibi bir iradeyle mücadele eden, gözü pek liderler olarak sunmak isterler. Dolayısıyla, popülist siyasetçi, oyun planını, toplum içinde zaten varolan kültürel gerilim hatlarını biraz daha germek ve gergin tutmak üzerine kurar.

Peki kimdir popülist siyasetçinin edinmek veya muhafaza etmek istediği ‘dostlarına’ hedef gösterdiği ‘düşmanlar’? Bu sorunun yanıtı, hangi siyasetçiden, hangi toplumdan veya hangi tarihsel dönemden bahsettiğimize göre değişir, ama genel bir kural arıyorsak, söz konusu toplumda kültürel olarak kime karşı düşmanlık en çok ‘iş yapacaksa’ hedef gösterilen ‘düşmanlar’ da onlardır, diyebiliriz. 1930’lar Almanyasında Yahudi düşmanlığı epey bir ‘iş yapmıştı’ mesela. Günümüz Avrupasında sağ popülizm değirmenini yabancı ve Müslüman düşmanlığından taşıdığı suyla döndürüyor. Amerika’da Trump, Meksikalı göçmenlere beslenen düşmanlığın ekmeğini yiyor. ‘Yeni’ Türkiye’de ise, söylemeye hacet yok, etnik kimlikler ve vicdani kanaatler arasındaki ayrışmalar, özellikle de Türkçü – Kürtçü ve İslamcı – Laikçi kesimler arasındaki gerilimler, popülist siyasetçilerin kullanabileceği düşmanlıklar üretmek konusunda oldukça mümbit birer kültürel zemin sunuyorlar.

Ne var ki, popülist siyasetçinin destekçi tabanını artırmasında ya da muhafaza etmesinde çok işine yarayan bu oyun planı, bir yanıyla da çok derin bir çelişkiden muzdariptir: İnsanlar popülist siyasetçiye kendilerini o pek tanımadıkları ama çok korktukları düşmanlarına karşı koruması,  onlardan duydukları korkuyu teskin etmesi, kendilerine güven vermesi için yanaşırlar. Oysa popülist siyasetçi, siyaset sahnesindeki ‘lider’ pozisyonunu, o düşmandan kaynaklanan ortak tehdit algısının sürmesine, yani teskin edilmesi umulan korkuların yakıcılıklarını muhafaza etmesine borçludur. O korkular diner, o düşmanlık biter, o tehdit, tehdit olarak algılanmazsa, popülist siyasetçinin liderliği etrafında örülmüş politik kimlik de dağılır, popülist siyasetçinin destek tabanı erir. Schmitt’in ağzıyla söyleyecek olursak, neferler ‘düşmansız’ popülist lider ise ‘dostsuz’ kalır. Popüler destek tabanını yitirmiş bir popülist liderin ise, ne popülizminden, ne de liderliğinden bahsetmek mümkündür.

İşte bu nedenle popülist siyasetçiler, hele ki iktidardaysalar, en çok toplum içinde çizdikleri dost-düşman hatlarını aşan köprüler kurmaya, diyalog kanalları açmaya, birbirine düşmanlık besleyen toplum kesimlerini uzlaştırmaya çalışan, bu amaçla dışlayıcı değil, kapsayıcı, tek sesli değil, çoğulcu, savaşı değil barışı, silaha değil diyaloğa dayalı çözümleri savunan söylemler benimseyen ve yayan insanlardan, siyasetçilerden ve kanaat önderlerinden korkarlar.

Dolayısıyla size, Osman Kavala’nın ve Selahattin Demirtaş’ın neden hala hapiste tutulduğunu, Barış Akademisyenlerine karşı neden eşi benzeri görülmemiş bir karalama ve linç kampanyası yürütüldüğünü, 31 Mart seçimlerinin neden tekrarlandığını, Gezi yargılamalarını vs., bir de Schmitt’in dost-düşman ayırımına dayalı siyasal kavramsallaştırmasının çizdiği bu çerçevede düşünün derim. Ve tabii Tahir Elçi’nin, Hrant Dink’in ve daha nice barış gönüllüsünün neden öldürüldüklerini de…

The post Kutuplaştırma Siyaseti ve Popülizm appeared first on Sivil Sayfalar.

