As NGOs, during the preparation of the Rule 9.2 notifications we made to the Committee, we examined and analyzed in detail the ECHR decisions, the judicial processes in domestic law against Osman Kavala and Selahattin Demirtaş, and the government’s arguments before the Committee, in the light of the information and documents we were able to access. We shared our evaluations of these investigations and the results we reached with the Committee through our notifications. In a briefing organized by the European Implementation Network, we made a presentation to the delegates of the Committee of Ministers before the September 2021 meeting on the developments in domestic law in terms of both resolutions and the stage reached. A part of the presentation will be about the five ‘tactics’ adopted by the judicial authorities in order to ‘avoid’ the obligation of the ECHR to implement the Osman Kavala and Selahattin Demirtaş judgments and the coercive steps to be taken by the Committee of Ministers, as revealed by our Rule 9.2 notification work:

1. 1. Unenforced, ‘for show’ release orders: At one stage of the judicial processes, both Osman Kavala and Selahattin Demirtaş were released. However, these decisions were never actually implemented. The ostensible release orders are based on the argument by the government before the Committee that the ECHR’s immediate release decision has essentially been complied with.
   2. To carry out more than one judicial process against the applicants based on the same or similar factual or legal grounds: There are multiple criminal proceedings against both applicants. These processes are based on the facts, legal situations or acts that the ECHR deals with within its determinations regarding rights violations. However, the government changes the process on which Selahattin Demirtaş and Osman Kavala are kept in prison, especially when there is an important development before the ECHR or when the pressure of the Committee increases. Before the Committee, it puts forward the misleading argument that this is a ‘new’ or ‘different’ process that is outside the ECHR judgments.

• Maintaining the state of being held by chain decisions: By manipulating the judicial processes against Osman Kavala and Selahattin Demirtaş, a transitory and successive chain is created between the arrest decisions and the judicial processes when needed. In this way, despite the progress or changes in the judicial processes, both continue to be kept in prison. This is done using the following methods: (1) Re-characterizing the factual, legal or factual grounds discussed in the ECHR judgments and claiming that these acts constitute (also) another crime not mentioned before in the Criminal Code, and issuing an arrest warrant based on this; (2) the introduction of other judicial processes that are open and which have essentially been evaluated by the ECHR, and the issuance of arrest warrants under them; or (3) expediting an pending judicial process to impose a prison sentence and alleging that the ‘detention’ was maintained for the ‘purpose’ of the execution of the sentence.

1. Baseless decisions regarding the trial procedure: While the trials continue, arbitrary procedural decisions are made without an acceptable reason or justification, trying to make the judicial processes complex, incomprehensible and inextricable. Among these decisions, the ‘merging’ decisions made in the judicial processes regarding both Selahattin Demirtaş and Osman Kavala draw particular attention. Decisions of this nature are used to keep the applicants in prison for a long time and to manipulate the process before the Committee of Ministers.
2. Speeding up the judicial process and concluding with a prison sentence: For Selahattin Demirtaş, the judicial process before the Istanbul 26th High Criminal Court and the conviction decision were used when needed, both before the ECHR and the Committee of Ministers. Finally, before the Committee, the government argues that the applicant is no longer ‘detained’ but ‘convicted’ due to the final sentence after the Supreme Court’s approval decision of April 2021, therefore the ECHR’s immediate release decision cannot be applied to him. However, as we discussed in our July 2021 notification to the Committee, this trial falls within the scope of the ECHR decision. Moreover, Selahattin Demirtaş is still in detention within the scope of the ongoing proceedings before the Ankara 22nd High Criminal Court. The government does not knowingly share this information with the Committee.

It should be noted that this list is not exhaustive, but only focuses on the most obvious tactics seen so far. Also, that the decisions of the ECHR and the extremely important evaluations in the decisions are not considered at any stage by the judicial authorities, which are used as a tool for the implementation of these tactics. Moreover, the government’s intervention to the judges and prosecutors involved in the processes by the hand of the HSK continued through ‘appointment’, ‘relocation’, ‘promotion’ or ‘disciplinary investigations’.

The purpose of all these practices is to continue to keep both applicants behind bars with political motives, the existence of which is unquestionably determined in the ECHR decision. The government is also trying to justify the detention of Selahattin Demirtaş and Osman Kavala in the eyes of the Committee and the public. This is the case of Turkey in Article 46/1 of the Convention. It is clearly contrary to the obligation to fulfill the ECHR decisions defined in the article. Aside from fulfilling this obligation, the government continues the practice of limiting rights in ‘bad faith’ as determined by the Court. It tries to get rid of its obligations by manipulating the ongoing judicial processes and the process before the Committee of Ministers with the tactics mentioned above.

At this point, it becomes very important for NGOs to be included in the process of monitoring the implementation of these and similar decisions. Because the evaluations of NGOs on the determination of these practices of the government, the discussion of whether the allegations put forward before the Committee reflect the truth, eliminating the question marks that may arise in this regard in the Committee components and revealing the actual situation are very effective in the approach of the Committee to the implementation of the decisions.

What Awaits Turkey at the Committee’s 14-16 September 2021 Meeting?

The Committee of Ministers will determine the next steps to be taken to ensure the implementation of the Selahattin Demirtaş and Osman Kavala decisions at the upcoming 14-16 September 2021 meeting. For Osman Kavala, it is an extremely important question whether the violation procedure will be implemented under Article 46/4 of the Convention, especially after the decision of the Committee to continue the detention given by the Istanbul 30th High Criminal Court in August 2021 and to merge it with the Çarşı case. The violation procedure means that the Committee is directed to the ECHR whether the state, which refused to comply with the requirements of an ECHR judgment against it, violated its obligation to ‘fulfill the judgments of the ECHR’ set out in Article 46(1) of the Convention. The committee has so far only operated this procedure, which has great diplomatic weight, in the case of Ilgar Mammadov against Azerbaijan. Turkey is on its way to becoming the second Council member country for which this step has been taken. The execution of the infringement procedure by the Committee can be seen as one of the first signs of a process that may lead to the suspension of the membership of the Council regulated in Article 8 of the Statute of the Council of Europe and removal from the membership.

For Selahattin Demirtaş, the Committee will make a very critical assessment at its September 2021 meeting regarding the judicial process of the Istanbul 26th High Criminal Court, which was completed without any consideration of the extremely important evaluations in the ECHR decision and the facts on which the violation decision was based, and its place in the face of the ECHR decision. The Committee’s decision on Selahattin Demirtaş is not only based on the axis of the right to freedom and security, but also on the right to freedom of expression (Article 10 of the ECHR), the right to free elections (Article 3 of Protocol No. It is very important to look at it from the axis of article 18) by adopting a holistic approach. The Committee of Ministers, with its evaluation on this issue, will give clues on how to continue the audit process regarding the decision.