Aklımıza gelen ilk yanıt, farklı siyasal tercihlerde bulunmamız, farklı siyasal partileri, liderleri veya ittifakları desteklememiz olacaktır, muhtemelen. Ama sandığa yansıyan oy verme davranışlarımızı, yani örneğin bazılarımızın Cumhur, bazılarımızınsa Millet ittifakını destekliyor olmamızı, aramızdaki ayrışmanın nedeni değil, sonucu olarak görelim, derim ben. Zira biz farklı farklı siyasal partileri, liderleri veya ittifakları desteklediğimiz için birbirimize düşmüş değiliz ki! Tam tersine bizim için çok önemli gördüğümüz bazı konularda ayrıştığımız için farklı siyasal tercihlerde bulunuyoruz. İşte ben de, ilk olarak, hangi parti, ittifak veya liderleri destekleyeceğimize ilişkin kararlarımızı önceleyen bu ayrışmanın adını bir koyalım diyorum.

Türkiye siyasetinin geleneksel ihtilaf eksenleri olarak kodlanan Türkçülük-Kürtçülük, Laikçilik-İslamcılık, sağcılık-solculuk gibi etnik, vicdani ve ideolojik farklılaşmaların, bu konuda bize yardımcı olabileceklerini hiç sanmıyorum. Şöyle söyleyeyim: içinde yaşadığımız kutuplaşmayı, toplumun Türkçü-İslamcı-muhafazakar kesimleri ile Kürtçü-Laikçi-solcu kesimleri arasındaki bir gerilim olarak okumak çok bildik bir şablona dayandığı için ilk başta anlamlı gibi gelse de, nüansız ve kolaycı dolayısıyla da yanıltıcı bir yaklaşım olur, kanaatindeyim.

Neden mi? İstanbul’da 23 Haziran’da yenilenen İstanbul Belediye Başkanlığı seçimlerinde sandığa yansıyan tablo bile bize bu bildik şablonun neden yeterince açıklayıcı olmadığını göstermeye yeter aslında. Bu seçimlerde Millet ittifakı adayı Ekrem İmamoğlu’nun destekçileri arasında, laikçi ve solcu seçmenlerle birlikte Kürtler, Türk milliyetçileri ve İslamcılar da vardı. Cumhur ittifakı saflarında da siyasal İslamcılar ve Türk milliyetçileriyle birlikte, yaşam tarzı laik olan, sol veya liberal bir siyasal geçmişe sahip, ya da geçmişte Kürt siyasal hareketinde yer almış isimlerin bulunduğunu biliyoruz. Hatırlarsak 16 Nisan 2017 referandumunda da benzer bir tablo ortaya çıkmıştı; sonuçta küçük bir farkla önerilen siyasal sistem değişikliğine evet diyen blok kazanmış olsa da, 23 Haziran  seçimlerindekine benzer bir çeşitliliği, hem evet, hem de hayır diyen bloklarının kendi içlerinde, o referandumda da gözlemlemiştik.

Birbirine karşıt siyasal kampların kendi içlerinde gözlemlediğimiz bu düşünsel, vicdani ve etnik çeşitlilik, tanımlamaya çalıştığımız kutuplaşmanın, Türkiye siyasetinin geleneksel ihtilaf eksenlerini çaprazlamasına kestiğini gösteriyor ki içinde yaşadığımız dönemi Türkiye siyasi tarihinde ayrıksı kılan en önemli özelliklerden biri de bu olsa gerek. Öyle bir kutuplaşma sürecinden geçiyoruz ki Türk Türk’e, Kürt Kürt’e, Laikçi Laikçiye, İslamcı İslamcıya, solcu solcuya, sağcı sağcıya düşebiliyor. Ya da tersinden söylersek, Türkiye siyasetinin kadim ihtilaf eksenlerindeki etnik, vicdani veya ideolojik ortaklaşmalar dahi, hali hazırda yaşamakta olduğumuz kutuplaşmayı kırmaya, dolayısıyla da adını koymaya çalıştığımız ayrışmayı tanımlamaya yetmiyor. Hatta yetmediği gibi, o ayrışmaya ilginç bir boyut daha katıyor: Bizi ayrıştıran şey her ne ise, belli ki onu en az etnik kimliklerimiz, vicdani kanaatlerimiz ve ideolojik tavırlarımız kadar, hatta belki onlardan bile daha çok önemsiyoruz.