We, as NGOs, conveyed our detailed evaluations and suggestions to the Committee regarding the stage reached in both applications. If these are considered, it is highly likely that the Committee will aggravate the steps it will take against Turkey during the audit process. In any case, a Turkey that refuses to implement the ECHR decisions by not releasing Selahattin Demirtaş and Osman Kavala and does not make the structural changes required by the decisions means a Turkey that risks the start of the winter period in its relations with the Council of Europe. Let us reiterate our repeated calls, drawing attention to the weight of the humanitarian, diplomatic and political consequences of this scenario: Osman Kavala and Selahattin Demirtaş should be released immediately, and effective and real steps should be taken to eliminate the structural and systematic problems of rights violations, especially the violations against rights defenders and opposition politicians, which the ECHR has pointed out in its decisions.

This article consists of two parts, and you can find the first part here.

The post Tactics of Avoiding Committee Audit by Judicial Authorities from Turkey appeared first on Sivil Sayfalar.

STK’lar olarak, Komite’ye yaptığımız Kural 9.2 bildirimlerinin hazırlanması sürecinde, AİHM kararlarını, iç hukukta Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş aleyhine sürdürülen yargı süreçlerini ve hükümetin Komite önündeki argümanlarını ulaşabildiğimiz bilgi ve belgeler ışığında detaylı olarak inceledik ve analiz ettik. Bu incelemelerimize dair değerlendirmelerimizi ve ulaştığımız sonuçları bildirimlerimiz yoluyla Komite ile paylaştık. Geçtiğimiz günlerde Avrupa Uygulama Ağı’nın düzenlediği bir brifingde, Bakanlar Komitesi delegelerine her iki karar bakımından iç hukukta yaşanan gelişmeler ve gelinen aşama üzerine Eylül 2021 toplantısı öncesi bir sunum yaptık. Sunumun bir bölümünü, Kural 9.2 bildirimi çalışmalarımızın ortaya koyduğu ve Türkiye tarafından AİHM’in Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş kararlarının uygulanması yükümlülüğünden ve Bakanlar Komitesi’nin bu konuda atacağı zorlayıcı adımlardan ‘kaçınmak’ için yargı mercileri eli ile benimsenen şu beş ‘taktik’ten bahsetmeye ayırdık: 

1. Uygulanmayan, ‘göstermelik’ tahliye kararları: Gerek Osman Kavala, gerekse Selahattin Demirtaş hakkında yargı süreçlerinin bir aşamasında tahliye kararı verildi. Ancak bu kararlar fiilen hiçbir zaman uygulanmadı. Göstermelik tahliye kararları, Komite önünde, hükümet tarafından, AİHM’in derhal serbest bırakma kararının gereğinin esasen yerine getirildiği argümanına dayanak yapılmakta.
2. Başvurucular aleyhine aynı ya da benzer fiili veya hukuki gerekçelere dayanan birden çok yargı süreci işletmek: Her iki başvurucu hakkında yürütülen birden çok ceza yargılaması süreci bulunmakta. Bu süreçler AİHM’in hak ihlallerine dair tespitlerinde ele aldığı olgu, hukuki durum veya fiilere dayanmakta. Ancak hükümet, özellikle AİHM önünde önemli bir gelişme olduğunda ya da Komite’nin baskısı arttığında Selahattin Demirtaş ve Osman Kavala’nın cezaevinde tutulma haline dayanak yapılan süreci değiştiriyor. Komite önünde bunun AİHM kararları dışında kalan ‘yeni’ ya da ‘faklı’ bir süreç olduğu yanıltıcı argümanını öne sürüyor.
3. Zincir halinde verilen kararlar ile ‘tutulma’ halini sürdürme: Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş aleyhine sürdürülen yargı süreçleri manipüle edilerek tutuklama kararları ve yargı süreçleri arasında ihtiyaç duyulduğunda geçişken, birbirini izleyen bir zincir oluşturuluyor. Bu şekilde yargı süreçlerindeki ilerleme veya değişimlere rağmen her ikisinin de cezaevinde tutulma hali sürdürülüyor. Bu şu yöntemler kullanılarak yapılıyor: (1) AİHM kararlarında tartışılan fiili, hukuki veya olgusal dayanakların yeniden nitelendirilmesi ve bu fiillerin Ceza Kanununda daha önce bahse konu edilmeyen başka bir suç (da) oluşturduğu iddiası ile buna dayanarak tutuklama kararı verilmesi; (2) açık olan ve AİHM tarafından esasen değerlendirmesi yapılmış başka yargı süreçleri devreye sokularak onlar kapsamında tutuklama kararı verilmesi; ya da (3) devam eden bir yargı süreci hızlandırılarak hapis cezası verilmesi ve ‘tutulmanın’ cezanın infazı ‘amaçlı’ sürdürüldüğünün iddia edilmesi.
4. Yargılama usulüne dair dayanaksız kararlar: Yargılamalar sürerken, kabul edilebilir bir gerekçe veya haklı bir dayanak olmaksızın prosedüre dair keyfi kararlar verilerek yargı süreçleri karmaşık, anlaşılmaz ve içinden çıkılmaz bir hale getirilmeye çalışılıyor. Bu kararlar arasında hem Selahattin Demirtaş, hem Osman Kavala hakkında yürütülen yargı süreçlerinde verilen ‘birleştirme’ kararları özellikle dikkat çekiyor. Bu nitelikteki kararlar başvurucuların uzun süre cezaevinde tutulmalarını sağlamada ve Bakanlar Komitesi önünde süreci manipüle etmede kullanılıyor. 
5. Yargı sürecini hızlandırma ve hapis cezası kararı ile sonuçlandırma: Selahattin Demirtaş bakımından ihtiyaç duyulduğunda gerek AİHM gerekse de Bakanlar Komitesi önünde İstanbul 26. Ağır Ceza Mahkemesi önündeki yargı süreci ve verilen mahkumiyet kararı kullanılageldi. Son olarak Komite önünde hükümet, Nisan 2021 tarihli Yargıtay onama kararı sonrası kesinleşen ceza nedeni ile başvurucunun artık ‘tutuklu’ değil ‘hükümlü’ olduğunu bu nedenle AİHM’in derhal serbest bırakma kararının ona uygulanamayacağını ileri sürmekte. Oysaki Komite’ye yaptığımız Temmuz 2021 tarihli bildirimde tartıştığımız gibi, bu yargılama AİHM kararı kapsamında kalıyor. Kaldı ki Selahattin Demirtaş Ankara 22. Ağır Ceza Mahkemesi önünde süren yargılama kapsamında hala tutuklu. Hükümet bu bilgiyi Komite ile bilinçli olarak paylaşmıyor.  

Bu listenin konuyu tüketmiş bir liste olmadığını, sadece şu ana kadar görülen en belirgin taktiklere odaklandığını belirtmek gerek. Bu taktiklerin uygulanmasının aracı haline getirilen yargı mercilerince hiçbir aşamada AİHM kararlarının, kararlardaki son derece önemli değerlendirmelerin hiç bir şekilde dikkate alınmadığını da. Üstelik hükümetin HSK eli ile süreçlere dahil olan hakim ve savcılara ‘atama’, ‘yer değiştirme’, ‘terfi’ veya ‘disiplin soruşturması’ yolu ile müdahalesi de süregeldi.   

Bütün bu uygulamaların amacı, AİHM kararında varlığı tartışmasız bir şekilde tespit edilen politik saikler ile her iki başvurucuyu da parmaklıklar arkasında tutmaya devam etmek. Hükümet ayrıca Komite ve kamuoyu nezdinde Selahattin Demirtaş ve Osman Kavala’nın cezaevinde tutuluyor olmasını meşru göstermeye çalışıyor. Bu durum Türkiye’nin Sözleşme’nin 46/1. maddesinde tanımlanan AİHM kararlarını yerine getirme yükümlülüğüne açıkça aykırı. Hükümet bu yükümlülüğünü yerine getirmek bir yana, Mahkeme’nin tespit ettiği ‘kötü niyetle’ hakların sınırlandırılması pratiğini sürdürüyor. İçerde devam eden yargı süreçlerini ve Bakanlar Komitesi önündeki süreci bir kısmına yukarıda değinilen taktikler ile manipüle ederek yükümlülüklerinden kurtulmaya çalışıyor.

Bu noktada, STK’ların bu ve benzeri kararların uygulanmasının denetimi sürecine dahil olması oldukça önemli bir hal alıyor. Zira hükümetin bu uygulamalarının tespiti, Komite önünde öne sürdüğü iddiaların gerçeği yansıtıp yansıtmadığının tartışılması, Komite bileşenlerinde bu konuda doğabilecek soru işaretlerinin giderilmesi ve gerçek durumun esasen ne olduğunun ortaya konması konularında STK’ların değerlendirmeleri Komite’nin kararların uygulanması sürecine yaklaşımında oldukça etkili oluyor. 

Komite’nin 14-16 Eylül 2021 Toplantısında Türkiye’yi Ne Bekliyor?

Bakanlar Komitesi, yaklaşan 14-16 Eylül 2021 toplantısında Selahattin Demirtaş ve Osman Kavala kararlarının uygulanmasını sağlamak için atacağı sonraki adımları belirleyecek. Osman Kavala açısından, Komite’nin, özellikle Ağustos 2021’de İstanbul 30. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından verilen tutukluluğun devamı ve Çarşı davası ile birleştirme kararları sonrası, Sözleşme’nin 46/4 maddesi kapsamında ihlal prosedürünün işletilip işletmeyeceği son derece önemli bir soru. İhlal prosedürü, aleyhine verilen bir AİHM kararının gereklerini yerine getirmeyi reddeden devletin, Sözleşme’nin 46(1) maddesinde düzenlenen ‘AİHM kararlarını yerine getirme’ yükümlülüğünü ihlal edip etmediği sorusunun Komite tarafından AİHM’e yöneltilmesi anlamına geliyor. Komite, diplomatik olarak büyük ağırlığı olan bu prosedürü şu ana kadar yalnızca Azerbayan’a karşı Ilgar Mammadov başvurusunda işletti. Türkiye, hakkında bu adım atılan Konsey üyesi ikinci ülke olmak yolunda hızla ilerliyor. Komite tarafından ihlal prosedürünün işletilmesi, Avrupa Konseyi Statüsü’nün 8. maddesinde düzenlenen Konsey üyeliğininin askıya alınmasına ve üyelikten çıkartılmaya kadar varabilecek bir sürecin ilk işaretlerinden olarak görülebilir.

Selahattin Demirtaş bakımından da Komite Eylül 2021 toplantısında, AİHM kararında yer alan son derece önemli değerlendirmeler ve ihlal kararına dayanak yapılan olgular hiç bir şekilde dikkate alınmaksızın tamamlanan İstanbul 26. Ağır Ceza Mahkemesi yargı sürecine ve bunun AİHM kararı karşısındaki yerine dair son derece kritik bir değerlendirme yapacak. Komite’nin Selahattin Demirtaş kararına yalnızca özgürlük ve güvenlik hakkı ekseninden değil, Mahkeme’nin kararında çok önemli bir yer tutan ifade özgürlüğü (AİHS madde 10), serbest seçim hakkı (Ek 1 No.lu Protokol madde 3) ve hakların kısıtlanmasında meşru amaç (madde 18) ekseninden, bütüncül bir yaklaşım benimseyerek bakması oldukça önemli. Bakanlar Komitesi, bu konudaki değerlendirmesi ile, karara dair denetim sürecini nasıl sürdüreceğinin ipuçlarını verecek. 

Biz STK’lar olarak Komite’ye her iki başvuru konusunda da gelinen aşamaya dair detaylı değerlendirmelerimizi ve önerilerimizi ilettik. Bunların dikkate alınması halinde, Komite’nin denetim sürecinde Türkiye aleyhine atacağı adımları ağırlaştırması kuvvetle muhtemel. Her halükarda Selahattin Demirtaş ve Osman Kavala’yı serbest bırakmayarak AİHM kararlarını uygulamayı reddeden ve kararların gerektirdiği yapısal değişiklikleri gerçekleştirmeyen bir Türkiye, Avrupa Konseyi ile ilişkilerinde kış döneminin başlamasını da göze alan bir Türkiye demek. Bu senaryonun insani, diplomatik ve politik sonuçlarının ağırlığına dikkat çekerek defaatle yaptığımız çağrıları yineleyelim: Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş derhal serbest bırakılsın, AİHM’in kararlarında işaret ettiği başta hak savunucuları ve muhalif politikacılara yönelik ihlaller olmak üzere yapısal ve sistemli hak ihlali sorunlarını ortadan kaldırmaya dönük etkili ve gerçek adımlar atılsın. 

Bu yazı iki bölümden oluşmakta olup birinci bölümüne buradan ulaşabilirsiniz.

The post Türkiye’den Yargı Mercileri Eli ile Komite Denetiminden Kaçınma Taktikleri appeared first on Sivil Sayfalar.

Komite, her bir toplantı periyodu bitiminde bir sonraki toplantının gündeminde tartışmayı düşündüğü kararları ilan ediyor. Bu şekilde bir kararın tarafları, kararın işaret ettiği hak ihlalleri üzerinde çalışan sivil toplum kuruluşları ve ilgili diğer kişi ve kurumlar gelişmelerden haberdar oluyor. İlgililer, isterlerse denetim sürecine aktif olarak dahil olabiliyor. 

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 46/1. maddesi uyarınca Sözleşme’ye taraf ülkeler, AİHM kararlarına uymak ve kararların gereğini yerine getirmek yükümlülüğünde. Bu yükümlülük, ilgili kararlarda tespit edilen ve başvuruculara yönelen hak ihlallerine son vermeyi, ihlalleri ve etkilerini ortadan kaldırmayı gerektiriyor. Yine benzer ihlallerin oluşmaması için gerekli tedbirlerin alınması ve ihlaller nedeni ile oluşan zararların hakça tazmini de gerekiyor. Bakanlar Komitesi tarafından yürütülen denetim sürecinde bu adımların atılması için ilgili devlet tarafından alınması gereken ve bireysel ve genel olarak nitelendirilen önlemler belirleniyor. Devlet ile diyalog halinde kararların uygulanması için bir prosedür işletiliyor.