Düşünsel, vicdani veya etnik açıdan ortaklaşmakla birlikte kendilerini içinde yaşadığımız kutuplaşmanın farklı taraflarında konumlandırır halde bulan insanların, birbirlerini, ruhlarını maddi veya siyasi çıkarlar uğrana düşmana satmış dönekler ve hatta hainler olmakla suçlamaları, Türkiye siyasetinde artık kanıksanmış bir polemik konusu haline gelmiş olsa da, tanımlamaya çalıştığımız ayrışmanın, siyasal iktidarın ekonomik nimetlerinden yararlananlarla, yararlanmayanlar arasındaki farklılaşmayla tarif edilebilecek bir şey olduğunu da sanmıyorum. Siyasal iktidarın dost gördüklerine cömert, düşman gördüklerine hoyrat davrandığı yadsınamaz bir gerçek elbette. Ama bu da nedenden çok sonuç olarak görmemiz gereken bir olgu bence. Zira siyasal iktidar, cömert davranacaklarına dost, hoyrat davranacaklarına düşman demiyor; tam aksine dost dediklerine cömert, düşman dediklerine hoyrat davranıyor. Yani siyasal iktidarın kimin dost, kimin düşman olarak görüleceğine ilişkin kararı, kime nasıl davranılacağına ilişkin kararını önceliyor.

Dolayısıyla bizim sormamız gereken soru siyasal iktidarın dostlarını ve düşmanlarını belirlerken nasıl bir ölçüt kullandığı olmalı. Başka bir deyişle, siyasal iktidarın, dost görüp,  ekonomik nimetlerden cömertçe yararlandırdığı insanlar ve gruplar, gördükleri bu ayrıcalıklı muameleyi, siyasal iktidarla nasıl bir ortaklaşmaya borçulular? Ya da tersinden soracak olursak, siyasal iktidarın düşman görüp, işlerinden, aşlarından, özgürlüklerinden mahrum ettiği insanlar, gördükleri bu hoyratça muameleye, siyasal iktidarla hangi konuda ayrıştıkları için maruz bırakılıyorlar?

Lafı çok dolandırdığımın farkındayım, ağzımdaki baklayı çıkartayım artık. Yazının başından beri kullanmayı ertelediğim iki sözcük var: beka korkusu. Aramızdaki tüm düşünsel, vicdani ve etnik farklılıklara rağmen, bizi içinden geçtiğimiz kutuplaşma sürecinin birbirine karşıt kamplarından birinde buluşturan şeyin de, aramızdaki tüm düşünsel, vicdani ve etnik ortaklaşmalara rağmen, bizi içinden geçtiğimiz kutuplaşma sürecinin farklı kamplarına savurarak ayrıştıran şeyin de, aslında bu iki sözcükle ifade edilebileceğini düşünüyorum. İçinde yaşadığımız kutuplaşma sürecinin ana ihtilaf eksenini,  zihinlerimizin kuytu köşelerinde, ruhlarımızın derinliklerinde gizli, bekamıza ilişkin varoluşsal korkularımız oluşturuyor, bence.

İçine sıkışıp kaldığımız kutuplaşma döngüsünü bu derece içinden çıkılamaz yapan iki şey var, diyebiliriz. Bunlardan birincisi, bu döngünün ana eksenini, bizim varoluşsal korkularımızın,  oluşturması. Tek cümleyle: göz göze bakamaz hale gelmiş durumdayız, çünkü birbirimizden korkuyor, birbirimizi varoluşsal tehditler olarak algılıyoruz.

Siyasal iktidar da, kimi dost görüp, ona cömert davranacağını, kimi düşman olarak görüp, hoyratça muamele edeceğini belirlerken, benzer bir ölçüt kullanıyor. Siyasal iktidarın bekasını, kendi bekası ile özdeş gören insanlar ve toplum kesimleri, geçmişte kendilerini hangi vicdani, etnik veya ideolojik kampa ait hissetmiş olursa olsunlar, siyasal iktidar tarafından “dost olarak” kodlanıyorlar. Siyasal iktidarın korktuklarından korkmayan, onun tehdit olarak algıladıklarını tehdit olarak algılamayan, kısaca siyasal iktidarın toplum içinde çizdiği dost-düşman hattını benimsemeyen ve hatta toplum içinde böylesi hatlar üzerinden bir kutuplaşma yaratılmasının sakıncalarına dikkat çekerek, siyasal iktidarı eleştiren toplumsal kesimler ve insanlar ise… İşte onlar da, İslamcı mı Laikçi mi, sağcı mı solcu mu, Kürtçü mü, Türkçü mü olduklarına bakılmadan, siyasal iktidarın korkulmasını istediği düşmanlar olarak kodlanıp, hoyratça dışlanıyorlar.