Türkiye’nin ‘Karnesi’ Bu Konuda da Kötü

Bakanlar Komitesi istatistiklerine göre 2020 sonu itibariyle Komite’nin denetim sürecini sürdürdüğü toplam 5233 karar bulunmakta. Bu kararların 1258’i ‘öncü dava’ olarak nitelendirilen, yani Komite önünde daha önce tartışılmamış, yapısal ve sistemli  hak ihlali sorunlarına işaret eden başvurulara ilişkin. Bu öncü davaların 330’unun uygulama denetimi Bakanlar Komitesi’nin ‘nitelikli denetim prosedürü’ altında yürütülüyor. Nitelikli denetim prosedürüne dahil edilen kararların uygulanma denetiminde Bakanlar Komitesi aktif bir rol üstleniyor, düzenli toplantı gündemine almak da dahil olmak üzere daha etkili olması beklenen bir denetim prosedürü işletiyor.

Komite istatistikleri, AİHM kararlarını yerine getirmede Türkiye’nin ‘karnesi’nin oldukça kötü olduğunu teyit ediyor. Buna göre Türkiye aleyhine verilen kararlardan 624’ü, 2020 sonu itibariyle Türkiye tarafından kısmen veya tamamen uygulanmamış. Bu kararlardan 149’u öncü davalara ilişkin. Bu hali ile Türkiye, denetim süreci hala süren karar sayısı bakımından Rusya’dan sonra (1789 denetimi süren karar ile -217’si öncü dava olmak üzere-) ikinci sırada.

Bu nedenle Komite’nin olağan insan hakları toplantıları Türkiye açısından hiç de kolay geçmiyor. Hemen her toplantı gündeminde Türkiye ile ilgili kararlar görmek mümkün. Ve bu kararlar genellikle Türkiye’deki en sorunlu, yapısal ve sistemli hak ihlali pratiklerini Komite gündemine taşıyor. Bu durum Komite gündemine 2020’de giren iki önemli karar ile Türkiye bakımından daha da ciddileşti: AİHM’in Mayıs 2020’de kesinleşen Osman Kavala/Türkiye ve Aralık 2020’de kesin olarak verilen Selahattin Demirtaş/Türkiye (2) kararları.

Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş’ın Politik Saiklerle Cezaevinde Tutulması Komite Gündeminde      

Her iki kararda da AİHM, başvurucular Selahattin Demirtaş ve Osman Kavala’nın temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğine karar verdi. Mahkeme, Türkiye’nin, Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş’ın tutuklanması ve tutukluluklarının sürdürülmesinde Sözleşme dışı, politik amaçlar güttüğünü tespit etti. Bu nedenle Sözleşme’nin 18. maddesinin -özgürlük ve güvenlik hakkını güvence altına alan 5. madde ile birlikte- ihlal edildiğine karar verdi. Bu bağlamda Mahkeme’ye göre Osman Kavala’nın tutukluluğu, onun bir sivil toplum aktivisti olarak esasen Sözleşme ile korunan hak savunuculuğu çalışmalarını durdurmak, onu susturmak amacı gütmekteydi. HDP’li Kürt siyasetçi Selahattin Demirtaş’ın tutukluluğu ise onun muhalif bir politikacı olarak çalışmalarını engellemek ve ülkedeki çoğulcu demokratik tartışma ortamını bastırmak amacı taşımaktaydı. Kararlar, Türkiye aleyhine şu ana kadar verilen ilk ve tek 18. madde ihlal kararları. AİHM, kararlar ile birlikte Türkiye tarafından her iki başvurucunun da ‘derhal serbest bırakılması’ gerektiğine hükmetti. Ancak aradan geçen zamana rağmen Türkiye, gerek Selahattin Demirtaş’ı, gerekse Osman Kavala’yı parmaklıklar arkasında tutmaya devam ediyor. Bunu yaparken de bağımsız ve tarafsızlığı özellikle bu nitelikteki politik davalar bakımından ciddi şekilde tartışmalı yargı makamları eli ile Komite’nin denetim sürecini manipüle etmeye dönük çeşitli taktiklere başvuruyor. 

Osman Kavala kararının kesinleşmesinin, Selahattin Demirtaş kararının kesin olarak verilmesinin hemen ardından Bakanlar Komitesi kararların uygulanmasının denetlenmesi sürecine başladı. Komite, her iki kararın da işaret ettiği ciddi ve yapısal insan hakları ve hukuk devleti sorunlarını ve başvurucuların devam eden ‘tutulma’ hallerini dikkate aldı ve kararları öncü dava olarak sınıflandırdı. Denetimini nitelikli izleme usulü ile başlatan Komite, kararları üç aylık insan hakları toplantılarında ele almaya karar verdi. Komite şu ana kadar Osman Kavala kararının yerine getirilme(me)sini 1-3 Eylül 2020 (pandemi koşulları nedeni ile Haziran 2020 toplantısı bu tarihte yapıldı), 29 Eylül – 1 Ekim 2020, 1-3 Aralık 2020, 9-11 Mart 2021 ve 7-9 Haziran 2021 tarihli toplantılarında görüştü. Selahattin Demirtaş kararı da gündeme 9-11 Mart 2021 tarihi itibariyle eklendi. Başvurucuların avukatları denetim sürecinin etkin bir parçası ve Komite’yi iç hukuktaki gelişmelere dair düzenli olarak bilgilendirmekte. 

Türkiye İnsan Hakları Davalarına Destek Projesi olarak her biri kendi alanlarında önemli çalışmaları ile bilinen STK’lar ile birlikte (Osman Kavala kararına dair İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Uluslararası Hukukçular Komisyonu ve Selahattin Demirtaş kararına dair aynı STK’lar ile Article 19 ve Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu) Komite’ye şu ana kadar toplam 6 bildirimde bulunduk. Zira her iki kararın da işaret ettiği Türkiye’deki hak ihlali paternleri son derece önemli ve kararların uygulanmış sayılması için gerekli bireysel ve genel önlemlerin alınması, Türkiye’deki güncel insan hakları ve hukuk devleti sorunlarının aşılmasında önemli bir katkı sağlama potansiyeline sahip. Yine Bakanlar Komitesi’nin uluslararası alanda ağırlığı olan bir aktör olarak bu sorunların çözülmesinde, kararların ortaya koyduğu hak ihlali paternlerinin son bulmasında üstleneceği rolün de sürece katkısı dikkate değer.

Komite, Osman Kavala kararına dair denetim sürecinde şu ana kadar 6 defa Türkiye’den başvurucuyu derhal serbest bırakmasını ‘karar’ formatında talep etti. Komite, bir defa da bu talebi içeren ve istisnai olarak atılan bir adım olan ‘ara karar’ oluşturma yoluna gitti. Bunun dışında Komite, Osman Kavala’nın serbest bırakılmasını sağlamak için başka adımlar da attı. Örneğin kararın uygulanmasının denetimi sürecini daha sık aralıklı haftalık toplantı gündemine aldı. Komite Başkanı’nın Türkiye Dışişleri Bakanına bu konuda doğrudan mektup yazmasına karar verdi. Konsey üyesi ülkeleri bu konuyu Türkiye ile ilişkilerinde gündeme taşımaya davet etti. Son olarak da Osman Kavala Eylül 2021 toplantısı itibariyle serbest bırakılmadığı takdirde Sözleşme 46/4 kapsamındaki ihlal prosedürünü işletmek de dahil olmak üzere elindeki bütün araçları kullanacağını açıkça ifade etti.

Selahattin Demirtaş kararının uygulanmasının denetimi, karar tarihleri nedeni ile Osman Kavala sürecinden daha sonra başladı. Bakanlar Komitesi, Mart 2021 tarihli toplantısında benzer şekilde Türkiye’den, Selahattin Demirtaş’ın AİHM kararı doğrultusunda derhal serbest bırakılmasını istedi. Komite, Türkiye’den ayrıca Selahattin Demirtaş aleyhine sürdürülen ve AİHM kararı kapsamında kalan bütün yargı süreçlerinin karara uygun şekilde sonuçlandırılmasını talep etti. Bu konudaki denetim süreci devam ederken, Türkiye, Komite’nin Haziran 2021 toplantısında Selahattin Demirtaş aleyhine Mart 2013’te İstanbul Newroz kutlamalarında yaptığı konuşmadan dolayı İstanbul 26. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından ‘terör örgütü propagandası’ suçlamasından verilen cezanın Yargıtayca Nisan 2021’de (konuşmanın yapıldığı tarihten 8 yıl sonra) onanarak kesinleştiği bilgisini verdi. Komite, Türkiye’den bu konuda daha detaylı bilgi istedi ve kendi sekreteryasının  da bu gelişmeye dair bir değerlendirme yapmasına karar verdi. 

Bu yazı iki bölümden oluşmakta olup ikinci bölümüne buradan ulaşabilirsiniz.

The post ‘Eylül 2021, Türkiye – Avrupa Konseyi İlişkilerinde Bir Kış Dönemi Başlangıcı Olabilir’ appeared first on Sivil Sayfalar.

The decision to withdraw came as a final blow to the women and girls of the country who have long faced serious issues of domestic and other forms of violence as well as femicide, without the support of genuine policies of protection or a properly functioning judicial system. Many perpetrators have gone unpunished as a result. 

This decision to withdraw from the İstanbul Convention forms only one piece of Turkey’s poor human rights record, which can easily be described as at its worst point in decades. The developments since 2 March 2021 alone, the date President Erdoğan announced the government’s so-called ‘human rights action plan’, clearly demonstrate the seriousness of the situation. On 18 March 2021, the chief public prosecutor of the Supreme Court filed a case with the Constitutional Court requesting the closure of the People’s Democratic Party (HDP), the pro-Kurdish political party. On 17 March 2021, a prominent human rights defender and MP from HDP, Mr. Ömer Faruk Gergerlioğlu, was stripped of his MP status. Four days later, Gergerlioğlu was taken into custody by police on the parliament premises. On 19 March 2021, the co-president of the Human Rights Association (İHD), Mr. Öztürk Türkdoğan, was detained. Both were released from custody. The president’s decision to withdraw from the Convention followed these events, which together are clear signs that respect for human rights and rule of law of the country is subsiding dramatically by the day.

The international community reacted to the president’s decision with several statements, including from the United Nations, the Council of Europe (CoE), and the European Union (EU). Each expressed concerns, regrets, and disappointments and asked Turkey (the president in other words) to reconsider this decision. However, no evaluation has been made on the ‘legal effect’ of the decision by these institutions, nor by state parties to the İstanbul Convention. 

As a result, calls to the international community from within the country to give the issue more rigorous attention are becoming louder. The plea is clear: ‘International and regional institutions, human rights mechanisms, individual countries must review their policies on Turkey thoroughly and take a firmer stance to address these actions.’ 

The president’s decision raises several very important international law questions that need to be duly addressed by state parties to the İstanbul Convention and the Council of Europe as the regional institution, under which the İstanbul Convention had been drafted and adopted.

An initial set of matters to be highlighted and discussed may be articulated as below:

1- What are the rules governing states’ withdrawal from international human rights treaties? Why should state parties to the İstanbul Convention, and especially the CoE organs and, formally respond to the notification from the Turkish president’s office?

Article 80 of the İstanbul Convention permits any parties to the Convention to ‘denounce’ it by a formal notification given to the Secretary-General of the Council of Europe. The article further provides for a 3-month transition period meaning that a valid withdrawal would become effective 3 months after the date the notification received. The president’s office notified the Secretary-General of the Council of Europe’s office on 22 March 2021. Article 81 of the Convention requires the Secretary-General to notify other state parties of such actions. This is to allow the state parties of the Convention to react. The İstanbul Convention remains silent on the specific rules around “what procedure the country concerned must follow domestically for a valid withdrawal” which opens the way for the application of the principles of the law of treaties and human rights law to the matter.

Withdrawal from human rights treaties and principles governing it is a phenomenon that has been discussed by the international community recently. Criteria set by the Inter-American Court of Human Rights in its December 2020 advisory opinion on Venezuela’s withdrawal from the Inter-American Convention on Human Rights (available in Spanish here, discussions in English here) provides an extremely helpful guide on the issue. The Court states that in cases, which the interest of the organisation concerned is at stake, its organs, members, and state parties to the treaty must share their opinions, and objections, if there is any, on the validity of a country’s attempt to exit from it.  

The Secretary-General of the Council of Europe plays a vital role in the implementation of the treaty as well as the Group of Experts on Action against Violence against Women and Domestic Violence (GREVIO) and the Committee of Parties and state parties. The role of the EU in this process is also relevant. This is not only because the issue is related to Turkey’s human rights record, which is the fundamental factor forming the basis of the relationship of the EU with Turkey, but because the EU is in the process of ratifying the Convention. The attempt of the Turkish president to withdraw from the Convention and the legal effect of his decision is a matter that must be analysed and addressed by these actors. 

The İstanbul Convention is a vital instrument that was found to provide the golden standards for the protection of women and girls. The explanatory report of the Convention makes a direct reference to “the core values of the Council of Europe” and the fact that the Convention is a step forward to advance those values. The preamble of the Convention states that the aim of the Convention is “to create a Europe free from violence against women and domestic violence.” The Turkish president’s decision, however, goes against these core values and damages the CoE’s aim to reach its goal of violence-free Europe. Therefore, it is against the interests of the CoE as an institution. 

Furthermore, the law of treaties is governed by three important principles; 1) free consent, 2) good faith, and 3) pacta sunt servanda (agreements must be kept).  According to the Inter-American Court, the state parties to a treaty and relevant organs must assess good faith in cases of withdrawal decisions. In making this assessment, they should take into account several important factors. Among them, for example, if the country concerned has serious and systemic human rights violation issues, if the democratic institutions in the country are eroded and if there is “a manifest, irregular or unconstitutional alteration or rupture of the democratic order”, the good faith needs to be seriously questioned (paragraph 72). 

Also, it must be evident that the decision to withdraw followed a plural, public debate, and the rules of representative democracy were respected throughout the process. This must certainly include those, whose rights would be affected most if the withdrawal took an effect. Lastly, the constitutional provisions on withdrawals from treaties must be duly followed in the country. As in many countries, such actions require a legislative act rather than an executive action, this must be respected and observed.