Dolayısıyla, içine sıkışıp kaldığımız kutuplaşma döngüsünü bu derece içinden çıkılamaz yapan iki şey var, diyebiliriz. Bunlardan birincisi, bu döngünün ana eksenini, bizim varoluşsal korkularımızın,  oluşturması. Tek cümleyle: göz göze bakamaz hale gelmiş durumdayız, çünkü birbirimizden korkuyor, birbirimizi varoluşsal tehditler olarak algılıyoruz. İkinci şey ise, bizi bize düşüren bu varoluşsal korkularımızın, bizzat siyasal iktidar tarafından bilinçli bir tercihle harekete geçiriliyor, “yerli ve milli” denilen unsurlarla, “ötekiler” arasındaki bir kutuplaşmanın, siyasal iktidar tarafından bir süredir bilinçli bir politika olarak sürdürülüyor olması.

Peki içinde yaşadığımız kutuplaşma sarmalının varoluşsal korkularımızla örülmüş olması neden onu bu derece içinden çıkılmaz bir şey haline getiriyor? Ve bir siyasal iktidar istikrarından, birliğinden, bekasından sorumlu olduğu bir toplumun, ayrışmasıyla, istikrarsızlaşmasıyla ve bekasının tehlikeye girmesiyle sonuçlanacağı baştan belli olan böylesi bir kutuplaştırma politikasını bilinçli olarak izlemeyi neden tercih eder?

Bu iki soruyu da önümüzdeki yazıda ele almak üzere buraya not etmiş olalım.

The post Bizi Korkularımız Ayrıştırıyor…  appeared first on Sivil Sayfalar.

Önce konuyu bir hatırlayalım: 2016 yılının Ocak ayında, ülkenin Güneydoğusu’nda, Cizre’de, Diyarbakır Sur’da, sokağa çıkma yasaklarının, şehir çatışmalarının sürdüğü, aralarında kadın ve çocuklarında bulunduğu sivil ölümlerinin yaşandığı bir şiddet ortamında, profesör, doçent, yardımcı doçent, doktor, araştırma görevlisi ve doktora öğrencisi ünvanlı, aralarında benim de bulunduğum, sayıları 2000’i aşan bir grup akademisyen “Bu Suça Ortak Olmayacağız” başlıklı bir bildiri yayınlamıştık. Söz konusu bildiri, içinde bazılarına biraz köşeli gelen ifadeler barındırsa da, esasen ülkede varolan şiddet ortamına son verilmesi çağrısı yapan, devlete hukuk çerçevesindeki görevlerini anımsatan ve devletin adını kullanarak suç işleyenlerin tespit edilerek cezalandırması için yine devleti göreve davet eden, barışçı bir metindi. 

Ne var ki devletin en üst makamları devletin, bir hukuk devletinin asli görevini yapmaya, yani hukuk içerisinde hareket etmeye davet edilmesini, devlete hakaret olarak değerlendirdiler.  Şiddetsizlik çağrısı yapan barış bildirimizi, terör propagandası yapmakla suçladılar. Bildiriyi imzalayan akademisyenler, iktidara yakın medya organlarında isimleriyle, resimleriyle hedef gösterildiler. Mafya liderleri imzacı akademisyenleri kanlarını dökmekle tehdit etti. Ve nihayet, iktidar yanlısı köşe yazarları hükmü verdiler, cezayı kestiler: söz konusu ‘hain’ akademisyenler sivil ölüme mahkum edilmeliydi. İşsiz, aşsız, itibarsız bırakılmalıydılar…

Sonuçta yüzlerce akademisyen, önce üniversite yönetimlerinin marifetiyle, daha sonra, 15 Temmuz darbe girişiminin ardından ilan edilen OHAL döneminde yayınlanan Kanun Hükmündeki Kararnamelerle (KHK) üniversitelerdeki görevlerinden çıkartıldılar. Bu durumun haksızlığını, hukuksuzluğunu dile getiren bir basın açıklaması yapan dört akademisyen tutuklanarak hapse atıldı. Bir kısmımız yurt dışına çıktık — kaçmak için değil, ekmeğimizi kendi ülkemizde kazanmamızın koşulları kalmadığı için. Yurt dışına çıkan bazılarımız, pasaportlarımız KHK’larla iptal edildiği için memlekete geri dönemedi. Yurt dışındaki üniversitelerden davet edilen bazılarımız da, yine pasaportları KHK’larla iptal edildiği için, ekmeklerini davet edildikleri üniversitelerde kazanma şansından mahrum bırakıldılar. Yaşadığı hukuksuzluğun ağırlığına tahammül edemeyen genç bir meslektaşımız, Mehmet Fatih Traş, kendi canına kıydı. 