2- What does an initial analysis of the president’s decision look like from an international law perspective with a human rights law-specific lens? In other words, does this decision qualify as a valid withdrawal by Turkey from the İstanbul Convention? 

Against the principles explained under the first question, one could at least rightly argue that there are fundamental issues around the validity of the president’s decision to withdraw from the İstanbul Convention. The detailed constitutional law analysis of the decision has been made in Başak Çalı’s recent article supported by the legal analysis made by scholars and lawyers in Turkey, e.g. several bar associations, Constitutional Law Research Association (Anayasa Hukuku Araştırmaları Derneği). It is rightly argued that ratification of the İstanbul Convention followed a legislative act as per Article 90 of Turkey’s Constitution (Law no. 6251 adopted on 24 November 2011). Since the Convention became a part of the domestic law, a piece of legislation in other words, in this way, it can only be repealed by another legislative act that would be carried out by the parliament. This means that the president does not have the competency under Turkey’s constitution to withdraw the country from the İstanbul Convention, which renders his decision fundamentally unconstitutional and therefore ‘void’. Çalı argues that since Article 46(1) of the Vienna Convention on the Law of Treaties, by analogy, requires the action of withdrawal to not to “manifestly violate a rule of fundamental importance in domestic law”, this void action of the president cannot be accepted as a ‘valid withdrawal of the country’ from the İstanbul Convention. 

In addition to this, explanations made by the government officials, including Mr. Fahrettin Altun – the communications director of the president – indicate that the decision to withdraw from the Convention was based on the biased political agenda of the governing political parties. They made several references to discriminatory and homophobic views against the LGBTI+ community to justify the decision and the allegation that the Convention is an instilment against the religious and cultural values of people (in fact referring only to their supporters’ ‘values’). No plural, democratic and open public debate was carried out before the decision, nor were the views of the communities that will be affected by the decision most taken into account. With the human rights record of the country facing one of the most challenging regressions yet, democratic institutions, including the parliament and judiciary, are paralysed by the government, making it difficult to infer good faith. These factors, and many more, should give enough bases to the CoE members, organs, as well as the member states of the Convention, and its organs to challenge the validity of the president’s decision.     

3- What are Turkey’s standing human rights obligations towards women and other disadvantaged groups including LGBTI+ regardless of the questions around the validity of the decision? 

A valid withdrawal from international treaties does not mean that the obligations of the state concerned cease entirely. 

First, the country is still bound by the treaty during the transition period. As Article 80 of the Convention sets 3 months, even if one agrees that Turkey validly withdrew from the Convention, it is still bound by it until after the 3 months. 

Second, Turkey is still responsible for the implementation of the treaty from the time of its ratification until the time its withdrawal comes into effect. In other words, a treaty withdrawal cannot be applied retrospectively. 

Third, Turkey still has to implement the decision of the treaty monitoring bodies on its compliance with the treaty at the time the treaty was still in force. 

Fourth, the obligations of Turkey under other human rights treaties continue, as withdrawal from the İstanbul Convention does not have any impact on the state’s other treaty obligations. This means that protection provided to, among others, women, girls, LGBTI+ people and other groups, prohibition of violence and discrimination targeting them, and gender equality are rights that are protected under the country’s other treaty obligations. 

Fifth, the state remains bound by the norms of customary law, those derived from general principles of international law and jus cogens (peremptory norms). Protection of women, girls, and others from violence is directly linked to these areas of law, therefore, continuing to bind Turkey on many aspects.   

4- Statements do not suffice:

Turkey’s withdrawal from the İstanbul Convention has the potential to set a dangerous precedent not only for Turkey but other European states. There are voices, sometimes strong, sometimes weak, advocating for similar withdrawals, including from the ECtHR. If a firm international reaction is not shown, the very notion of universal protection of human rights will face greater challenges, especially in Europe, that might become existential. 

Especially while the EU summit is underway and very soft remarks are heard from the heads of the EU states, it is important to underline once again the seriousness of this matter. The potential disruption Turkey’s withdrawal from a human rights convention could cause – not only for the people of Turkey but Europe and beyond – is crucial to put under the spotlight. The CoE states, organs, state parties of the İstanbul Convention, its organs, and the EU must adopt a formal stance concerning the president’s decision and test the validity of it against international law standards. Also, the PACE may consider inviting the Venice Commission to focus on the questions this action raised and define principles, rules, exceptions, and procedures to be followed for state withdrawals from the CoE human rights conventions, which will guide the members and other institutions facing similar situations.

*Ayşe Bingöl Demir is a lawyer specialised in international human rights law and domestic law and judicial procedures in Turkey. She practiced in İstanbul between 2003 and 2017 followed by her work at the Media Legal Defence Initiative in London as part of the legal team until 2019. She was a research fellow with Middlesex University School of Law between 2017 and January 2020. Currently based in New York, she acts as the co-director of the Turkey Human Rights Litigation Support Project -an initiative hosted by the Middlesex University School of Law- and a consultant for several national and international civil society organizations.

The post Statements do not Suffice, Concrete Steps are Needed appeared first on Sivil Sayfalar.

Sözleşmeden çekilme kararı, gerçek koruma politikaları veya düzgün işleyen bir yargı sisteminin yokluğunda, uzun süredir ağır aile içi şiddet, diğer şiddet biçimleri ve kadın cinayetleriyle karşı karşıya olan Türkiye’deki kadınlar ve genç kızlar için son darbe oldu. Bu karar sonucunda birçok şiddet faili cezasız kaldı.

İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme kararı, Türkiye’nin son on yıllardaki en kötü noktasında bulunan zayıf insan hakları sicilinin yalnızca bir boyutu. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın hükümetin sözde ‘İnsan Hakları Eylem Planı’nı açıkladığı 2 Mart 2021 tarihinden sonra yaşanan gelişmeler dahi durumun vahametini açıkça ortaya koymaya yetiyor. 18 Mart 2021’de Yargıtay cumhuriyet başsavcısı Halkların Demokratik Partisi’nin (HDP) kapatılması istemiyle Anayasa Mahkemesi’nde dava açtı. 17 Mart 2021’de önde gelen insan hakları savunucusu, HDP milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu’nun milletvekilliği düşürüldü. Dört gün sonra Gergerlioğlu polis tarafından TBMM’de gözaltına alındı. 19 Mart 2021’de İnsan Hakları Derneği (İHD) Eşbaşkanı Öztürk Türkdoğan gözaltına alındı. İki isim de daha sonra serbest bırakıldı. Cumhurbaşkanının Sözleşme’den çekilme kararı işte bu olayların hemen üstüne geldi. Bütün bu gelişmeler, ülkede insan haklarına ve hukukun üstünlüğüne riayetin her geçen gün hızla azaldığını apaçık ortaya koyuyor.

Cumhurbaşkanının kararına tepki olarak uluslararası camia bir dizi açıklama yayımladı: Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği’nin açıklamaları buna örnek verilebilir. Tüm bu kurumlar kaygı, çekince ve hayal kırıklıklarını dile getirip Türkiye’nin (yani cumhurbaşkanının) kararı gözden geçirmesini istedi. Ancak söz konusu kurumlar veya İstanbul Sözleşmesi’ne taraf olan devletler, bu kararın ‘hukuki sonuçları’ konusunda herhangi bir değerlendirmede bulunmadı. 