Ve hepimiz hakkında ağır ceza mahkemelerinde davalar açıldı. Hepimiz aynı bildiriyi imzalamıştık, ama terör propagandası suçundan bazılarımız 15 ay, bazılarımız 22 ay, bazılarımız  27 ay, bazılarımız 33 ay ceza aldık. 15 ay ceza alan arkadaşımız, siyaset bilimi profesörü Füsun Üstel, hakkında verilen hüküm kesinleştiği için hapse girdi, iki ay yattıktan sonra tahliye edildi. Bir arkadaşımız, matematik doçenti Tuna Altınel, yargılandığı mahkemede savunmasını verdikten sonra, önce yaşadığı ve çalıştığı ülke olan Fransa’ya geri dönmekten alıkonuldu, sonra da tutuklanarak hapse atıldı. Altınel bu yazı yayına girmeden iki gün evvel serbest bırakıldı. Bazılarımızın yargılaması sürüyor. Bazılarımızsa devlete hakaret suçunu düzenleyen TCY 301. maddeden yargılanmak üzere sıramızı bekliyoruz.

Bu süreçte çok azımız bildiriden imzamızı geri çektik. Aksine sayımız 1128’den 2112’ye yükseldi. Devletin en üst makamlarından, YÖK’ten, üniversite yönetimlerinden, savcılıklardan, mahkemelerden, OHAL koşullarından, bizleri halk düşmanı ilan eden iktidar yanlısı medyadan ve o medyanın karalama kampanyasına inanan toplum kesimlerinden kaynaklanan tüm baskılara, tüm tehditlere rağmen “pardon, o imzayı atmakla yanlış yapmışız” demedik, çoğumuz. Neden? 

Kendi adıma, çok basit bir yanıtı var bu sorunun: Çünkü o bildiriye imza atmamın yanlış bir şey olduğunu düşünmüyorum. Tam aksine, bir hukuk devletini hukuk içinde kalmaya davet etmemin; sorunları silahla değil, diyalogla çözmeye çalışmanın daha doğru olduğunu söylememin; ülkeyi yakan, geren, etnik kimlikler ekseninde düşmanlık tohumları eken bir şiddet sarmalından çıkmak yönünde irade beyan etmemin anamın ak sütü gibi hakkım olan ifade özgürlüğümün kapsamında olduğunu biliyorum.  Bildirimizin kamuoyu ile paylaşılmasının ardından devletin en üst makamlarının teşvikiyle bize karşı yürütülen — ve halen de yürütülmekte olan — linç kampanyası da, devleti hukuk içinde kalmaya davet ederek ne kadar isabetli bir iş yapmış olduğumuzu, bu davetin hala ne kadar geçerli olduğunu kanıtlayan, onlarca, yüzlerce örnekten biri olmaktan öte bir anlam taşımıyor bence. 

Ve tabii, tüm bunları dile getirmemin, bir hakkın kullanımı olmanın ötesinde, bana, bize, akademisyen veya değil, hepimize düşen bir yurttaşlık görevi olduğuna da inanıyorum. Ülkemiz, Anayasasının ikinci maddesinde yazan “insan haklarına saygılı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti” olmanın gereklerini ancak, savaş yerine barışı, silah yerine diyaloğu, tek seslilik yerine çoğulluğu, gerilim yerine uzlaşmayı yüksek sesle ve cesaretle savunan yurttaşların sayısının artmasıyla yerine getirebilir kanaatindeyim. Zira ancak çoğulcu, eşitlikçi, barışçı, diyaloğu ve akılcı tartışmayı özendiren değerlerden müteşekkil bir demokratik siyaset zemininde buluşabildiğimiz ölçüde, etnik, vicdani ve ideolojik farklılıklarımızla birlikte, barış içinde bir arada yaşayabileceğimizi düşünüyorum. Ve ancak böylesi bir siyaset zeminde buluşabildiğimiz ölçüde, son yıllarda içinde yaşadığımız kutuplaşma ve otoriterleşme döngüsünü kırmak yönünde adımlar atabileceğimizi…

Şimdi Anayasa Mahkemesi (AYM) sözü geçen bildiriye imza attığımız için yargılanmamızın bir “hak ihlali” olduğuna karar verdi. Bizim en başından beri bildiğimiz, savunmalarımızda, yazılarımızda dile getirdiğimiz bir hukuki gerçeği teyit etti. Sanki teyit edilmesi gerekli, hakkında karar alınması güç, karmaşık bir hukuk problemi varmış gibi! Sanki “‘insanlar ölmesin’ demenin, devlet adına suç işleyenlenlerin tespit edilerek cezalandırılması için, yine devleti göreve davet etmenin, anayasasında kendini “insan haklarına saygılı, demokratik bir hukuk devleti” olarak tanımlayan bir ülkede ifade özgürlüğü kapsamında görülmesi gerektiğini bilmek için, üç buçuk yıl, yüzlerce yargılama ve nihayet AYM genel kurulunun kararı gerekiyormuş gibi! 

Peki anayasa Mahkemesi’nin bu kararı, ülkemizde bir süreden beri fiilen askıya alınmış durumdaki hukukun üstünlüğü ilkesinin yeniden işlerlik kazanması, içinde yaşadığımız kutuplaşma döngüsünün kırılması, ülkenin birbirleriyle göz göze bakamaz hale getirilmiş kesimleri arasında, farklılıklarla bir arada yaşama yönünde ortak bir iradenin yeniden filizlenebilmesi için atılmış, geç ama doğru bir adım olarak görülebilir mi? 

Her ne kadar AYM’nin ihlal kararı için yazdığı gerekçe, ifade özgürlüğünün sınırlarını İskandinav demokrasilerini kıskandıracak genişlikte tanımlayan sarih ve güçlü bir hukuk metni niteliği taşısa da, ben bu soruya temkinli bir yanıt vermekten yanayım. Barış akademisyenlerinin yargılanmasının bir hak ihlali olarak görülmesinin hukuki bir zorunluluk olduğu bizzat AYM yargıçları tarafından, üstelik de üniversitelerde ifade özgürlüğü bahsinde okutulabilecek açıklıkta, ikna edici gerekçelerle anlatılmışken, kararın sekize sekiz eşitlikle ve mahkeme başkanı Zühtü Aslan’ın oyunun iki oy sayılması sayesinde kıl payı ihlal yönünde çıkmış olması, aksi yönde oy kullanan 8 üyenin yazdıkları iki paragraftan ibaret karşı oy yazısında ise “hak ihlali yoktur” yönündeki görüşün “devlete sadakat ilkesine” dayandırılmış olması, içinde yaşadığımız kutuplaşma sarmalına, AYM’nin de kapılmış olduğunu düşündürüyor. 

Aynı şekilde iktidar yanlısı medyanın bu kararı en hafif ifadeyle “tartışmalı,” en ağır ifadeyle “skandal” olarak görmesi, bazı üniversite yönetimlerinin AYM kararını ve barış bildirisi imzacılarını kınayan açıklamalar yapmaları, öğretim üyelerini zorlayarak Malazgirt savaşına gönderme yapan ‘1071’ imzalı tepki metinleri yayınlamaları, AYM’nin verdiği ihlal kararının, kutuplaşmayı yumuşatan değil, ona örnek teşkil eden bir nitelik taşıdığı izlenimini veriyor. 

Velhasıl, bu ülkede hukukun evrensel ilkeleriyle bile sınırlandırılmasına tahammülü olmayan tekçi ve mutlak bir devletçilik anlayışı dışındaki her türlü görüşün savunulmasını varoluşsal bir beka meselesi olarak gören ve sanki diğer görüşleri savunan insanlar da ‘yerli ve milli’ değillermiş gibi, ‘yerli ve milli’ tanımlamasını kendi inhisarında tutmaya çalışan siyasetçiler ve onları  destekleyen toplum kesimleriyle, yıllardır yaşadığımız çatışmalardan, gerginliklerden, hukuksuzluklardan, adaletsizliklerden yorgun düşmüş, ama yine de farklılıklarıyla birlikte bir arada yaşayabilecekleri yönündeki umutlarını bir şekilde muhafaza etmeye çalışan toplum kesimleri arasındaki ayrışma, sanki bir kez de bu karar üzerinden yaşanacakmış gibi duruyor. 

AYM’nin Barış Akademisyenleri ile ilgili verdiği hak ihlali kararı doğruydu, ama geç geldi. Umalım ki kararın okunması, anlaşılması, benimsenmesi ve gereğinin yerine getirilmesi sancılı ve güç olmasın. 

The post Hem Geç, Hem Güç: AYM’nin Barış Akademisyenleri Kararı appeared first on Sivil Sayfalar.