Bu nedenle Türkiye’de, uluslararası camianın konuya daha yoğun ilgi göstermesine dönük çağrılar giderek artıyor. Buradaki talep net: ‘Uluslararası ve bölgesel kurumlar, insan hakları mekanizmaları ve ülkeler, Türkiye’ye yönelik politikalarını köklü biçimde gözden geçirmeli ve bu tür kararlar karşısında daha sert bir tavır geliştirmeli.’ 

Cumhurbaşkanının kararı, gerek İstanbul Sözleşmesi’ne taraf devletler gerek İstanbul Sözleşmesi’ni hazırlayıp kabul eden bölgesel kurum olan Avrupa Konseyi tarafından hakkıyla ele alınması gereken bir dizi son derece önemli uluslararası hukuk meselesini gündeme getiriyor.

Ele alınıp tartışılması gereken ilk başlıklar şu şekilde ifade edilebilir:

1- Devletlerin uluslararası insan hakları anlaşmalarından çekilmesi hangi kurallara tabidir? İstanbul Sözleşmesi’ne taraf devletler ve özellikle de Avrupa Konseyi organları neden Türkiye Cumhurbaşkanlığı’ndan gelen bildirime resmi bir cevap vermelidir?

İstanbul Sözleşmesi’nin 80. Maddesi’ne göre, taraf devletler Avrupa Konseyi Genel Sekreterliği’ne bildirimde bulunarak Sözleşme’den ‘çekilebilir’. Madde ayrıca üç aylık bir geçiş süreci öngörür; çekilme, ancak bildirimin alınmasından üç ay sonra geçerlilik kazanır. Cumhurbaşkanlığı, Avrupa Konseyi Genel Sekreterliği’ne 22 Mart 2021’de bildirimde bulunmuştur. Sözleşmenin 81. Maddesi uyarınca, Genel Sekreter bu durumu diğer devletlere bildirmekle yükümlüdür. Buradaki amaç, taraf devletlerin tepki vermesi için imkan yaratmaktır. İstanbul Sözleşmesi, “ilgili ülkenin geçerli biçimde Sözleşme’den çekilmesi için yurtiçinde izlemesi gereken prosedür”e dair spesifik kurallar konusunda sessizdir; bu da, bu bağlamda anlaşmalar hukuku ve insan hakları hukuku ilkelerinin uygulanmasını gerekli kılar.

İnsan hakları sözleşmelerinden çekilme ve bu çekilme sürecini yöneten ilkeler, son dönemde uluslararası camia tarafından tartışılan bir konudur. Amerika Kıtası İnsan Hakları Mahkemesi’nin Venezuela’nın Amerika Kıtası İnsan Hakları Sözleşmesi’nden çekilmesine ilişkin Aralık 2020 tarihli tavsiye görüşünde ortaya koyduğu kriterler (İspanyolca görüş burada, İngilizce tartışmalar ise buradadır) bu konuya dair oldukça faydalı bir kılavuz teşkil eder. Mahkeme, ilgili kuruluşun çıkarlarının söz konusu olduğu durumlarda, kuruluşun organlarının, üyelerinin ve anlaşmaya taraf devletlerin, bir ülkenin çekilme kararının geçerliliğine dair görüş ve varsa itirazlarını paylaşmaları gerektiğini belirtmektedir.  

Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, ayrıca Kadına Yönelik Şiddet ve Ev İçi Şiddetle Mücadelede Uzmanlar Grubu (GREVIO), Taraflar Komitesi ve taraf devletler, Sözleşmenin uygulanmasında hayati bir role sahiptir. AB’nin bu süreçteki rolü de önemlidir. Bunun nedeni sadece konunun, AB’nin Türkiye ile ilişkisinin temelini oluşturan asli unsur olan Türkiye’nin insan hakları siciliyle ilgili olması değil, AB’nin sözleşmeyi onaylama süreci içinde bulunmasıdır. Türkiye cumhurbaşkanının sözleşmeden çekilme girişimi ve aldığı kararın hukuki sonuçları, bu aktörlerin değerlendirip ele alması gereken bir meseledir. 

İstanbul Sözleşmesi, kadınların ve genç kızların korunması için altın standart teşkil ettiği görülen, yaşamsal bir araçtır. Sözleşmenin açıklayıcı raporu, doğrudan “Avrupa Konseyi’nin temel değerlerine” atıfta bulunur ve Sözleşmenin söz konusu değerleri geliştirmek için ileriye dönük bir adım teşkil ettiğini belirtir. Sözleşmenin giriş bölümünde, Sözleşmenin amacı “kadına yönelik şiddetin ve aile içi şiddetin olmadığı bir Avrupa yaratmak” olarak ifade edilir. Oysa Türkiye cumhurbaşkanının aldığı karar bu temel değerlere aykırıdır ve Avrupa Konseyi’nin şiddetin olmadığı bir Avrupa yaratma hedefine zarar vermektedir; dolayısıyla da, bir kurum olarak Avrupa Konseyi’nin çıkarlarına aykırıdır. 

Dahası, anlaşmalar hukukunun üç önemli ilkesi bulunur: 1) hür onay, 2) iyi niyet ve 3) pacta sunt servanda (ahde vefa). Amerika Kıtası Mahkemesi’ne göre, bir anlaşmaya taraf olan devletler ve ilgili organlar, bu tür çekilme kararlarında, iyi niyet boyutunu değerlendirmeye almalıdır. Bu tür bir değerlendirme yaparken dikkate almaları gereken bir dizi önemli faktör bulunur. Örneğin, eğer ilgili ülkede vahim ve sistematik insan hakları ihlalleri varsa, ülkedeki demokratik kurumlar yıpranmışsa ve “demokratik düzende bariz, anormal veya anayasaya aykırı bir değişim veya kopuş yaşanıyorsa”, söz konusu kararın ardında iyi niyet olup olmadığı ciddi bir şekilde sorgulanmalıdır (paragraf 72). 

Ayrıca, çekilme kararının çoğulcu ve kamuya açık bir tartışma sonucu alınması ve süreç boyunca temsili demokrasi ilkelerine riayet edilmesi de gereklidir. Bu tartışma, çekilmenin gerçekleşmesi durumunda hakları en çok etkilenecek kesimleri kesinlikle içermelidir. Son olarak, ilgili ülkenin uluslararası anlaşmalardan çekilmeye dair anayasal hükümlerine de uyulmalıdır. Pek çok ülkede bu tür bir adım, yürütmenin kararıyla değil ancak yasama organının tasarrufuyla atılabilir ve bu kurala riayet edilmesi de elzemdir.

2- İnsan hakları hukuku temelli bir uluslararası hukuk perspektifinden baktığımızda, cumhurbaşkanının bu kararı ilk elde nasıl analiz edilebilir? Başka bir deyişle, bu karar, Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmesi noktasında geçerli bir yol olarak görülebilir mi? 

İlk soruya cevaben dile getirilen ilkeler uyarınca, cumhurbaşkanının İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme kararının geçerliliğine dair ciddi soru işaretleri olduğunu ifade etmek mümkündür. Kararın anayasa hukuku açısından detaylı bir analizi Başak Çalı’nın yeni yazısında yapılmıştır; ayrıca barolar ve Anayasa Hukuku Araştırmaları Derneği gibi kurumlar nezdinde çeşitli akademisyen ve hukukçular da aynı yönde hukuki analizler kaleme almıştır. Bu yazılarda haklı olarak, İstanbul Sözleşmesi’nin onayının, Türkiye Anayasası’nın 90. Maddesi uyarınca (24 Kasım 2011 tarihli, 6251 sayılı Kanun) yasama organı TBMM’nin tasarrufuyla gerçekleştiği ifade edilmektedir. Bunun sonucunda sözleşme artık ülke hukukunun bir parçası haline geldiği için, ancak ve ancak yine TBMM’nin tasarrufuyla geri çekilebilir. Dolayısıyla, Türkiye Anayasası uyarınca, cumhurbaşkanı ülkeyi İstanbul Sözleşmesi’nden çıkarma yetkisine sahip değildir; bu da temelde cumhurbaşkanının kararını anayasaya aykırı ve dolayısıyla ‘hükümsüz’ kılar. Çalı, Viyana Anlaşmalar Hukuku Sözleşmesi Madde 46 (1) uyarınca çekilme kararının “ülke hukukunda temel öneme sahip bir kuralı açıkça ihlal etmemesi” gerektiği için, kıyas yaparak, cumhurbaşkanının bu hükümsüz ediminin ülkenin İstanbul Sözleşmesi’nden ‘çekilmesi noktasında geçerli bir karar’ olmadığını savunur. 

Üstüne üstlük, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Fahrettin Altun gibi hükümet yetkililerinin yaptığı açıklamalar da çekilme kararının altında, iktidardaki partilerin taraflı politik tutumunun yattığını ortaya koymaktadır. Hükümet yetkilileri, kararı meşrulaştırmak için LGBTİ+ topluluğuna yönelik ayrımcı ve homofobik görüşler dile getirdiler ve sözleşmenin toplumun dini ve kültürel değerlerine (aslında sadece kendi yandaşlarının ‘değer’lerine) aykırı olduğu iddiasında bulundular. Karar alınmadan önce ne çoğulcu, demokratik ve açık bir kamusal tartışma yürütüldü, ne de karardan en çok etkilenecek kesimlerin görüşleri dikkate alındı. Türkiye’nin insan hakları sicili şu zamana kadarki en ciddi gerilemelerden birini yaşarken, TBMM ve yargı da dahil olmak üzere demokratik kurumlar hükümet tarafından felç ediliyor; bu da ortada iyi niyet olduğunu düşünmeyi zorlaştırıyor. Bu ve benzeri unsurlar, Avrupa Konseyi üyeleri, organları, ayrıca sözleşmeye üye devletler ve organlarının, cumhurbaşkanının kararının geçerliliğine itiraz etmesi için yeterli dayanak olmalıdır.     

3- Kararın geçerliliğine dair soru işaretleri bir yana, Türkiye’nin kadınlara ve LGBTİ+ bireyler de dahil diğer dezavantajlı gruplara yönelik halihazırdaki insan hakları yükümlülükleri nelerdir? 

Uluslararası anlaşmalardan geçerli şekilde çekilme halinde dahi, ilgili devletin yükümlülüklerinin tamamen ortadan kalkması söz konusu olamaz. 

Birincisi, ilgili ülke geçiş süreci boyunca sözleşme hükümlerine tabidir. Sözleşme’nin 80. Maddesi’nde 3 aylık bir geçiş süreci öngörüldüğü için, Türkiye’nin çekilme kararının geçerli olduğunu varsaysak dahi, sözleşme 3 ay boyunca ülke için bağlayıcı olmayı sürdürecektir. 

İkincisi, Türkiye, sözleşmeyi onayladığı tarihten çekilmenin devreye girdiği tarihe kadar geçen süre boyunca sözleşmenin uygulanmasından sorumludur. Başka bir deyişle, çekilme kararı geriye dönük olarak işletilemez. 

Üçüncüsü, Türkiye, sözleşmenin geçerli olduğu süre boyunca sözleşme izleme organlarının uyum konusunda aldığı kararlara uygulamak zorundadır.

Dördüncüsü, İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme devletin diğer sözleşmelerdeki yükümlülükleri üzerinde herhangi bir etki yaratmaz; dolayısıyla Türkiye’nin diğer insan hakları sözleşmelerinden kaynaklanan yükümlülükleri bakidir. Bu da, Türkiye’nin diğer sözleşmeler uyarınca, kadınlara, genç kızlara, LGBTİ+ bireylere ve diğer kesimlere koruma sunmak, onlara yönelik şiddet ve ayrımcılığı engellemek ve toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak mecburiyetinde olduğu anlamına gelir. 

Beşincisi, devlet için, teamül hukuku normları, uluslararası hukukun genel ilkelerinden doğan normlar ve jus cogens (emredici hukuk) hâlâ bağlayıcıdır. Kadınların, genç kızların ve başka bireylerin şiddetten korunması, hukukun bu alanlarıyla doğrudan ilişkilidir; bu nedenle ilgili normlar pek çok açıdan Türkiye açısından bağlayıcıdır.   

4- Açıklamalar yeterli değil:

Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmesi, yalnızca Türkiye değil diğer Avrupa devletleri için de tehlikeli bir emsal oluşturma riski taşımaktadır. Benzer sözleşmelerden, mesela AİHM’den çekilme çağrısı yapan, kâh güçlü kâh zayıf sesler duyuluyor. Eğer şimdi net bir uluslararası tepki sergilenmezse, insan haklarının evrensel düzeyde korunması fikri özellikle Avrupa’da ciddi zorluklarla karşılaşabilir, bu da ileride varoluşsal sorunlara yol açabilir. 

Bilhassa AB zirvesinin devam ettiği ve AB devlet liderlerinden çok cılız seslerin çıktığı şu günlerde, konunun vahametinin altını bir kez daha çizmek şarttır. Türkiye’nin bir insan hakları sözleşmesinden çekilmesinin -sadece Türkiye toplumunda değil Avrupa’da ve daha geniş bir alanda- neden olabileceği alt üst oluşa dikkat çekmek elzemdir. Avrupa Konseyi ülkeleri ve organları, İstanbul Sözleşmesi taraf devletleri ve organları, ayrıca AB, cumhurbaşkanının bu kararına yönelik resmi bir tutum almalı ve bu kararın geçerliliğini uluslararası hukuk standartları nezdinde test etmelidir. Ayrıca PACE, bu kararın doğurduğu soru işaretlerini ele alması ve Avrupa Konseyi insan hakları sözleşmelerinden devletlerin çekilmesi durumunda geçerli olacak ilke, kural, istisna ve prosedürleri belirlemesi için Venedik Komisyonu’nu davet edebilir; bu da benzer durumlarla karşı karşıya kalan üye ve kurumlar için bir kılavuz sağlayacaktır.

The post Açıklamalar Yeterli Değil, Somut Adım Şart appeared first on Sivil Sayfalar.